Kenesbay Raxmanov - Abiyga babiy

11

SHÁMEN:- Keshe oqıp atırǵan jerine zvonit etip, adresti ayttım. AYTAN:- Jaqsı bolǵan eken. Qaysı oqıwda qızıń?

SHÁMEN:- Bizler shańaraǵımız benen pedagog bolǵan soń jolımızdı quwa qoysın dep pedinstitutqa kirgizip edik ǵoy.

AYTAN:- Haw, pedinstitut degen usı jerde de bar emes pe?

SHÁMEN:- Usı jerdegige kirip edi ǵoy. Eki jıl oqıp bolǵan soń jaqpay qaldı oǵan. Bir kanikuldıń waqtında Tashkentke qıdırıp qaytaman dep shataq saldı. Jiberip edik, bir kúnleri Tashkenttegi yuristlik oqıwǵa ótip keldim dep otır.

AYTAN:- Óz kúshi menen ótip pe?

SHÁMEN:- Awa! Sabaqlarınan dım bilgir edi ǵoy. Házir sonıń tórtinshi kursın pitkerip atır.

ÁNWAR:- Onda qızıńız otızǵa barıp qalǵan ǵoy?

SHÁMEN:- Wáy, kelistirdiń-aw, balam, sen de!

ÁNWAR:- Haw, eki institutqa kirip oqısa, waqıt degen bir jerde tura bere me?

SHÁMEN:- Qızım bıyıl ǵq te.

ÁNWAR:- Áy, onda ele náreste eken ǵoy. Mennen eki jas kishi. Qızıq-áy, jaylarımızdıń náwmirleri de sonday eken. Ana dárwazadaǵı сifrlarǵa qarań. Qızıńnıń atı kim edi, Shámen aǵa?

SHÁMEN:- Zayda!

ÁNWAR:- Anaǵan qarań, Zaydanıń jası jigirma úshte, jayınıń náumiri de ǵq.

Ánwardıń jası jigirma beste, jayınıń náumiri de ǵó. Bunday da bolama eken? AYTAN:- Bul da qudaydıń bir juplastırıp qoyǵanı shıǵar. Shámen menen

ekewmiz de jılqı bolıp shıqtıq.

ÁNWAR:- Onda... bir-birińizge súykenise bermey otırıń, sál jerde tebisip,

óńkilesip ketersiz. Sizler jılqı bolıp shıqsańız, kempirlerimiz ǵashır bolıp shıqpasa bolǵanı ǵoy. Sóytip, bul eki dárwazadan adam kirip shıqpay, gileń jılqı menen ǵashırlar kirip shıǵıp tursa! (hámmesi kúlisedi)

AYTAN:- Sen, Ánwarjan, warsaqı gápti qoyıp tezirek úyleniwdiń jolın izlestir.

ÁNWAR:- Haw, men úylenbeyin dep júrmen be? Gileń opaq penen sopaqqa tap bolıp júrmen ǵoy.

SHÁMEN: - Mańlayıńa jazılǵanına tap bolmay júrgenseń ǵoy, balam. ÁNWAR: - Mańlayıma qanday háripler menen jazǵan eken? Shámen aǵa, qırq

jıl muǵallim bolıp islegen adamsań ǵoy. Mańlayıma anıqlap qarap qaysı qızdıń atı jazılǵanın óziń-aq oqıp jiberseń-o.

AYTAN: - Áy, gápiń bar bolsın, balam! Mańlayıńa badıraytıp jazıp qoyıp, sen ne, mashınsań ba?

ÁNWAR:- Qoysa, aǵa, sen qırq jıl shofer bolǵan soń mashınnan basqanı bilmeyseń.

AYTAN:- Qoy, saat neshe bolıp qaldı ele?

SHÁMEN:- (qaltasınan saatın alıp qaraydı) Úshke qarap ketipti ǵoy. AYTAN:- Haw, pesinniń waqtı ótip baratır eken ǵoy.

SHÁMEN:- Durıs. Ótip baratır.

ÁNWAR:- Bara ǵoyıń, pesinge kim keldi, kim kelmedi dep qudaytaala jurnalın barlap atırǵan shıǵar. Ele táxáret alamız dep dambalıńızdıń awın kóterip bir saat júresiz. Meni de alań etip, isten qaldırdıńız.

SHÁMEN:- Al, yaqshı! Keshqurın shıǵarmız.

12

AYTAN :- Kún-ám ısıp baratır. Yaqshı.

(eki ǵarrı úylerine kirip ketedi. Ánwar isi menen bola beredi. Qolında kishkene sumkası bar bir qız kórinedi. Ánwar oǵan jek kóriwshilik penen qaraydı.)

