Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 4

Jeńisbek jáhándi terbetip tursań.

Saxna saǵan, sen saxnaǵa xup ájep,

Jurt aytar «Sondayın jarasıqlı» dep,

Til-kózden asırasın, suqlı kózler kóp,

Jeńisbek jáhándi terbetip tursań.

Muslimniń toyında birinshi bolıp,

Qaytqanıń qoyınıń abırayǵa tolıp,

Turǵanday sezdik biz juldızǵa qonıp,

Jeńisbek jáhándi terbetip tursań.

Saw bolǵaysań qaraqalpaq baxtına,

Zer, dúr jetpes xızmetińniń xaqına,

Húrmetliseń eli menen xalqıńa,

Jeńisbek jáhándi terbetip tursań.

1.Apollon – muzika qudayı (ant. mif.)

2.Bazarbay Nádirov hám Maqset Xojaniyazovlar názerde tutılmaqta.

Shejireseń, tarıyxsań…

Musaddas

- - .

HÚRMETLI AǴAM, ÓZBEKSTAN QÁHÁRMANÍ ǴAYRATDIN XOJANIYAZOVTÍŃ -JÍLLÍQ YUBILEYI HÚRMETINE.

Ǵayratıńa, kúshińe kóz jiberip otırsam, Alpamıstay aybatlı, Góroǵlıday batırsań. Al ilimde ustazıń Tolstovqa jaqınsań,

Neseń óziń, qandayın, miyweli baǵ, daqılsań? Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Seni eger kórgende Aristotel, Ploton, Tórden orın kórsetip, jabar edi zerden ton. Zevsine jalınıp Afina hám Apollon,

«Izzet-húrmet degendi soǵan etseń bolar jón » Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

11

Alıslardan gáp qozǵap otqanımnıń tórkini, Házir kópler basınan alıp qoydı bórkini. Haqıyqatlıq shıǵadı qay waq, bir waq, bir kúni, Kópler háwes etedi qarekeńniń kórkini. Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Bul ózi bir aspannan túskendey bir zat boldı, Quran yańlı teberik, zer-zerbaraq xat boldı. Báygi ayırıp kiyatqan Bayshubarday at boldı,

Qarajanǵa qarsılıq etkenleriń mat boldı. Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Kókte Quday, al jerde Prezident qollasa,

Eń joqarǵı ataǵın, izzet-húrmet jollasa. Sonnan artıq abıray, mártebe joq dım asa, Ne dep aytsam boladı ózińe teń bolmasa.

Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Házir mine dúnyalıq tilde sóylep atqanıń, Nopaleonnıń elinde qúdiret bir qorǵanıń. Britaniya tilinde shámshiraq bop turǵanıń,

Kórsettiń sen arǵımaq, jelisin bir jorǵanıń. Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Isengimde kelmeydi bir ózińniń isińe, Enbes hasla insannıń ońı túwe túsine. «Aspannıń men órsi »-deyip júrgen kisige,

Hesh kimnen kem emesiń salıp qoydıń esine. Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań. Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Bul ataqtı Allaniyaz alǵanında al endi,

Quwanıshtan qarekeń kókke attı telpekti. Xalıq degen qúdiret ayıradı erlerdi,

12

Tiri bolsa Allaniyaz «Mennen óttiń »-der edi.

Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań.

Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

Sen haqqıńda jazılsa dástán degen tawsılmas,

Marapat hám maqtawdı jek kóreseń onı hás.

Keshirgil sen bizlerdi, kóp sóz aytsaq iltimas,

Sendey ulı bar xalıq qatarınan kem bolmas.

Shejireseń, tarıyxsań, wásiyatsań, naqılsań.

Bastan-ayaq tuyana, bastan-ayaq aqılsań.

BOLMAǴAN

30-XII-200ij.

…Repressiyaǵa ushraǵan adamlardıń 398-dizimine eń qatal jaza qollanıwǵa ruxsat etip, Stalinniń jeke ózi qol qoyǵan. Al bul dizimlerdiń hár qaysısında júzlegen familiya bolǵan.

