Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 6
.pdfDombıl qara kópegi, eki shaxlı ógizi.
***
Túkke turmas nárseni, marapatlap maqtayıp, Atqanında hayran bop otırasań ańqayıp,
Al anawıń ózinshe klassik bop sezinip, Ishiń janıp ketedi otqanına shalqayıp.
***
Ádebiyat keyninde oyınshıq bolıp baratır, Tarǵıl kópek, megejin, eshek boldı arator, Iyt úredi, megejin qurqıldaydı, al eshek, Aqırǵanda dawısı mıń bir tankaǵa tatır.
***
09-06-2011j.
Bir sóz aytsam kelmesin jasúlkenim kewilińe. Jas jetpisten ótken soń júrgen jaqsı jónine. Til basıńnıń bálesi ekenligin bilmeseń,
Ókinishiń kesh bolar saban tıqsa kónińe.
***
Sózge qushtar adamnıń bolmas hesh bir min, sını. Bastı aman saqlawdıń jalǵız jolı, usılı, Ańlamayın sóylegen awırmayın óledi,
Kóp zat talap etilmes bilse boldı usını.
***
Sabırlılıq, shıdamlıq qarttıń úlken quralı, Usı eki baǵana onı súyep turadı,
Jurt kópirip atqanda sabır etip otırǵan, Sóylemey-aq úndemey hasıl bolar muradı.
***
Bir ilimpaz ekranda jırtılǵansha maqtandı, Mánisine túsinbey aytıp attı kóp zańdı, Basqalardı bilmedim soraw berip otırǵan, Jurnalist esi awıp, jıǵılıwdan sál qalǵan.
***
Bunday doktor danadan diyxan mıń bir aqıllı, Kórmedim men bunıńday, mıljıń sam-sam baqıldı, Doktorlıqta keyninde onshıq bolıp ketkenbe, Deyip kelip hátteki sipsekeshte ókindi.
***
Bunıńdayın sorlılar tekte ózin maqtaydı,
11
Mápi tiyse «qatıldı» gúnasız dep aqlaydı, Eń jamanı al endi lawazım dep, mánsep dep, Ózge túwe atası, anasına baqpaydı.
***
Bizler túwe ózide túsinbestey zatlardı, Bası menen ayaǵı anıq emes xatlardı, Shıjbaylaydı, jazadı esi awıp ketkenshe, Jábir eter ilimge, bundaydı kim sudlaydı.
***
Bunıńdaydıń qazısı tekte jalǵız xalıq bolar, Onıń bergen baxası dálme-dál hám anıq bolar, Seksewiliniń qızarıp alısaman degenshe, Úpildirik samtıqlar bir laplap janıp bolar.
***
Bunıńdayın filosof, doktorlardan al endi, Dıyxan jaqsı bel buwıp, túrip júrgen hám jeńdi, Anaw mıljıń sóz benen awırtadı basıńdı, Mınaw únsiz, úndemey, baǵıp atır keń eldi.
***
Bul dúnyanıń sırların ele hesh kim bilmegen, Filosoflar, danalar bilsem deyip shórlegen, Eger sırın bilgende Fraunlar, Zulqarnay, Máńgi jasap, al endi bolar edi ólmegen.
***
Jandı Alla beredi hámde ózi aladı, Dúnyada tek miriwbet, jaqsı isiń qaladı, Deyip mıń bir aytılıp atqan naqıl bolsada, Insanlar ne qırılıp, «dúnya» deyip janadı?
***
Shıǵasınǵa insánnıń ózi sebep boladı, Iyman menen insaptan nápsi basım turadı, «Qızıl kórse perishte» degen qurı mázi gáp, Alsa kewili shad bolıp hasıl bolar muradı.
***
Ólmew jolın Zulqarnay jeru-kókten izledi, Hám ol geyde Allaǵa ásiy ketip sóyledi, «Máńgi bulaq» suwın ol tabaman dep júrip-aq, Tas tóbeden ájeldiń kelgenligin sezbedi.
***
12
Mine sonday bası hám ayaǵı joq dúnya bul, Kóriwge bir sın menen sıyaǵı joq dúnya bul, Kerek jerde gáp-sózsiz, pıshaqsız-aq bawızlap, Hesh kimsegeg ráhimsiz, ayawı joq dúnya bul.
***
06-07-2011j.
Bala degen tal yańlı mayısqaq bop keledi, Onı gey bir atalar oǵırı kesh biledi,
Qıysıq, mıysıq tarbayıp ósip ketken shaxanı, Qolǵa alıp baltasın «dúzeymen» dep júredi.
***
«Jaw ketken soń qılıshıń tasqa shapta» degen bar, Perzentiniń dártinen hásiret, ǵamda júrgen bar, Orını tolmas ókinish hám basına kúlpettiń, Kelgenligin al endi, bilmegen bar bilgen bar.