ÁNWAR:- Usınday shırrıqlardı ólgeyliden jek kóremen-dá! Ózleri dım menmen boladı.

ZAYDA:- Áy, bala, Shámenniń úyi mınaw ma? ÁNWAR:- Ne? Bala?! Tapqan ekenseń balanı? ZAYDA:- Bala emey, qızsań ba?

ÁNWAR:- (ornınan ushıp turadı da qızdıń aldına baradı) Kim bala? Kim qız? (qap-qara may qolı menen qızdıń shekesine shappat uradı)

ZAYDA:- Ásterek ursa, sharpıldısın birewler esitip qoyar. (appaq qolı menen shekesin sıypaydı, qarası juǵadı) Qarańdı juqtırıpsań ǵoy.

ÁNWAR:- Sonda adam menen durıslap sóyles. Men ne? Qaramayǵa bılǵanıp júrgen menen adamnıń qorıman ba?

ZAYDA:- Adamnıń qorı emes, zorı ekenseń! (artına bir aylanadı da karate usılı menen Ánwardıń basına bir tebedi)

ÁNWAR:- Apaa!!! (uzınına sozılıp qulap túsedi. Zayda Shámenniń dárwazasınan ishke kirip ketedi)

PERDE

ÚSHINSHI KARTINA

Tań azan. Ánwar karton qaǵazǵa jazılǵan «Jay satıladı» degen jazıwdı dárwazasınıń qaptalına qaǵıp atır. Házirshe jalǵız ózi. Ol qaǵıp bolıp qarap turadı da ishke kirip ketedi. Óziniń dárwazasınan kerilip-sozılıp Zayda shıǵadı. Ol ján-jaqqa qarap turadı da, birden qıstırıwlı turǵan jazıwǵa túsedi.

ZAYDA:- Jay satıladı? Haw keshe amanlıq edi ǵoy. Ya birewler oynap qıstırıp ketti me eken? (ol jazıwdıń qasına keledi. Birden bir nárse yadına túskendey juwırıp kirip ketedi de qolına qayshı uslap shıǵadı. Jazıwdıń qasına kelip «S» háribin kesip alıp, qaytadan úyine kirip ketedi. Jazıw endi «Jay atıladı» dep oqıladı. Úyinen Ánwar shıǵıp jazıw betke bir qaraydı da ondaǵı ózgeristi ańǵarmay skameykaǵa kelip otıradı, sigaretin alıstıradı)

ÁNWAR:- «Jamannan qash ta qutıl» degen. Keshegi tepkisinen basım ele zar qaqsap tur. Bunday-ám oysız nashar boladı eken. Ózimnen-ám boldı-aw, betine shappat penen urıp ne qılayın dep edim? «Sırın bilmegen attıń sırtınan aylanba» degen. (Ishten Zayda shıǵadı)

ZAYDA:- Aman jatıp turdıń ba?

ÁNWAR:-(oǵan ashıw menen qaraydı) Ne jumısıń bar? Seniń bir tepkińe ólip qaladı dep oylap pa ediń?

ZAYDA:- (onıń qasına kelip, awzındaǵı sigaretti julıp aldı da ılaqtırıp jiberedi) Azanǵı hawanı pataslaysań!

ÁNWAR:- Jinimdi keltire berme, qız! ZAYDA:- Jiniń ne, awzıńda tur ma?

13

ÁNWAR:- Haw, meniń shekken tútinim sonsha aspan astına juǵım bolama? Sonsha zavod-fabrikalardıń morıları tútin qusıp tur ǵoy. Márt bolsań, solardıń tútinin tıy!

ZAYDA:- Olardan xalıqqa paydalı ónimler shıǵadı. Al, seniń ishińnen ne shıǵadı? Qap-qara taslandı... iyiskewge iyt te jiyirkenedi. (murnın jıyıradı)

ÁNWAR:- Bolmaydı. Sennen kóship qutılmasam...

ZAYDA:- Qayaqqa?

ÁNWAR:- Qapılmas... Jerdiń ústi keńshilik ǵoy. ZAYDA:- Bizler de kóshejaqpız.

ÁNWAR:- Kelmey, durıslap ornıǵıspay atırıp pa?

ZAYDA:- Haw, sizlerdiń jayıńızǵa bir bále bolsa, bizlerdiń jayımız aman qala

ma?

ÁNWAR:- (qáweterlenip) Ne, ne bále? (sport formasın kiyingen Shámen aǵa áste juwırıp keledi)

SHÁMEN:- Turdıńlar ma, ballarım?

ÁNWAR:- Qayırlı tań, Shámen aǵa! Qalay, barıp qaytqan jerleriń amanshılıq

pa?

SHÁMEN:- Úyrengen ádet qalmaydı degen usı eken, balam. Azanda oyanıwdan bir shaqırım juwırıp, eń qapılǵanda júrip qaytpasam, keshke shekem tula bedenim qurısadı da turadı.

