Ana tili 2-klass
.pdf
Terek-teregi ilgek-ilgegi bilek-bilegi besik-besigi súyek-súyegi shelek-shelegi shórek-shóregi bórek-bóregi
qasıq-qasıǵı oshaq-oshaǵı tabaq-tabaǵı oraq-oraǵı qudıq-qudıǵı shabaq-shabaǵı sabaq-sabaǵı qalaq-qalaǵı
Dáslepki qatarlardaǵı sózlerdiń aqırında kelgen k, q sesleriniń ekinshi qatarda qanday seske ózgergenligin anıqlań.
S ó z l e r d i ń a q ı r ı k , q h á r i p l e r i n e t a
m a m l a n ı p , o ǵ a n d a w ı s l ı |
h á r i p t e n |
|||
baslanǵan qosımta jalǵansa, k háribi g |
||||
háribine, q háribi ǵ |
háribine |
ózgerip |
||
jazıladı: soq-soǵadı, oyınshıq-oyınshıǵı, |
||||
tik-tigedi, júrek-júregi. |
|
|
|
|
92-shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip |
jazıń. |
|
||
1. Biziń úyde |
bir qoy, |
bir |
eshki |
|
bar. Olardı jaqsı |
kútemiz. |
Qoy egiz |
||
tuwdı. Eshki eki |
ılaq tuwdı. |
|
|
|
2. Awılımızda úlken baǵ |
bar. |
Baǵda |
||
m i y w e l e r kóp . |
B a ǵ d ı ń i shi |
sa l q ı n . |
||
Baǵdıń shetlerine |
terekler |
egilgen. |
||
41
Gáplerdegi kg, qǵ sesleri menen kelgen sózlerdiń astın sızıń.
93-shınıǵıw. Kórsetilgen súwretlerdiń atların aytıń hám kóshirip jazıń.
9 4 - s h ı n ı ǵ ı w . O q ı ń h á m k ó s h i r i p j a - zıń.
Q a l p a q , ó z be k , ór n e k , elek, bawırsaq, quwırdaq, asqabaq, shólmek, qasıq.
á t k ón s h e k, palawqabaq,
1. |
q-k háripleriniń astın |
sızıń. |
|
2. |
Olardıń qaysı |
orında |
kelgenin aytıp |
beriń. |
|
|
|
95-shınıǵıw. Qosıqtı |
oqıp shıǵıń. |
||
42
Siz benen birge ushayın
Kosmonavt, márt aǵa,
Erligińe qayılman.
Qaharmanlıǵıń dúnyaǵa,
Maqtanısh bolıp jayılǵan.
Quwandırdı meni tek,
Qollarıńnan qısayın.
Endi ketseń alıp ket,
Siz |
benen birge ushayın. |
|
Á. Seytjanov |
Qosıqtaǵı |
kg, qǵ sesleri bar sózlerdi aytıp |
beriń. |
|
96-shınıǵıw. Tómende berilgen sózler járdeminde gápler qurap jazıń.
Etik, pedagog, kiyik, baǵ, qarmaq, kanal.
Ú l g i : Kanalǵa jańa kópir salındı.
Pedagog sóziniń jazılıwın yadta saqlań.
97-shınıǵıw. Naqıllardı oqıp shıǵıń.
Birlik bar jerde, Tirilik bar.
Qarmaq salǵan qartaymas.
43
Naqıllardıń mánisin túsinip alıń.
§8. |
Jsh, |
zs, cch háripleriniń jazılıwı |
|
|
|
98-shınıǵıw. |
Gáplerdi kóshirip jazıń. |
|
Shashlarıńızdı ósirmeń. Bet-qollarıń ızdı, shashlarıńızdı juwıwdı umıtpań. Kiyimlerińizdi kiyim chyotkası menen tazalań. Kitaplarıńızdı jırtpań. Cirkuldan abaylap paydalanıń.
