Qaraqalpaqstan xudojnikleri (2011)

genetikalıq e leslerin oyatadı.

«Altın gúz», «Toǵaylar. Gúz», «Báhár atızı»,

«Gúz»,

«Paxta-arna.

Qıs», «Gújim»,

«Ámiwdárya

boyları»,

«Roz gúlleri»,

«Lalalar» hám basqada dóretpeleri

tábiyatqa shayda kewil tasqınları menen tolı.

Ol

óziniń tariyxıy

tiykarlarına

bolǵan

qızıǵıwshılıǵı

haqqında

uzaq gúrriń e te

etnografiyalıq

jańalıqlar tuwralı

maǵlıwmatlar

izlep, tariyxıy kitaplardı kóp

oqıydı.

Bul bilimler

oǵan tek

súwretshi

sıpatında ǵana

e mes, al aǵla

pedagog-ustaz

sıpatında da

júdá

zárúr. Ol

óziniń shákirtlerine súwretshilik

sırların

úyretiw

otıradı. «Ajdatlar elesi» kartinası

onıń oy-pikirleriniń nátiyjesi. Ata-babalarımız

danalıǵı

bul kartinada tas shıralar tımsalında

kórsetilgen-olar óshpes

ot

penen

barqulla jarıqlıq úlesip tur. Artqı

planda Áyyemgi Qoy-qırılǵan qala diywallarınıń

kóringisi bolıp, tariyxta abservatoriya

bolıp

xızmet qılǵanı málim. Bul jerde

ata-babalarımız aspan denelerin,

juldızlar háreketin, kosmos cikl ózgerislerin

baqlap, quyash hám oay kalendarların dúzip otırǵan.

«Biziń jerimiz

talantlı, danıshpan insanlar

jeri, danalıq oshaǵı Kiyeli

kitap

«Avesta», Zaratustra otanı, bul jerde biyik rawajlanǵan mádeniyat, ilim, kórkem

óner

hám arxitektura gúllep-jasnadı.

Ózgeshe batır adamlar hám hádiyselerge tolı

tariyxımız

benen

maqtanısh e

tiwimiz

kerek.

Biz ata-babalarımız

úmitlerin

Skulptura, jivopis, grafika 1956-j.

– Shımbayda tuwıldı.

1990-j. – QR Jaslar Awqamı laureatı.

1990-j. – Ózbekstan

Súwretshiler Awqamı aǵzası.

1981-jıldan

baslap

Nókis, Tashkent, Alma-ata,

Moskva, sonday-aq

Dúnya

júzlik kórgizbe – Vengriya, Chexoslovakiya, Germaniya, Polsha, Bolgariya, Vetnam,

Kubadaǵı kórgizbeler qatnasıwshısı.

Shımbay

qalasınıń

oraylıq bóliminde xalıqtıń

súyiklisi Ómirbek

laqqı

kewil xoshlıǵın

kórsetip tur.

Ol júdá sheberlik penen sulıw,

ózgeshe

hám

ápiwayı

e tip

islengen.

Eki júzlilik,

jalǵanlıq, menmenlikti kúlki

menen

jeńiwshi xalıqtıń súyikli wákili onı jaqsı bilgen, onıń is-háreketin

qaharmanlıq

dep

túsingen

sheber

tárepinen jaratılǵan

estelik

hámmeniń itibarın ózine

tartadı.

Dáribay

Tajimuratov óziniń

jerlesin

maqtanısh e tedi, al, Ómirbek laqqı

e ger

aramıvzda bolǵanında bul sheber músinshini maqtap

júrgen bolar edi. Biraq bul

skulptur júdá ápiwayı saldamlı,

kemgáp hám

sıpavyı

insan. Ol óziniń kóp jıllıq

tájiriybesi nátiyjesinde

jumıslar

dóretti –

bul jumıslar onıń Watanı,

ómirge,

adamlarǵa bolǵan ıqlası

menen suwǵarılǵan. Basqa qaraqalpaq skulptorları

sıyaqlı ózi islep atırǵan materialǵa ózgeshe jıllı qatnasta boladı hám onıń

eń jaqsı kórgen materialı, biraq hár bir jaǵdayda óz kórinisine iye.

«Eshek mingen

ǵarrı»

kompoziсiyası aǵashtıń

tábiyǵıy

kóleminen

kelip

shıqqan

halda

e rik

agashınıń qızǵısh reńli

tulǵasınan

kerek

bólekleri tegislenip

jónıp islengen.

Shımbayda

ázeliy házilkesh, dálkekshi xalıq jasaytuǵını bizge málim (belgili

qosıqshı Larisa

Moskaleva

bálkim

usı adamlardı

qosıp qılıp «Qarekeń»

dep

aytqan

shıǵar)

hám

bul

jaǵday

kúndelikli

turmısta

da, dóretiwshilikte

te de

kózge taslanadı. Joqarıda aytılǵan jumıslar katarında «Toǵız

tońqıldaq, bir shińkilde»

kompoziсiyası da pikirimizge dáliyl bola aladı.

Keyingi

dáwirlerdegi

jumısları

biraz

oyshańlıq,

klassikalıq

kórinislerde bolıp, «Kempir», «Qız hám gúze», «Suw

kótergen

qız»

kompoziсiyalarında hesh qanday bezewlersiz, tábiyat

penen

úylesimli

hayal

1989-1989-jj. – Nókis qalalıq kórkem-islep shıǵarıw

ustaxanaları xudojnik.

1989-j. – Óz KA Qaraqalpaqstan bólimi kórgizbe sarayı direktorı.