ZAYDA:- Papa, bul jerden tezirek kóshpesek bolmaytuǵın qusaydı.

SHÁMEN:- Tań atpay ne suwıq xabar tawıp otırsań, qızım? ZAYDA:- Mına Ánwardıń jayı buzılatuǵın qusaydı. SHÁMEN:- Buzılǵanı qalay?

ZAYDA:- Áne, jazıp qoyıptı ǵoy! (hámmesi qıstırıwlı jazıwǵa qaraydı) SHÁMEN:- Jay atıladı!

ÁNWAR:- Qırq jıl muǵallim boldım deyseń, Shámen aǵa. Durıslap oqı! Atıladı emes, satıladı!

SHÁMEN:- (kózlerin uwqalaydı) Jay... a-tı-la-dı. «S» degen hárip joq bunda.

ÁNWAR:- Awa, atıladı dep jazılıptı.

ZAYDA:- Sawatıń shamalı qusaydı-aw, Ánwar. Mektepte diktanttan bárhá «5» alatuǵın shıǵarsań oqıwshı waqtında.

ÁNWAR:- Haw, jazǵan waqtımda durıstay edi... Sennen kelgen bále emes pe, Zayda?

ZAYDA:- Men de jańa kórdim ǵoy jazıwdı. (Ánwar julıp alıp, jırtıp-jırtıp taslaydı)

ÁNWAR:- Al, bunı hesh kimge aytpay-aq qoyıń. Zaydaǵa ókpelep, oynap

edim.

SHÁMEN:- Qoy, bunday oyını tússin. Azanǵı shayǵa barayın. (ishke kirip ketedi. Bir mashinanıń ájeptáwir dawısı shıǵıp óshedi. Barmaǵında giltin oynatqan Raysa degen qız kórinedi)

RAYSA:- Ánwar degen sen be?

ÁNWAR:- Ne qılayın dep ediń? Tiyeyin dep pe ediń? RAYSA:- Tiysem ne qılasań?

ÁNWAR:- Pıshıǵımday etip qoynıma alıp jataman.

RAYSA:- Seniń qoynıńda jatqannan jılannıń qoynıńda jatqanım abzal!

14

ÁNWAR:- Há, nege? Jılan shaǵıp aladı ǵoy?

RAYSA:- Jılannıń záhári seniń tilińnen ashshı emes shıǵar. Mına qatınıńa raxmet, seniń menen ońısıp kiyatırǵan.

ZAYDA:- Men qatınıman ba, qarındasıman ba, ańlap sóylesesh, jón aldı qarabaraq basa bermey.

RAYSA:- Qoy, basımdı qatırmań! Mashınım durıslap islemey tur, ońlap ber,

Ánwar ma, Sanwar ma, kim bolsań da! ZAYDA:- Qatınlardikin ońlamaydı.

RAYSA:- Sen de awzıńa qarap sóyle, qatın. Men ele qızban. ZAYDA:- Qız bolsań kete ber. Baqshaǵa baratuǵın waqtıń boldı.

RAYSA:- Usı qalada ońlaytuǵın jer qapılmas. Qanday adamlar-áy bular ózi? Shau! (ketedi)

ÁNWAR:- Shausań shau! Tezirek jetip alarsań. ZAYDA:- Sen azandaǵı túsirimnen ayrılıp qaldıń-aw.

ÁNWAR:- Wáy, keshke shekem ele mıń san eki mashın keledi. Zayda, bir gáp aytsam... kewlińe kelmey me?

ZAYDA:-Haw, ne dep kewlime keledi? Sen kimseń, men kim-men...mázi bir qońsımız.

ÁNWAR:- Apam bir jerge barıp kelmekshi...

ZAYDA:- Bir emes, on jerge barıp kelsin, maǵan ne awırjeńili bar?

ÁNWAR:- Jaqınnan qatnasıp otırǵan bir qurdası bar eken...

ZAYDA:- Bir emes, on qurdası bolsın, maǵan ne qatnası bar?

ÁNWAR:- Sonıń bir qızı bar eken...

ZAYDA:- Bir emes, on q..qı.zı...bol-bolsın...maǵan...

ÁNWAR:- Sol qızdı maǵan ayttırajaq qusaydı. ZAYDA:- Sen kórdiń be?

ÁNWAR:- Yaq, Apama unasa, kórip, ushırasıp qaytatuǵın shıǵarman. ZAYDA:- Atı kim eken?

ÁNWAR:- Shaxnaza...