(X. Madanov «Stalinniń qılmısı qanday?» «Leninshi jas» 23-noyabr, 1988-jıl)

Jalpı alǵanda, stalinlik qurbanlıqqa ushraǵanlardıń uzın sanı shama menen 40-million adam.

(«Tragicheskaya statistika» AiF №5, 1989g.)

Jállat bolǵan patshalarda xanlarda,

Biraq Stalindey jállat bolmaǵan.

Shınǵısxanda jawız bolǵan jáhánda,

Biraq Stalindey jállat bolmaǵan.

Túritúsi iblistiń nusqası,

Bolmaǵan insannan dostı, ashnası,

Aspan astı, jerdiń ústi qısqası,

Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Qulaq estipegen sumlıq baslaǵan,

Tuwısqandı, tuwısqanǵa qaslaǵan,

Sibirdi tutqınǵa qalap taslaǵan,

Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Bir degende bir neshe mıń adamdı,

13

Ginrat, gúnası joq jazıqsız jandı, Dúnya kórmegen hesh bunday haldı, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Balalıqtan ózi urnıqqır bolǵan, Etken isi qılmıs, aytqanı yalǵan,

Ayırma bolmaǵan shoshqadan, maldan, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Zulımlıqta zańǵar Gitlerden ótti, Qırıq million adamnıń basına jetti, Quday, Payǵambarın umıtıp ketti, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Anadan tuwılǵan onıńday bolmas, Shaytannıń balası naǵız bir Xannas, Álem kórmegen hesh bunday bawrı tas, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Birewler ol iytti kósem dep bildi, Qayda barsa arın arlayıp júrdi, Axırı iyt yańlı qorlanıp óldi, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Hayalın óliwge májbúrlegendi, Bilmegen miriwbet, rexim degendi, Til jetpes aytıwǵa sıpatın endi, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Ejov, Berya degen eki kópegi bolǵan, Ayaq astı bolǵan nızam menen zań, Jigirma tórt saat atılǵan adam, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Úshlik degen esaplasıp otırmay, Juqa jerge shıqqan shıyqan, qotırday, Ázázúl áwládı bolmas onıńday, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

14

«Jeńis Stalinniń kúshi!»-degenler,

Górtilek bir, Quday márkin jegenler,

Máńgi baqı nálet aytar ólgenler, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Qas dushpanı xalıq bolǵan, el bolǵan, Isi qıyan-kesti, ól-há-ól bolǵan, Insanlardıń kózde jası sel bolǵan, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Sayasınan qorqatuǵın saq bolǵan, Belshesinen batqan qanlı taxt bolǵan, Qanlar iship, qanlar qusqan waq bolǵan, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Dos tutpaǵan ákesinde ózine, Juwap alıp otırmaǵan sózine, Insan zatı jek kóringen kózine, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

Endi dúnya júzi kórmesin onday, Adamıyzat jáne qalmasın ońbay, Jábir-japa, zulımlıqlar joǵalǵay, Stalindey jawız, jállat bolmaǵan.

AYRÍLMA

05-II-2009j.

«Mástana júrgenshe ǵayrı jurtlarda, Ónip-ósken óz jurtıńnan ayrılma». Maqtumqulı aytqan sózlerge qara, Táme etip qanatıńnan ayrılma!

Hesh jerde miynetsiz tegin tamaq joq, Hesh jerde miynetsiz bermek, almaq joq, Hesh jerde miynetsiz kelmek, barmaq joq,

Bawır-etiń óz ultıńnan ayrılma.

Qayda óz-ózinen esapsız bir mal, Qayda bar eskeksiz, tayawsız, bir sal,

15

Ózge jurtta júrme biyshara bir hal,

Nápsi dep abırayıńnan ayrılma.

Nápsi bir báledur, salar hár jolǵa, Sol deyip haramǵa batar bul qolda, «Arbalı qoyan joq!» hesh jerde olla!

Sıyqı menen sıyaǵıńnan ayrılma.