1982-jıldan baslap

respublikalıq

hám sırt

e l

(Ózbekstan, Rossiya,

Tatarstan,

Bashqurstan,

Daǵıstan,

Qazaqstan,

Gollaniyadi)

kórgizbeleri

qatnasıwshısı.

2007-j.

– 50-jıllıq

yubileyge baǵıshlanǵan

jeke

kórgizbeleri

Ol dóretken polotnolar

álle qashan e n tirsek

tamashagóylerde de ózine

tartatuǵın

jaǵdayda. Tematikalıq janrlıq kartinalar, natyurmort, peyzaj, portretler

hám bir

qatar etyudler onıń islew

usılın hám

dóretiwshilik tematikasın

ashıp

bere aladı. Qaraqalpaq

milliy

temasına

islengen kompoziсiyalarınıń

oraylıq

syujetı -

«Muza (Ilhám

perisi)»,

«Qaraqalpaq

kelini», «Tańdaǵı tulparlar»,

«Amude

kesh», «Aylı

tún» natyurmortlar, «Gúllew»,

«Gúmis

natyurmort»,

«Gúllegen

jıńǵıl»,

«Xrizantemalar»,

«Almalar», «Qumdaǵı úy» qusaǵan kórinislerden ibarat.

Xudjoniktıń dúnyası – bul sırǵa tolı túsler, ármanlar hám lirikalıq obrazlar,

poetikalıq

tolǵanıslar.

Jivopislıq

kartinalardıń

koloristlik gamması –onıń kók, altın-

S.Baybosinovtıń ruxıy

ómirdiń

jırshısı

sıpatında

bizdi

qorshaǵan dúnyanı

súwretlewge názerin awdarǵanın kórip

imkaniyatıń

bizge

onıń kartinaları

beredi.

Sheber-kolorist súwretshi

e rkin

sızıqlar hám

jigerli

túrli

boyawlardı

isletiw

sheberliginde ayqın kózge taslanıwshı

reńler

garmoniyasınıń jańa

formaların rawajlandırıp atırǵanınıń guwası bolamız. 1980-2007-jılları

dóretilgen

kartinaları

onıń dóretiwshiliginde

impressionizm,

abstrakсionizm, syurrealizm, realizm, sonday-aq Shıǵıs

miniatyurası islep texnikası

usıllarınıń qollanıwınıń

payda

bolıwına túrtki boldı.

Onıń jumısları

Qaraqalpaqstanda

súwretlew

óneri tariyxınıń

rawajalnaıwı

menen

tıǵız baylanısta

e

kenligi

belgili,

bul kartinalar kásiplesleri

hám kollekсionerler,

kórkem óner shaydaları arasında ayrıqsha qızıǵıwshılıq

jaratadı. Ásirese

natyurmortlar

óziniń

reńleriniń

garmoniyalıq

úylesimligi

menen

kózge

túsken. Jumıs islew

dáwirinde ol dúnyadaǵı

barlıq

táshwishlerdi

umıtıp, kartinadaǵı ortalıq penen sińisip, áweli reńler, sońın

ala formalarǵa shayda

bolıp jaratqan reńler sheshiminiń sonshelli

garmoniyası,

al,

jarıqlıq-boslıq, hawa

sonday

sheberlik

penen jetkerip

berilgen.

Kartinada

óz

aldına

ózge

dúnya

bizden

«Eki gúze menen natyurmort» - bul

jerde turmısımızda ushırasatuǵın

ápiwayı

úy-rózgershilik

buyımları

sonday kóterińki

yosh penen,

súyispenshilik penen, tap

qımbatbahalı

zatlar sıyaqlı, názik

hám sulıw e tip

al, biz

bul nárselerdi tábiyatta, turmısımızda ushıratamız, biraq bunday

náziklikti

kóre

almaymız. Xudojnik

ápiwayılıqta kóz tartar sulıwlıqtı

kóre

alǵan hám

qızıǵı, onsha kóp bolmaǵan reńler arqalı qılqálemi járdeminde bul

gózzallıqtı

jaratqan. «Gúller»,

«Gúllegen jıńǵıl»,

«Dasturxandaǵı

almalar»,

bay ǵáziynesin

inam e tti. Dál usı

dárgáyda

tariyx hár

qıylı

dóretiwshilikti óz ishine jámlegen kóp qırlı kórkem óner menen duslasadı.

Teatrda

ol bir qatar belgili

spektakllerge

–

«Baxıtlı

jol»

(A.Allamuratov),

«Cilindir»

(Defilippo), «Keliń,

bir

kúliseyik!»

(K.Matmuratov),

«Xoja

Nasreddin hám Ázireyli»

(K.Matmuratov), «Bes

kúnlik

dúnya» (K.Matmuratov)

hám taǵı

kóplegen

teatr postanovkalarǵa bezewlerdi

dóretti hám bul

jumıslar

barısında

tariyxıy

dokumentler, materiallar,

kitaplar

Bazarov»,

«Berdax» (Triptix), «Amir Temur

sawash aldında», «Baqsı», , «Qobız

jırı»,

«Maman biy»,

«Qırq qız», «Aydos

biy», «K.Nurmuxamedov portreti»,

jáne

bir

«Ernazarov

Alakóz

portreti» hám

jáne kóplegen kartinaları bir

qatar

kórgizbelerde qoyılıp, kórermenlerdiń

ayrıqsha itibarına iye boldı.

Onıń

kartinaları -

kóp planlı,

kóp figuralı,

kóp

xarakterli-quramalı kóriniske iye