ZAYDA:- Atı sulıw eken, zatı da sonday bolsa. Ol qız házir qayaqta? ÁNWAR:- Úyine kelgen shıǵar. Tashkentte medinstitutta oqıp atır. ZAYDA:- Medik boladı eken-dá. Jaqsı. Tabıslar tileymen. Biraq bir jeri bar. ÁNWAR:- Ne bir jeri?

ZAYDA:- Saǵan aytıwǵa bolmaydı, apańa aytaman. (ishten Perixan shıǵadı) PERIXAN:- Ánwarjan, shayıńdı demlep qoydım, barıp iship ala ǵoy. ZAYDA:- Sálem berdik, Perixan apa!

PERIXAN:- Kóp jasa, balam! (Ánwar úyine kirip ketedi) ZAYDA:- Bir jaqqa shıqtıńızlar ma, Perixan apa?

PERIXAN:- Awa, Íqlıymanı da ertip ketemen. Aytıp kel, tezirek shıqsın! ZAYDA:- Yaqshı. (ketedi)

PERIXAN:- Qudayım-aw, isimiz ońınan basıp, talabımız kelisip kete bergeydá. Qızı Musliyma qurdasıma tartqan bolsa shep nashar emes shıǵar. (Zayda aynalıp keledi)

ZAYDA:- Mamam kiyinip atır.

PERIXAN:-Náp bále,sáskege shekem kiyimsiz jayrap otır ma?

15

ZAYDA:- Mamamnıń aytıwına qaraǵanda sizler Ánwarǵa qız ayttırıp barajaq ekensiz ǵoy?

PERIXAN:- Awa, qızım, quday kelistirse, balanı ayaqlandırıp jibermesek...

Ózine salsań, súyegi aǵarǵansha júre berejaq.

ZAYDA:- Qárekeńshilikte qızdı alatuǵın jigittiń ózi ayttırmay ma, Perixan

apa?

PERIXAN:- Burın sonday edi ǵoy. Házirgi ballarǵa túsin-beyseń, qıstay berseń ózine múnásip emes, ıraqtan-jıraqtan qashqan birewdi alıp keledi.

ZAYDA:- Shókelegen qızıńızdıń atın bilesiz be? PERIXAN:- Atı, Shaxnaza!

ZAYDA:- Shaxnaza! Maǵan tanıs at ǵoy. Tashkentte oqımay ma? PERIXAN:- Awa, tap, Tashkentte oqıydı.

ZAYDA:- Mediсinalıq institutta ma?

PERIXAN:- Haw, awa, vrachlıqta. Sen onı tanıysań ba, Zayda?

ZAYDA:- Awa, Qaraqalpaqstannan barıp oqıp atırǵan qız-jigitler qatnasıp turamız ǵoy. Biraq, Perixan apa, kewlińizge awır almań...

PERIXAN :- Ne ózi?

ZAYDA:- Ótken hápte Shaxnazanıń toyın ótkerdik ǵoy. PERIXAN:- Ne toy, shıraǵım-aw?

ZAYDA:- Shaxnaza birge oqıytuǵın Ferǵanalı bir jigitke turmısqa shıqtı. PERIXAN:- Ras pa?

ZAYDA:- Bunday xabar ótirik bola ma? Ele úyiniń bunnan xabarı da joq shıǵar. Quda túsiwge ózleri keledi-dá. Olardıń dástúri qanday ekenin kim biledi. (ishten Íqlıyma shıǵadı)

ÍQLÍYMA:- Aman jatıp turdıń ba, Perixan? PERIXAN:- Shúkir allaǵa.

ÍQLÍYMA:- Kettik pe? Kún qızbay turıp barıp qayta ǵoyayıq. PERIXAN:- Barmaytuǵın boldıq.

ÍQLÍYMA:- Há, nege?

PERIXAN:- Baratuǵın qızımız Tashkent bette birew menen qashıp ketipti. ÍQLÍYMA:- Ne deydi, ne deydi?

PERIXAN:- Zayda tanıydı eken, toyın da ótkerdik deydi ǵoy. (ishten Ánwar shıǵadı)

ÁNWAR:- Sálem berdik, Íqlıyma apa! ÍQLÍYMA:- Aman bol, qaraǵım.

ÁNWAR:- Amanlıq pa, túrleriń ájep táwir ǵoy. PERIXAN:- Ol da qashıp ketipti ǵoy! ÁNWAR:- Ol da degeni kim?

ZAYDA:- Shaxnaza!

ÁNWAR:- Qashıp? Men-aq ózi qatınnan salımım joq jigit ekenmen. Ne qılasız onda? Hawalaǵandı qoyıp, úylerińizge bara qoyıń. Buyırǵan birewi tabılar.

PERIXAN:- Buyırǵan birewi tabılar dep júre beremiz be, balam-aw. Aqlıq súygim keledi!