Ketkenlerdiń qaysı biri bay boldı? Kórgen kúni biydat penen way boldı, Basına kún tuwıp hayda-hay boldı, Ázeliy bar sawlatıńnan ayrılma.

Jurttan ketip Watan gáda bolǵannan,

Ózgeniń qulı bop ada bolǵannan, Jat jerlerde jetim, pida bolǵannan,

Sulıw-sánli sıpatıńnan ayrılma.

Ketkenlerden tiri qaytqan bolmadı, Elden ketip ǵarǵıs alıp ońbadı,

Eń-keyninde ata-ana sorladı,

Haslı menen óz zaddıńnan ayrılma.

«Óz úyiń óleń tósegińnen» jaqsı, Tabılmas ózge bir kewildiń naqshı, Birewdiń minneti záhárden ashshı, Namıs penen hújdanıńnan ayrılma.

Hesh jerde molaqay jatqan dúnya joq, Dúnya ol kamanda tartıwlı bir oq, Bas aman, qarnım bolsın deseń toq, Qádirdanıń el-xalqıńnan ayrılma.

Tınıshlıqtıń qádiri

06-II-2009j.

Bayaǵı qulshılıq zamannan berli, Alǵaw-dalǵaw sorlı insan ómiri, Birin biri mal ornına satpaqta, Alǵa barar deseń ketedi keri.

16

Qanında qaysarlıq, qırsıqlıq barma? Ázeliy jolları jırama, jarma? Qayda barsa urar tasqa mańlayın, Jolları sonshelli qápespe, tarma?

Aytıp bolmas hasla etken islerin, Aqılǵa endirip bolmas peslerin,

Kóz ashqalı qırılısıp keledi,

Qay waq, qashan jıyar eken eslerin.

Aqılın quralǵa, jaraqqa jumsap, Bir-birin matawlap, mal yańlı tusap, On jıllap, júz jıllap urısıp zańǵar, Gires-gires ólip, bolıp atır sap.

Bilmes Alla bergen, húrmet sıyların,

Jaqsı kórer haram dúnya jıyǵanın,

Aqırına jetemen dep júrip-aq, Bilmes dúnya ushın janın qıyǵanın.

Jawızlıqtı, jállatlıqtı shegine,

Urıstan qol tiymey turıp tigine, Jol boyı jep barar qara nanların, Quraldan bel sınıp barar búgile.

Aqıllıǵa axmaq qarsı turadı, Bir-biriniń tumsıqların uwadı, Mal ornına shalıp adam-adamdı, Bir-biriniń qanına qol juwadı.

Qulshılıq zamanınıń qaldıqları bar,

Házirde insanlar bir-birin satar,

Eń ullı másele «Adam sawdası!» Ayaq astı bolıp atır namıs-ar.

Insan zatı insapqa bir kelmespe?

Tınıshlıqtıń qádirin bir bilmespe? Urıs qáwpi jer-júzinde joq bolıp,

17

Adamzat bir jazımayrıq júrmespe?

DÚNYA

07-II-2009j.

Jan alıw qastında ázeliy bastan, Jandı alsań qaytıp satpassań dúnya, Mákkárlıǵıń tárip jetpes bir dástan, Esigiń bir japsań, ashpassań dúnya.

Albıramay, asıqpastan alasań, Ottan suwǵa, suwdan otqa salasań, Shiyrin jandı ıshqıńda kóp jaǵasań, Sira bir shaypalıp, taspassań dúnya.

Ózińniń qaǵıydań, nızamlarıń bar, Kókti tirep turǵan bolsadaǵı nar,

Aldıńda áljuaz, biyshara bir hal, Hesh kimge qayırıń jappassań dúnya.

Birde ıǵbal bolıp kókten baǵasań, Marapatlap kóksine gúl taǵasań, Aldap-suwlap jambas urıp jıǵasań,

Sonıńday biyúmit, naysapsań dúnya.

Birewlerde jazımayrıq kún bolmay, Birewlerde emin-erkin ún bolmay, Birewlerde sıyqı menen sın bolmay,

Biyorın, biymáwrit yoshpassań dúnya.