***
Tárbiyası balanıń jeńil-jelpi zat emes, Oqıp bolıp bir shetke alıp qoyar xat emes,
Bul bir sonday dástándur tawsılmastay ayaqsız, Hám shaxmattay tamamlap qoyatuǵın mat emes.
***
02-08-2011j.
Bul dúnyanıń hámmege jeterin biz bilemiz. Sondadaǵı «jetpeydi» deyip, juwırıp-jelemiz, O Dúnyadan qaytadan keler bolsaq tirilip, «Dúnya» deyip qırılıp, «dúnya» deyip ólemiz.
***
Dúnya degen burınnan shiyrinbeken, palmeken? «Toydım, boldım» degenler ulıwma bir barmeken? Baylıq degen esapsız, irip-shirip jatsada, «Mal-dúnya» dep gúresiw burınnan bir zań beken?
***
Tarıyxlarǵa qarasaq aqlıń hayran qaladı, Shax penen shax gúresip, janın otqa saladı, Qazna tolı altını, illá-pillá esapsız,
13
Bolsadaǵı nápsinen jawrap, wayran boladı.
***
«Bir basıńa qara kún tuwıp atır bunshelli,
Bolsadaǵı mal-múlkiń, bolsadaǵı sonshelli!» Aytalmaǵan hesh birew Zulqarnayǵa, Shınǵısqa,
«Nápsi deyip paraxat kún bolmadı bir jónli».
***
03-03-2011j.
Nápsi alǵa shıqqanda suwǵa, otqa qaramas, Alar, jular, kesedi jalt-jult etken bir almas, Jeriu-kóktiń barlıǵın altın etip berseńde,
Awzın ashıp aranday, «jáne» deyip hesh toymas.
***
Insánlar kóp namıslı, namıssızı aralas, Namıssızı nápsi dep ákesine qaramas, «Ne isleseń ákeńe, erteń keler aldıńa»,
Degen sózdiń mánisin namıssızlar ańlamas.
***
Namıssızǵa ákeniń, ana qádiri bir tıyın, Qoyıp bilmes ornına húrmetlerin hám sıyın, Namıs penen arıńdı arjaǵına bermese, Bundaylarǵa sóz aytıp túsindiriw dım qıyın.
***
Ana bala halınan xabarı bir bolmasa,
Áke kózin alartıp, hár waq tergep turmasa, Ókpelewge hájet joq hám birewden kóralmas, Dawası joq dárt bolar, bala axmaq ońbasa.
***
Qızdı baǵıw ulıńnan bir neshe bar qıyındı, Aqıl menen is etip, ashıtasań mıyıńdı, Qızıń hadal kórgenli, tártipli bolsa eger, Kóteredi danqıńdı, abıray hám sıyıńdı.
***
14
Kerisinshe qızıńday tártip, iybe bolmasa, Ókpeleme er jetip, barǵan jerde ońbasa, Kóp ishinde júzińdi tómen eter mudamı, Kele bolmas hátteki perishteler qollasa.
***
02-09-2011j.
«Qıńır istiń qırsıǵı qırıq jıldan soń shıǵadı», Degen gápti gey birew oǵada kesh uǵadı, Nápsi bir kún moynına moyıntırıq ildirip,
Há pásine qaratpay, gápsiz, sózsiz jıǵadı.
***
«Neler islep qoydım?» der tor artında otırıp, Esińde joq iyt yańlı júrgenligiń qutırıp, Azatlıqqa shıǵıwdı ármán eter, oylaydı, Oylamaydı nápsiden ketiwjaǵın qutılıp.
***
Jaqsı istiń sawlatı, saqawatı, sáni bar, El aldında júzińdi jarıq eter jaǵı bar,
«Qıńır istiń qırsıǵı qırq jıldan soń shıǵadı», Degen gápte bir dúnya, mazun menen máni bar.
***
Qayda qıńır qırsıqlıq bolsa islep júrdiń-aw, Joq-juqalaw jigitti kemsittiń-aw, kúldiń-aw, Búginligi jerge bir, mańlayıńa eki urıp,
Tesik tappay kiriwge, kúyindiń-aw, búldiń-aw.
***
Áne qanday qúiret basqarıp tur bizlerdi, Qılmıs túwe biledi unamsız bir iserdi,
Hár bir qádem, hár demde názerinde turıpsań, Ashıp qoyar toyımsız, nápsiqaw bul kózlerdi.
***
Esapsız hám ólshemsiz dúyada bir zat bolmas. Qılmıs etken jazasız, erteli-kesh bir qalmas, Mıń bir gúna isleyip, jalǵız táwbe etpegen,
Keshirilmes «Alla» dep etken menen mıń talwas.