ÁNWAR:- Aqlıq súygiń kelse, anaw kúngi Maqpaldan ayrılmaw kerek edi dá. Qashshan tuwǵan shıǵar.

ZAYDA:- Maqpal degen kim? (ashıwlı)

16

ÁNWAR:- Áy, bir... oynap aytıp atırman-dá! Apa, ákem saǵan neshe jasıńda úylendi?

PERIXAN:- (oylanıp) Táwiraqqa barıp qalgan qırma saqal edi ǵoy. Sonda jigirma toǵız jasta shıǵar-aw.

ÁNWAR:- Jigirma toǵız bolsa, ele tórt jılım bar eken. Nesine asıǵaman? «Aldıńǵı arba qaydan júrse, sońǵı arba da sonnan júredi degen». Ata jolın atlap ketiwge bolmaydı ǵoy ya, meniki durıs pa?

ÍQLÍYMA:- Basqa baratuǵın jeriń joq pa, Perixan? Kókiregimiz hallaslap, azan menen shıǵa qoyıp edik, mına xabar dizden qaytardı -aw?

PERIXAN:- Qáydem, endi ǵarrılar bir ıqlasın tappasa, men gúderdi úzdim. ZAYDA:- Úydegi qıbır-sıbırıńızǵa aralasa qoyıń. Ya, sazlanıp shıǵa qoyǵan

ekensiz, qalanı aylanıp qaytasız ba?

ÍQLÍYMA:- Óytsekte boladı. Ǵarrılarǵa chay-suwın berip boldıq, bizler kelgenshe qarınların tır-tır qasınıp jata bermeyme?

PERIXAN:- Meyli bazar-sazardan aynalayıq. (olar ketedi)

ÁNWAR:- Júr garajǵa.

ZAYDA:- Garajıńa barıp ne, men mashınman ba?

ÁNWAR:- Garajdıń ishi-sırtı temir bolǵan soń dım ısıp ketedi-dá? ZAYDA:- Ísıp ketse ne, men kondiсionermen be?

ÁNWAR:- Yaq... sen sırtıń sulıw, ishiń suwıq xolodilnikseń.

ZAYDA:- (kúledi) Sonda ne, ıssılap ketken waǵıńda ishime kirip, zirdek qaǵıp otırajaqsań ba?

ÁNWAR:- Sıysam...

ZAYDA:- Ishki dúnyam keń... sendey mıń Ánwarǵa orın tabıladı.

ÁNWAR:- Toǵız júz toqsan Ánwardı qırıp-joyıp, ishińde tek bir Ánwardı qaldıraman.

ZAYDA:- Onda meniń ishim sawash maydanına aynalıp ketedi eken-dá. Qaysı Ánwar jeńip shıǵar eken?

ÁNWAR:- Aldındaǵı turǵan Ánwar ....

ZAYDA:- #áydem bileyin... Sen qara mayǵa bılǵanıp jurgen Ánwarsań...

Meniń aq mayǵa bılǵanıp jurgen Ánwarım bar!

ÁNWAR:- Aq mayǵa? Ol qayda? ZAYDA:- Shımbayda ...

ÁNWAR:- Burınǵı jurtıńda ma? Atı kim? ZAYDA:- QORAZ!

ÁNWAR:- Kele bersin.... Kekilin dal qara xan etemen. ZAYDA:- Onıń menen jumısıń bolmasın.

ÁNWAR:- Oynap aytıp atırman-aw. Maǵan ne guláńgir qoraz bolsa da báribir. ZAYDA:- Uydiń ishindegiler soǵan basıńdı shata ǵoy dep otır.

ÁNWAR:- Shat. Qáytip shatar ekenseń? Oqıwıń ne boladı?

ZAYDA:- Oqıwımdı qaldırmayman ǵoy. Qoraz bolmastan taw búrkiti bolsada...

ÁNWAR:- Pitkerip alsań, paraxor bolıp keteseń ǵoy. ZAYDA:- Para. Biz paraxorlardı jazalaymız.

ÁNWAR:- Kóre berermiz. Parasız zaman bolǵan ǵoy. Sen hazir zawıtta soǵılıp atırǵan bir qánigeseń. Turmısqa raslap aralasqannan keyin talay - talay soqqıǵa

17

ushıraysań. Bir jeriń ushadı, bir jeriń sınadı, bir jeriń mayrıladı, sóytip burınǵı kelgendegi kúsh-jigerińdi sán-saltanatıńdı joyta baslaysań. Paraǵa qarsı gúresip júrip, ózińniń de para alıp atırǵanıńdı bilmey qalasań. Eger men ólip ketsem, paqır Ánwar, bayaǵıda aytıp edi-aw, dep eslep qoyarsań... jańaǵı qorazıń biymezgil shaqıra bermese... Júr garajǵa.