«Dúnyanı suw alsa úyrekke bir pul!», Maqsetiń-muratıń etiw bizdi qul, Jigirmada jawan qalsadaǵı tul,

Qolıń sozıp, qushaq ashpassań dúnya.

Áwelin bereseń ayamay kópke, Esaplap júrmeyseń dizip kep shópke, Ayaqtan shalasań kelse eger epke, Bet-júzine baǵıp otpassań dúnya.

18

Keńlerge keńdursań, tarǵa tarsań sen, Aqquba júzlerde sulıw qalsań sen, Jannan áziz kórer sheker palsań sen,

Báribir alǵansha jatpassań dúnya.

Qurdımsań ba, jırasań ba, jarsań ba? Gáwmis yańlı saranaw bir malsań ba? Aydarhaday demge tartıp alsań da?

«Toydım!» deyip qarar tappassań dúnya.

Insap degen nárse barma ózińde? Mehir degen nárse barma kózińde?

Íqrar degen nárse barma sózińde? Kewilińdi sira bir ashpassań dúnya.

Sen qızıl túlki bop qashıp barasań, Kem-kemnen aranı ashıp barasań, Máwijlep dáryaday tasıp barasań, Al bizge sira bir yoshpassań dúnya.

Usılay jaralǵansań ázeliy bastan, Góruǵlınıń atın urlaǵan mástan, Kásip-káriń qıyıw, alıw tekte jan, Qolı qanǵa batqan qassapsań dúnya.

Allanıda geyde umıttırasań, Araǵa ot taslap suwıttırasań, Ólgenshe izińde juwırttırasań, Atıńa nasaq bir taqpassań dúnya.

Qandayın káramat, qandayın zatsań, Zerteń-zeberteń ertewli atsań, Birde gózzal, birde mápilik qartsań, Kelbetiń sira bir ashpassań dúnya.

Náyleyin, qayteyin ıshqıńda mende, Ákemniń qarızı barday tap sende, Juwırıp-jeliwler bolmas bir kende,

Ómirde bir kúlip baqpassań dúnya.

19

Alladan soraǵıl iyman hám insap,

Biyinsap bolmayıq Qarunǵa uqsap,

Otırmaǵıl sira minep hám sınap,

Báribir bahańdı satpassań dúnya.

WATANÍM-ANAM

25-II-2009j.

Ekewide barlıǵım, aqıl-oyım, sanamdur. Ekewide teberik, keńesgóyim, danamdur. Jel jaǵımnıń panası, qorǵanıshım, qalamdur. Ekewide keń paytaxt, saxawatlı dalamdur.

Anamnan soń Watanım, Watannan soń Anamdur. Ekewide qublayım, ekewide Káábamdur.

Tek usılar arqalı ardaqlı bir adamman. Tek usılar arqalı ayrılaman nadannan. Tek usılar arqalı xalqım seniń balańman. Tek usılar arqalı el ıshqında janaman.

Anamnan soń Watanım, Watannan soń Anamdur. Ekewide qublayım, ekewide Káábamdur.

Jeri-kókke jayǵaspas, tek kóksime sıyǵan zat. Bas ketsede tárk etpes, aytılǵan bir qatań ant. Quran yańlı teberik, Alla inam etken xat.

Aqsha júzge jarasqan, qara qaldur bir noqat. Anamnan soń Watanım, Watannan soń Anamdur. Ekewide qublayım, ekewide Káábamdur.

Eleberin aytıp men táriypińe jetpespen. Ómir Alla hesh waqta aldın kesip ótpespen. Bas ketsede eger men hárgiz satıp ketpespen.

Olarsız men jartımnan, pútinlenip pitpespen. Anamnan soń Watanım, Watannan soń Anamdur. Ekewide qublayım, ekewide Káábamdur.

Ana menen Watannıń teńewin men tappadım. Payǵambardıń teberik sózlerin men yadladım. «Jánnet degen bar bolsa, usılar!» dep xatladım.

20