Nájim Dáwqaraev - Internatta

Qolamtadaǵı shala pisken balıqtı aldına alıp, qolındaǵı kesewi menen ústindegi kúlin sıpırıp, bir qalashın Tóreshke berdi. Bir bólegin úzip alıp, awzına apardı da, qolın tez qaytıp tartıp aldı. Quyqası juw etti. Aldı menen Turımbettiń óleyin dep atırǵandaǵı Tóreshti súyip, kózinen jası monshaqlaǵanı, tentirep Qońıratqa kelgeni, Zakir degen bay noǵaydikinde úsh jıl xızmet etkeni, aqırında, usınday asharshılıqqa quwıp jibergeni, onnan keyin tisleri aqshıyıp, kózleri alarıp ólip atırǵan Jamaldıń súwreti kóz aldına keldi, erksiz kózleriniń qarashıǵınan jas sorǵalap Tóreshke qaradı.

−O ne, apa? - dedi Tóresh.

−Hesh nárse, qaraǵım, dep qolındaǵı kespeni awzına salıp, tez-tez shaynawǵa kiristi.

IV

Tóresh kóshege shıqqan waqta, kún sáskelikke jańa kelgen edi. Quwırdaqshılardıń oshaǵınıń aldına kelgenide sol jelkesinen birew pánjeni salıp uslap aldı. «Balıqshı ma», - dep Tóreshtiń zárresi qalmadı.

Áste-aqırın burılıp, kóziniń qıyıǵı menen qaradı. Balıqshı emes. Orta boylı, qırma saqal, basında shapkası bar, russha kiyingen jigit.

Eńsesinen iyterip:

−Júr! - dedi.

−Qayda, men... men ... hesh nárse alǵanım joq, aǵa, meni jiber, - dep

jalındı.

Qonıratka kelgen soń Tóresh Tashbay degenniń qoyın baqqan edi. Bir kúni Tashbaydıń bir qoyı joǵalǵan, óziń urladıń dep Tashbay Tóreshti apası menen ekewin Qutlımurat biydiń aldına quwdırıp aldırǵan. Sonda biydin nókerleriniń shırqıratıp urǵanı yadına túsip “tap sonda aparadı eken”, - dep zárresi qalmadı. -

−Júre ber, - dep taǵı iyninen iyterdi.

−Meni qayda aparasań, jiberseń-o, aǵa, dep jalındı Tóresh.

−Júre ber, qorqpa, internatqa barasań, -dedi. Biraq, Tóresh internattıń ne ekenine túsingen joq. Qattı qıskan pánjeden qutıla almay, qaptallasıp júre berdi.

Qazaq bazardaǵı Murtaza baydıń pisken gerbishten salǵan úlken jayı. Burın bul jaydıń aldı júk ákelip atırǵan túyeler, júkti ólshep atırǵan adamlar, ásirese, bazar kúnleri qurttay qaynaytuǵın edi. Bir-eki jıldan bermaǵan bul jaydıń aldında bul kórinis joq. Húrriyat bolǵannan bermaǵan bul jayǵa xalıq bilimlendiriw shaqabı ornalasqan. Anda-sanda russha kiyingen adamlar kiripshıǵadı.

Tóreshti kók penen sırlanǵan temir qapılı dárwazadan kirgizdi. Tórdegi esiktiń aldında bir jigit tur.

−Taǵı birewin alıp keldim, - dedi.

−Mine, bul adam boladı, dep esiktiń aldında turgan jigit esikti ashtı. Tóresh kirip kelgende, tórdegi múyeshke tıǵılıp otırǵan joraları:

11

−Ha, keldiń be?

−Oshaqqa talaspaysan ba? - dep barlıǵı órre turdı. Tóresh ań-tań boldı. Bunda Qurbanbay, Sabır, Ótemurat, Ǵaliy taǵı da basqalar bar. Barlıǵı da tanıs.

−Seni qaydan uslap aldı?

−Nege qashpadıń?

- Sen nege qashpadıń?- dep jabırlasıp atır.

Kún awǵansha on segiz bala jıynaldı. On toǵızınshı bolıp Sapar keldi. Bayaǵı Tóreshti alıp kelgen jigit Sapardı esikten kirgizip, balalardıń

betine qarap turıp, shıǵıp ketti.

Álle ne waqta qaytıp kelip, balalardıń qasına otırdı, bir talay waqıtqa shekem úndemey otırdı.

−Balalar! - dedi. Hámme jalt burılıp qarastı.