ZAYDA:- Garajda ne qılamız?

ÁNWAR:- Garajda bir dúzetetuǵın temirlerim bar. Ekewlep kóterip ákelmesek, bir ózimniń kúshim jetpeydi. Mına jerde jaydıń sayasında isleyjaqpan. Túsindińbe?

ZAYDA:- Túsindim. (bulda baqırıp juwap beredi)

ÁNWAR:- Jańaǵı qorazıńdı burınnan tanıysańba? ZAYDA:- Awa qońsımız ǵoy. Mektepte birge oqıdıq.

ÁNWAR:- Mennen pátlime.

ZAYDA:- Qoysh, men ne, jigitlerdi bir-biri menen salıstırıp júrgen birewmen be? Onıń menen birge otırǵanımız bolmasa, bir mektepte oqıǵanımız bolmasa basqa gáp bolǵan joq. Ózi bir sumireklew bala edi meniń tayaǵımdı jep ósti.

ÁNWAR:- Onda ol saǵan bay bola almaydı. ZAYDA:- Nege?

ÁNWAR:- Sen onıń bayı, ol seniń qatınıń boladı. Burınnan tayaq jep úyrengen erkek basın kótere ala ma? Sen qolıńdı aspanǵa kóterseń de ol qaymıǵıp kete beretuǵın shıǵar. Tap, basınan kóp soqqı jegen eshektey.

ZAYDA:- Qoy, qoy, onı kóre berermiz.

ÁNWAR:- Sen óziń qorqatuǵın birewge tiyiwiń kerek. ZAYDA:- Kimge máselen?

!NUAR:- Maǵan...

ZAYDA:- Solay ma? Saǵan qol kóterip otırıwdıń keregi joq, ayaǵım da jetip atır ǵoy! (ayaǵın kótermekshi bolǵanda Ánwar qashadı)

ÁNWAR:- Boldı, boldı!

ZAYDA:- Toqta, toqta (izinen quwıp ketedi)

18

P E R D E

TÓRTINSHI KARTINA

Ánwar sol qádimgi ornında temirler menen hálek bolıp otır. Ishten Aytan shıǵadı.

ÁNWAR:- Há, aǵa, jol bolsın?

AYTAN:- Mına kóshedegi Gulmırza aǵa qaytıs bolıp qalıptı ǵoy.

ÁNWAR:- Haw? Keshe emes pe edi, sizler menen birge júrgeni?

AYTAN:- Háy, balam, alayın dese ájel taxttıń ústinde otırsań-ám alıp kete beredi. (dawıslaydı) Shámen! Há Shámen! (azdan keyin Shámen kórinedi)

SHÁMEN:- Amanlıq pa, Aytan?

AYTAN:- Gulmırza aǵanıń úyine kirip shıǵayıq. Biyshara tósek tartpastan-aq hayt qoyıptı.

SHÁMEN:- Ómir degen qalay-qalay bolıp baratır ózi? Gulmırza degen keshegi merekede hesh kimge sóz bermey otırǵan ǵarrı emes pe?

AYTAN:- Sol ǵoy.

ÁNWAR:- Pensiyaǵa da bıyıl shıqtıma aǵa?

AYTAN:- Awa, awısıq hamel bolsa islep júre berdi ǵoy. Mına, bala, ózi hámelge bir uyrengen adam pensiyaǵa shıǵıp úyinde otıra almayma deymen. Tek, jaqqınnan berli ǵana ǵarrılarǵa aralasıp, musılmanshılıqtıń qádesin qabıllap kiyatır edi. Pensiyaǵa shıqpay-aq qoyıwı kerek eken-dá.

ÁNWAR:- Ermek etkendey hámel tabılmaǵan shıǵar. Házir hámme jerdi jaslar iyelep atır-ǵoy.

SHÁMEN:- Áy, bul dúnyadaǵı taqanı tawsılǵan kún-dá. Mámleketti basqarǵan patshalar da hámelinen túsken menen shetinen ólip atırǵan joq ǵoy.

ÁNWAR:- Kempirlerińizdi de alıp ketpeysizbe?

AYTAN:- Durıs aytasań, balam. Kempirler-ám kórinip qalsın. Perixan!

SHÁMEN:- Íqlıyma! (ekewi de dawıslaydı.)

AYTAN:- Kóshe biyi telefonnan xabarladı. Búgin aqsham qulaǵan eken. Namazı erteń.

(eki dárwazadan eki kempirdiń bası kórinedi.)

SHÁMEN:- Íqlıyma, tez shıǵıń, ólgen jerge kirip shıǵamız.

AYTAN:- Perixan, sen de bol! Bizler áste júre bereyik, jetip alarsız. (kempirler basın ishke tartıp ketedi)

SHÁMEN:- Al, kettik onda.