***
Sonıńday bir awmalı, qıyań – kesti zaman bul, Keris qattı tartılǵan, atılajaq kaman bul, Barlıq waqıt nıshanda turǵanıńdı umıtpa,
15
Jaqsılarǵa jaqsıdur, jamanlarǵa jaman bul.
***
Ne isleseń aldıńa, erteli-kesh keledi, Al birewler bilmeyin juwıradı, jeledi,
Gúbelektey otlarǵa urıp, pisip bolǵan soń, Óz peylinen kórmeyin ózgelerden kóredi.
***
17.06.2013j.
Bul shiyrin janımnıń jananası-óziń, Kewlimniń shadlıǵı hám ǵamxanası-óziń, Qol-ayaǵı matawlı qulıńdırman aldıńda, Sol etken dártińniń hám dawası-óziń,
***
Dártten sira bir meni azat etpediń, Alalmaǵan qastıń barma, bul netkeniń? Maǵan dári-darmaq, emlew kerek emes, Mıń dártke dawa, aldımnan bir ótkeniń.
***
Bastan-ayaǵıń aruzdıń zańlarınday,
Qol jetpes ármansań, Gimalay shıńlarınday, Deyseń: «Aruzda táriypim ete almay, Jeteseń, sen sorlı bálent tawǵa qalay?»
***
Barmaqta da, aruzda da táriypiń joq, Qıtay álipbesi yańlı háribim joq,1 Jáne mıń bir hárip kókten tússedaǵı,
Waspıń jazalmaǵan mendey ǵáribiń joq.
***
1. Qıtay álipbesinde háriplerdiń oǵada kópligi názerde tutılıp otır.
Quyashqa, ayǵa táriyptiń keregi ne, Olardan sulıw bar desek kelmes jónge, Ay kórse aybınıp, kún hám qımtanadı, Seniń teńiń barma, ózi bul álemde.
***
Qalıńa beriwge mende Samar, Buxarım joq,1 Qurı alaqan barıwǵa hámde qararım joq,
Zar emesseń, sulıw, saltanatlı qalalarǵa, Qala túwe, kóktegi juldızdı alarıń joq.
16
***
1.Xafız Sheraziydiń ǵázzeli názerde tutılmaqta. 18.06.2013j.
Álemdi jaratqan-aw Qádir Qudayım, Itibardan qaldırmay mushtay bir jayın, Tartılıs zańı menen jaratpaǵanda, Qaylarda bolar edi, quyashıń, ayıń?
***
Házirshe esap joq aspan áleminde,
Ólshenbegen uzın-eni, kólemide, Biziń galaktika usı keńliktiń, Jayǵasqan alaqanday bir bóleginde.
***
Álemniń jaralıwı qızıqdur haslı, Esleter mór basılǵan hasıl bir tastı, Háreket aralıqtıń qatań zańı bar,
Burın bar zańdı Nyuton qaytadan ashtı.
***
Shaytan qurǵır insanǵa ne jábirler etpedi, Aldap-suwlap beyishten shıǵarıwdı epledi, Sonnan berli adamzat beyish árman etedi, Ózi jaqqan otınan qutılmadı, ótpedi.
***
Shaytan was-wasasına ele erip júrippiz,
Kún bolmadı hesh qashan, daǵdarıssız, búliksiz,
Jaralǵalı adamzat ásirlerden, ásirge,
Qashan, qay waq sira bir urıssız biz kelippiz?
***
Basqa dáwir, ásirdi aytpaǵannıń ózinde, Eki jáhán urısı jigirmanıń gezinde, Oylan sorlı adamzat, berk bolagór erkińe, Endigi bir urısta zúriyat qalmas izińde.
***
Biyjuwap is bolmaydı, Yaratqan bir Alladan, «Táwbe ettim, saqla-de-dóhmet penen jaladan», Dariǵ bolıw ushın sen gúlli apat, báleden, Alsań sabaq alǵaysań Quran menen Kaabadan.
***
Jaratılıs tórkini aytılǵan sol kitapta,
17
Haram menen hadalıń, durıslıǵıń hám haqta, Eń baslı bir zańı bar: «jaqsılıq et dúnyada, Qudiretin, birligin este mángige saqla!»
***
Biyjuwap is bolmas Iláhim ózińnen, Muqaddes sóz bolmas, kálamıń, sózińnen, Dúnyada urıs-jánjel bolmas edi-aw,
Shaytanǵa ermeyin, júrsek biz izińnen.
***
19.06.2013j.
Dúnya qızıǵınday qızıq joq álemde,
Ázzi onı táriyplewge bul qálem de, Qızıǵına túsip ketken ayda, jılda, Ata-anasına barmas bir sálemge.