−Balalar, sizler ash bolǵan shıǵarsız?

Hesh kim úndemedi, shetirek turǵan kishkene domalaq bala alǵa umtılıp:

−Awa.

−Házir tamaq boladı...

Tamaqtı esitkende balalar birewine-birewi qarap, awızların silekey qaplap, qozǵalısıp qoydı.

−Qashan?

−Qayda?

−Tez bola ma? - dep bajırlastı balalar.

−Tamaq berse, kiyim berse, ketip qalmaysız ba?

−Joq...

−Joq...

−Ketpeymiz...

−Tamaq berse qayda baramız, ketedi degen ne?- dep taǵı shuwlastı.

−Onda berman júriń! - dep balalardı ekinshi bólmege apardı. Ortada uzınına qoyǵan stol bar. Esik bette puw shıǵıp turǵan shelekti korsetip:

−Ana sarqum menen shelekti dalaǵa alıp shıǵıńız, bet-qolınızdı juwıńız,

dedi.

Balalar dalaǵa shıǵıp, bet-qolların shala-pula juwınıp qaytıp, otırmay qatarlasıp tik turdı.

−Mına stolǵa otırıńız. Neshewsiz? - dedi jigit. Tóresh ornınan ushıp túrgelip, sanawǵa kiristi.

−On toǵız, - dedi.

−Seniń atıń kim? Tóresh...

−Sen búgin dejurnıy bolasań, - dedi.

Balalar dejurnıydıń ne ekenin ańlaǵan joq.

−Dejurnıy, berman júr!- dep Tóreshti ertip shıǵıp ketti. Tezden bir buxanka «kómpek» nandı alıp keldi.

−Dejurnıy, mına nandı on toǵızına da teńdey bólip, taratıp ber, - dep pıshaq penen nandı Tóreshke berdi. Nandı bólip, hár qaysısınıń aldına qoydı. Balalar ǵabur-ǵubır nandı jewge kiristi.

Tóresh nannıń jartısın jep, ján-jaǵına qarandı.

12

Qolındaǵı nandı qoynına saldı.

−Boldıńız ba?

−Boldıq.

−Boldıq.

−Keshke shekem ash bolmaysız ba?

−Joq...

−Joq....

Ash boladı degen ne....

−Onda berman júrińiz, - dep jigit ekinshi bólmege aparıp:

−Mınaw seniki, mınaw seniki, dep hár balaǵa aǵash kátti kórsetti. Tóresh káttiń ústinde otırıp kóp oylandı. Qoynındaǵı nandı qalay apasına

beriwdiń jolın izledi. Qalay aparıp beriwdiń esabın tabıw qıyın boldı. Nandı uslap turıp, taǵı oylandı. Aq sút bergen ana qanday qádirli. Nan Tóreshtiń tamaǵınan ótpedi. Qaytadan qoynına iyterip qoyıp, qolın tez tartıp aldı. Ayaǵın ǵaz-gaz basın esikke keldi. Esikten sıǵalap dárwazaǵa qaradı. Dárwaza qawsırıwlı. Dárwazanıń kishkene qaqpasınıń aldında birew kórindi. Ótip baratırǵan bir jolawshı eken. Esikke shıǵatuǵın kisidey, dárwazaǵa kelip, qaqpasınan basın shıǵarıp qaradı. Hesh kim kórinbedi. Dárwazadan shıǵa juwırdı. Bir qolı menen qoynındaǵı nandı sırtınan basıp kiyatır. Jaman tamǵa juwırıp barıp kirgenshe birew kórip qalar-aw, − dep Tóreshtiń zárresi qalmadı.

Tóreshtiń mańlayınan aqqan teri betine sorǵalap esikten kirip keldi. Azıraq turıp, suwıq demin aldı. Azdan soń nandı anasına berip qaytıp keldi.

−Qayda bardıń? - dedi Sapar.

−Hesh qayda barǵanım joq, dalaǵa shıqtım, - dedi.

Aradan bes-altı kún ótken soń balalardıń barlıǵın qara sholaq, russha kiyim berdi. Monshaǵa túsirdi. Sóytip oqıwǵa kiristi. Keshegi «ápende» kóshe balaları tezden internattıń tártibine úyrenip, adam qatarına qosılıp ketti.

Kóp uzamay Tóreshtiń anası Ulbosın da internatqa as pisiriwshi bolıp, xızmetke kirdi.

Bul keńes húkimetiniń jańa ornaǵan jılları edi.

════════════════════

════════════════════

13