AYTAN:- Bul bir úlken namaz bolatuǵın boldı. Kún-ám ısıyjaq.

SHÁMEN:- Házir saqlaydı ǵoy. Muz qoyadı, suwıtqıshlar bar. Balları bar ma? AYTAN:- Qudaydıń bergen ul-qızları kóp ǵoy. Hámmesi de óz arbasın ózi tartıp ketken shańaraqlar, túwe. (ǵarrılar áste jılısıp saxnadan shıǵa beredi. Olardıń

izin ala kempirler de sırtqa shıǵadı)

PERIXAN:- Sen qańǵıp ketpey úyge qarap, jumısıńdı islep otır, balam. Namazı kúni-aq bararsań.

ÁNWAR:- Áy, meniń uyıp atırǵan namazım joq. Bir balası joram edi, barıp kewil aytsam bolǵanı-dá. Íqlıyma apa, Zayda kórinbeydi ǵoy?

ÍQLÍYMA:- Túni menen kitap oqıdı ma, bilmeymen, shırası sónbedi. Endi silesi qatıp uyıqlap atır.

19

ÁNWAR:- Erteń bayǵa tiygende de tap usınday etip uyıqlay berse, qıyın eken.

Qáne, sizler kete beriń, barıp uyqısın qaraqan etemen!

ÍQLÍYMA:- (kúledi) Sóytsh, Ánwar balam, biymezgil uyqlamaytuǵın et onı. Biraq, abayla, sáddeleytuǵın ádeti bar. Skorıy pomosh shaqırtıp atpayıq.

ÁNWAR:- Ras-áy. Bası betinen barsań shaynap taslaydı, ayaq jaǵınan barsań tura almastay etip tebedi. Ayaǵın joqarı kóterse boldı, júregim suwlap qoya beredi.

PERIXAN:- Seni úylenedi dep júrmiz-aw, balam. Ayaǵın kótergen nashardan qorıqqan erkek erkek boldı ma, sadaǵası keteyin.

ÁNWAR:- Haw, apa, onıń ayaǵı basqalardıń ayaǵınday tınıshına tura berse eken-aw!

ÍQLÍYMA:- Qoy, keteyik, qurdas. (olar ketedi)

ÁNWAR:- Kempirler-ám bále, jas waqtın umıtpaydı. Maǵan kópshilik adam ádepsiz jigitseń deydi. Ádepsiz bolǵanda men neni búldirip atırman? Tap, búgin ózimdi bir sınap kóreyin. Uyqılap atırǵan nashardıń ústine barıw ádepsizlik bolatuǵın bolsa, barmay-aq qoyayın. Shıdamım jeter me eken? (pauza) Boldı, alaǵadashılıqtı qoyayın, mına qolǵa qarap turǵan jumıstı pitkerip taslayın. Keshte doq urıp iyesi keler. (iske berilip ketedi. Atash ǵarrı menen balası Xalqoraz keledi. Ánwar olardı kórmeydi)

ATASH:- Háy, balam! (Ánwar basın kótermeydi) Háy, balam deymen! XALQORAZ:- Gereń be deymen, aǵa?

ATASH:- Gereń bolǵanda kózi kóriw kerek ǵoy. XALQORAZ:- Kózi de soqır shıǵar?

ATASH:- Bir nárse islep otır ǵoy. Háy, balam! (qattı dawıslaydı) Háy, balam deymen!

ÁNWAR:- (qıshqıradı) Newe? Ayaǵıńdı ógiz bastı ma? Aytseysh aytatuǵınıńdı?

ATASh :- Bul qaysı kóshe deymen?

ÁNWAR:- Mańlayıńdaǵı kóz be, ya sádep jay ma? Jazıp qoyıptı ǵoy. XALQORAZ:- Jası úlken adamǵa onsha ne turpayılıq jasaysız?

ÁNWAR:- Turpayılıq jasap, men ne qılıppan? Mına karterdegi qara mayǵa saqalın maldım ba?

ATASH:- Ásterek bola ber, balam. Bizler Shámenniń úyin izlep kiyatır edik. ÁNWAR:- Kúni menen solay demeysiz be, aqırı. Jaysha ma?

ATASH:- Bizler bir názik jumıs penen kiyatır edik.

ÁNWAR:- Onda sál jerde úzip alarmız. Uzaq joldan kiyatır ekensiz, anaw skameykada otırıp sóyleseyik. Meniń de ishim pisip tur edi. (ol shúberekke qolların sıpıradı) Mınaw inińiz be?

ATASH:- Bul meniń balam, atı Xalqoraz. Meniń atım Atash. ÁNWAR:- Atash pa, Átesh pe?

ATASH:- Atash!