***
Bir sállanǵan sánem bolıp kórinedi, Mıń naz áylep, tawlanadı, keriledi,
Pallaǵına ilinip bir alǵannan soń, Bir ómirge sıbaǵası berilerdi.
***
Bunıń káspi-kári aldaw hám arbaw, Qulaǵın qoyıp ol tıń tıńlaw, barlaw, Meyliń qandaylıǵın bilip alǵan soń,
Mıń muxamǵa dóndirip, qul qılıp qorlaw.
***
Qullıǵınan shıǵıw múshkil is boladı, Jismi-janıń, erkińdi qoldan aladı, Altınnan salınǵan qasırıń bolsa da,
«Jáne!» deyip, ıshq otında jaǵadı.
***
20.06.2013j.
Bastan-ayaq naqıl, filosof, danalar, «Ulıwma toyım joq» dep aytqan babalar, Dúnyanıń yarımın jawlap alsańdaǵı, Ahırı bir kepinge kelip taqalar.
***
Bası bar, ayaǵı joqtay kórinedi, Opasızlıǵı hárbir demde bilinedi, Opasızlıǵında turǵan hesh gáp joq-aw,
18
Hár kimge peyiline qaray beriledi.
***
Birewler xan boldı al birewler gada, Dúnya tegis emesligi áne sonda, Bunnan mıń bir ese jaman bolar edi, Hámme xan bolıp, yaki gada bolǵanda.
***
Dúnyanıń óziniń ózgermes zańı bar, Arasatı, dozaǵı, jánneti de, baǵı bar, Kimniń qayda baratuǵının aytatuǵın, Ortada qurılǵan tárezi taǵı bar.
***
20.06.2013j.
Hákim Ulıqpan etip ketken káramat, «Shań bolmaǵanda mıń jıl jasar adamzat» Házir shańda emes, eń baslı másele, Urıs-qırǵınnan jan alqımda, amanat.
***
Bir kún dúnyanıń tınısh turǵan waqtı joq, Dozaq ishre ǵıjlap turǵan misli shoq,
Bir jaǵın óshirseń ekinshi tárepte, Kókke tiyedi jalınnıń tútini kók.
***
Sira bir urıssız kún bolmas pa eken? Kótere almas jer, qayıstı ólikten, Aylanbaqta gidiman qábiristanǵa, Óz janına jábiru-japa nelikten?
***
Urıstıń keyini ne boları belgili,
Is emes áytewir men bilsem úlgili, Insan degeniń ot penen oynap júrip, Joq bolıp ketpese bolǵanı bir kúni.
***
Joq bolmaǵan nesi qaldı dúnyada, Yarımı toq, yarımı ash áptada, Tislem nanı bolsa, baxıt dep biler,
Tánde shiyrin jannan ózge joq satpaǵa.
***
Bunday kúlpet qaydan, neden boldı eken?
19
Buǵan asa aqıl da kerek emes keń, Jeti jasar balanıń pámi jetedi,
Urıs bolıp atqan jer baxtı qara eń.
***
Saqlay alsaq eń birinshi jerdi saqlayıq, Awıl-aymaq, xalıq penen eldi saqlayıq, Jaralǵalı urıs-qaǵıs penen keleimz, Bunnan bul jaǵına bir-birewdi saqlayıq.
***
Insan zatın Iyesi jaqsılıqqa jaratqan,
On segiz mıń álemdi xızmetine qaratqan, Sonsha izzet-húrmetke qıyanetlik boladı, Mushtay ǵana bul jerdi saqlamasaq apattan.
***
Mıń bir jerden burawlap ayamayın tesemiz, Bawırında atomdı arqandayın esemiz, Shıdamnıń da, tózimniń shegi bar dep aytadı, Bul mushtay jer jarılıp ketse onda netemiz.
***
21.06.2013j.
Xafız ómir boyı Sherazdan shıqpay-aq,
Ay hám juldızlar qasında boldı shámshiraq, Ele hesh kim jete almadı teńeyine,
Kóz kórip, esitpedi hesh qanday qulaq.
***
Onıńday keń peyil ele tuwılǵan emes, Onıńday baxıt ele hesh kimge buyırǵan emes, Onı dáwlet-baxıttıń ózi izlep tapqan, Tabaman dep hesh waqıtta juwırǵan emes.
***
Shayırıń yarınıń jalǵız noqat qalına, Dúnyada hesh bir nárseni kórmeyin rawa, Buxar, Samarqandtıda berip jiberdi, Soramayın, xabarlaspay Saxıpqıranǵa.
***
Saqıpqıran kewilin qaldırıwǵa bolama? Óytiw túwe, júzine tik qaraǵan ońama? At basınday júrekli batırlarıń, al endi, Xafız etken erlikti, sira isley alama?
20