Gáplerdegi |
jsh, |
zs, |
cch sesleri |
menen |
k e l g e n s ó z l e r d i ń |
a y t ı l ı w ı |
m e n e n |
||
jazılıwına |
dıqqat |
awdarıń. |
|
|
99-shınıǵıw. Tómendegi bir-birine salıstırıp oqıń.
Jabıw-shabıw jat-shad jayıw-shayıw jıra-shıra jala-shala
berilgen sózlerdi
jaǵıw-shaǵıw jigit-shigit jaq-shaq jara-shara jol-shól
Jsh háripleriniń qaysı orınlarda kelgenin túsindiriń.
44
J, z sesleri únli, |
s, sh, |
c, ch sesleri |
únsiz dawıssızlar. |
|
|
100-shınıǵıw. Sózlerdi |
kóshirip |
jazıń. |
Ziyrek-siyrek zaya-saya zona-sona az-as azıq-asıq
taza-tasa zor-sor qaz-qas qazıq-qasıq ózek-ósek
1. |
Sózlerdiń mánilerin |
salıstırıń. |
|
2. |
Zs háripleriniń |
sózdiń qaysı buwın- |
|
larında kelgenligin bilip alıń. |
|||
101-shınıǵıw. Qosıqtı |
tásirli |
etip oqıń. |
|
Alma baǵım
Tigip alma nálshesin,
Tárbiya ettim baǵıma.
Qashan miywe berer dep,
Asıqtım piser waǵına.
Jıllar ótti aradan,
Tikkenime ırzaman.
Judırıqtay miywege,
Qolımdı búgin sozaman.
Sırǵıp baǵım jemiske,
Shaqasın tómen iyedi.
45
Erteli-kesh |
aralap, |
|
|||
Júrgendi |
kewlim |
súyedi. |
|
||
|
|
|
|
|
X. Saparov |
J s h , zs s e s l e r i n i ń q a y s ı l a r ı ú n l i , |
|||||
qaysıları únsiz |
dawıssız |
sesler? |
|
||
J sesi sózdiń basında, ortasında keledi, |
|||||
sózdiń aqırında az |
ushırasadı: jaz, jipek, |
||||
ajırıq, Ajar, |
góje, |
Mináj. |
|
|
|
Z , s , s h s e s l e r i s ó z l e r d i ń e s i t i l g e n |
|||||
orınlarında jazıladı: |
Ziywar, saat, |
shash, |
|||
taza, Sársenbay, jıynalıs. |
|
|
|||
C, ch sesleri |
orıs |
tilinen |
kirgen sózlerdiń |
||
e s i t i l g e n o r ı n l a r ı n d a j a z ı l a d ı : |
C i r k , |
||||
chempion. |
|
|
|
|
|
102-shınıǵıw. Gúrrińdi oqıp, mazmun ın |
|||||
sóylep beriń. |
|
|
|
|
|
Biziń |
klastıń oqıwshıları |
|
|||
Klasımızda 26 bala oqıydı. Mektepke taza kiyinip keledi. Sabaqtan keshikpeydi. Barlıq sabaqlardan jaqsı bahalarǵa oqıydı. Oqıǵan kitaplarınıń mazmunın sóylep beredi. «Konstituciya álemine sayaxat» hám «Dene tárbiyası» sabagına qızıǵadı. Arasında sport chempionları bar.
46
Gúrrińdegi |
jsh, zs, cch háripleri me- |
nen kelgen sózlerdi kóshirip jazıń. |
|
103-shınıǵıw. I. |
Jańıltpashtı dawıslap oqıń. |
|
Jantaqlar |
Jılwan japtıń jaǵaları,
Jantaqlıqqa jayqalǵan.
Jantaq jep janlıq janıwarlar,
Júdá jaqsı jayılǵan.
Jaqsı-aw júdá janlıqlardıń,
Jayılǵanı jantaqqa.
Juǵımlı zat dárilikler,
Júdá |
kóp deydi jantaqta. |
|
II. Qosıqtı |
oqıń |
hám kóshirip jazıń. |
|
|
Alǵısım kóp |
Esitedi |
qulaǵım, |
|
Táwir boldı tamaǵım, Saqshıları adamnıń Alǵısım kóp shıpakerge. Dárińdi jep jazıldım, Taza gúldey ashıldım, Doslarıma qosıldım, Alǵısım kóp shıpakerge.