ÁNWAR:- Balań Xalqoraz bolǵanǵa, seniń atıń Átesh shıǵar dep edim-ǵo. Kazaklarda qorazdı átesh dep ataydı. Júriń, otırayıq. (olar skameykaǵa otıradı)

ATASH:- Alǵan jayı boladı, sırtı jaman emes.

ÁNWAR:- Shep jay emes, ish betleri de jaqsı. Jeri bar, júzimleri bar. Al, Atash aǵa, ayta ber. Bizler demniń arasında birbirimizden sır jasırmaytuǵın qońsı-qoba bolıp kettik.

20

ATASH:- Bizler Shımbayda Shámen menen ómirmizshe qońsı otırǵanbız. Mınaw jalǵız balam.

ÁNWAR:- Balańız bala-shaǵalı bolıp ketken be deymen, júzin qıraw basıptı ǵoy. Neshege keldiń, Xalqoraz aǵa?

XALQORAZ:- Jigirma tórtke qarap baratırman.

ÁNWAR:- Jigirma tórt? Haw, onda maǵan ini bolıp shıqtıń ǵoy. Tap túriń qartayıp qalǵanday bolıp kórindi maǵan.

ATASH:- Áy, bul balam bes jıldan berli may zavodta isleydi.

ÁNWAR:- Há, aq maydıń ishinde ósken dese. Onda, bala, aq may etine de, súyegine de sińip qalǵan ǵoy. Ha, pushtarlap, shawıp-shawıp qızıp turǵan qazanǵa salıp jibergende, óz mayına ózi quwırılıp, qatqan quwırdaq bolıp shıǵadı eken-dá! Xalqoraz, oynap atırman, kewlińe kelmesin.

ATASH:- Usı jalǵız balanıń hálekshiligine ushırap kiyatır-ǵanımız, balam. Seniń atıń kim edi?

ÁNWAR:- Meniń atım Ánwar. Men de Xalqoraz qusap boydaqpan. Maǵan unaǵan qız, kempir-ǵarrıǵa jaqpaydı. Olarǵa jaqqanı maǵan unamaydı. Sóytip, kún de qızıl óńesh aytıspaq, qıp-qızıl daw... uyde de, dúzde de bereketim joq.

ATASH:- Zayda menen birge oqıp edi, burınnan bir-birewdi qıymas qońsımız edi dep, usı Shamenniń qızına jambas salajaqpız.

ÁNWAR:- Ol kelisip turǵan eken-dá! Biraq, átteń-átteń, Xalqorazdıń qorazı keshlew shaqırıptı.

ATASH:- Há, bir nárse bolıp qaldı ma?

ÁNWAR:- Nesin soraysań, aǵa, Zayda hámmeni otırǵızıp ketti ǵoy. Bunnan bes kún burın birew menen qashıp ketipti. Keshe usı jerdegi óli-tirige qatnasıp otırǵan úsh kósheniń hayalları, hayalı joq úylerdiń erkekleri barıp qayttıq.

ATASH:- Quwǵınshılıqqa ma?

ÁNWAR:- Awa. Samanbaydıń arǵı shetinde, daryanıń jaǵasında úlken bir jayǵa túsipti. Men trolleybusım menen aparıp qayttım.

XALQORAZ:- Bir trolleybus tolǵan adam ba?

ÁNWAR:- Awa. Trolleybusqa sıymaǵanları mikroavtobus penen bardı. Taǵı eki «Damas», úsh «Neksiya», tórt «Tiko». Qudayım saqlasın, bayaǵı paxta bayramındaǵıday jer jaxannıń bári adam bolıp ketti ǵoy.

ATASH:- Ástawpiralla, bala! (suwıq demin aladı) Shámen de bardı ma? ÁNWAR:- Ol barıwǵa bolmaydı ǵoy. Zaydanıń qashqan xabarın esitip aqıl-

esten ayrılıp, emlewxanaǵa tústi. Íqlıyma apa, tórt kúnnen berli awzına suw tamızıp, basında gúzetip otır.

XALQORAZ:- Alıp qashqan bala qanday eken?

ÁNWAR:- Bala emes ol. Orta jaslardaǵı adam. Iship-jeytuǵını mol bir mekemege baslıq bolsa kerek. Qarnı tónkerilgen qazanday shámpiyip, kóylegin tırıstırıp tur ǵoy.

XALQORAZ:- Onda hayalınan ajırasqan birew shıǵar?

ÁNWAR:- Ajıraspaǵan shıǵar-dá, ólgen bolsa itimal. Sebebi, úlken balasın bıltır úylendirgen ǵoy.

ATASH:- Haw, Zaydaǵa ne bále kórindi eken? XALQORAZ:- Zorlap áketken ǵoy.