X. Saparov
47
Gáplerdegi qara hárip penen jazılǵan sózlerdiń mánilerin bilip alıń.
104-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına jsh, zs háripleriniń tiyislisin qoyıp kóshiriń.
Bi..iń awılda tawıq ferma bar. Meniń a p a m f e r m a d a i . . l ey di . M e n a p a m m e n e n . . . i r k k e b a r d ı m . P a x t a l a r d ı
...ekankalaw jumısları baslandı.
105-shınıǵıw. Qosıqtı oqıń.
Batır bolıp qorǵaymız, Ullı Watan ananı. Shayır bolıp jırlaymız, Aqıllı xalqım dananı. Erkin ósken jas áwlad, Mol baxıtqa iyemiz. Azat elde kewilli, Sayran etip júremiz.
B. Qayıpnazarov
Qosıqtaǵı jubaylas jsh, zs háripleriniń aytılıw ózgesheliklerine dıqqat awdarıń.
106-shınıǵıw. Cch háripleriniń hárbirine
úsh sóz tawıp gáp |
qurap jazıń. |
Ú l g i : Aǵam |
chayxanada isleydi. |
48
C, ch háripleriniń sózdiń qaysı ornında kelgenligin aytıń.
107-shınıǵıw. Qosıqtı dawıslap oqıń.
Janday súygen miynetti, Etken talay xızmetti.
Isi menen kóringen, Kóp ishinde húrmetli. Bilesiz be balalar,
Altın juldızlı aǵam bar.
J. Dilmuratov
|
Q o s ı q t ı |
k ó s h i r i p |
j a z ı ń , j, |
sh, z, s |
||
|
háripleriniń astın sızıń. |
|
|
|||
108-shınıǵıw. Berilgen sózlerdiń hárbirine |
||||||
baylanıslı bir gáp jazıń. |
|
|
|
|
||
Salı, jaz, |
shıra, cirkul, |
chemodan. |
||||
Ú l g i : Qaraqalpaqstanda |
salı |
egiledi. |
||||
109-shınıǵıw. Berilgen sózlerdi kóshirip |
||||||
jazıń. |
|
|
|
|
|
|
J háribi: ójire, Májit, júzim, |
Ajar. |
|||||
Sh |
háribi: |
shóje, shayır, másh. |
||||
Z |
háribi: |
piyaz, ziynet, nızam, gúze. |
||||
S |
háribi: |
dos, asfalt, |
saylaw, |
Sara. |
||
C |
háribi: |
cement, |
cex, |
cifr, |
cirk. |
|
Ch |
háribi: |
chesnok, |
chempion, |
chyotka. |
||
4 — Ana tili, 2-klass. |
49 |
§9. |
H, |
x, l, |
r háripleriniń |
|
|
jazılıwı |
|
|
|
|
|
110-shınıǵıw. Oqıń |
hám |
kóshirip jazıń. |
|
1. Húrliman mektepte muǵallim bolıp isleydi. 2. Awıl baǵında hár túrli miywe aǵashları ósip tur. Pal hárresi gúllerden pal jıynaydı. 3.Roza emlewxanada isleydi.
Qara hárip penen jazılǵan |
sózlerdegi h, |
|
x háripleriniń astın |
sızıń. |
|
111-shınıǵıw. Berilgen |
sózlerdi |
oqıp shıǵıń. |
H háribi: báhár, sáhár, hákke, házir, heshkim, háreket, hámme, Gúljáhán, hawa, hákim.
X háribi: Xalqabad, xalıq, sayaxat, xat, Raxima, raxmet, paxta, xabar,
asxana, |
xızmet, xojalıq. |
|
1. H, x háripleri |
sózdiń qaysı orın- |
|
larında jazılǵan? |
|
|
2. |
Báhár, Raxima, |
sayaxat sózleriniń |
jazılıwın bilip alıń.
50