Ibrayım Yusupov - Yosh

81

Xızmetińiz qanat berer yoshlarǵa.

Bir baǵda júz álwan gúller óskendey, Jigitlerdiń júrek bawırın keskendey, Qaraqalpaqta nebir dańqlı qızlar bar Juldızlar jılıslap jerge túskendey.

Ámiwdiń juldızı dańqlı Ayım bar, Maqtanıshlı qızlar awıl sayın bar. Eldiń dańqın jayǵan dúrdanalardı Táriplewden jalıǵar ma shayırlar!

Biriń salı egesiz Raygúl bolıp, Biriń sút sawasız Orazgúl bolıp. Biriń Farida bop párman oqıysız, Biriń el biyleysiz Baǵdagúl bolıp

Jay salasız Marfa Baxina bolıp, Altın qolda gáwhar saxina bolıp, Sovetkina bolıp hárip teresiz,

Aq sazan arshıysız Nábiyra bolıp.

Biriń Pashsha bolıp nawqan tutasız, Biriń Aysha bolıp bala oqıtasız, Biriń Tilewbiyke, Sapargúl bolıp, Xalıqtıń den sawlıǵın gúl jaynatasız.

Perdegúl bop "kók korabl" aydaysız, Aytgúl bolıp xalıq kiyimin saylaysız. Ráwiya bolıp ilim quwalap, Saxnada Tamara bolıp sayraysız.

Hóner mektebinde Kiyik boldıńız, Xızmette aylanǵan iyik boldıńız, Bir qosıqta aytıw qıyın bárińdi, Biri-birińizden biyik boldıńız...

82

** *

Janım kurban sizge, anaxanlarım, Apa—qarındasım, jeńgejanlarım. Hár kúnińiz tolıp ıǵbal zawqına, Shadlıq penen atsın hár bir tańlarıń.

Tábássum sónbesin júzlerińizden, Hesh waq jas tambasın kózlerińizden. Xalıq aylanar bolsın mudam maqtanıp, Siziń júrip ótken izlerińizden.

Báhár tańlarınıń samalı sizge, Ráńbáreń gúllerdiń jamalı sizge. Aydın jolıńızǵa dárya — dárya nur, Algın dáwranlardıń zamanı sizge!

1975-j.

ANNA KERNN ALLEYASÍNDA

Ayayman óz alleyasında

Óz Annasın kermegen shayırdı. Eń bolmasa bir zaman qasında Qoltıqlasıp júrmegen shayırdı...

Tek bir zaman! Sonıń ózn de

Jeter ómir boyı janıwǵa.

Sol da jeter shayır júregine

Jazılmastay jara salıwǵa.

Tek bir zaman—bir ǵana nápes! Ómirdi qansha súye alsa júrek, Usı nápes-onıń oq jetpes

Asqar shıńı bolıwı kerek.

Sol jazǵı tún—sol aydın aqsham,

83

Sol ilahiy gózzallıq paytı Tákirarlansa eken qaytadan, Kelse eken jáne bir qaytıp.

O, qansha jıl shayır qaytalap, Kútti sol bir ájayıp máwirtti, Ayralıqlar tońdırdı. Biraq, Shayır onı, sharshamay kútti.

Qarǵa ombalap ol kelip júrdi Jekke ósken emen qasına. Jazda Sorot betke telmirdi "Oneginniń skamyasınan".

Uyqısı kelse, júrek jarasın Bir qus kelip shoqıy basladı. Izlep ketti Kernn alleyasın Samal qaǵıp buyra shashların.

Gannibaldıń biyik lipaları Aspan menen tillesip sonday, "Miyrimsizlik qılma" dep bári, Quday menen aytısıp turǵanday.

Al sum táǵdir ójet shayırdıń Alleyasın sozdı uzaqqa. Ushırasıwdan olardı ayırıp, Duz—nesibin shashtı ján-jaqqa.

Ketti uzayıp muhabbat jolı, Ketti shayır júrip bul joldan. Iz quwǵan bir joqshıday bolıp, Óz úmitin kútti ol aldan.

Geyde atlı, geyde arbalı, Bazda piyada jamǵırǵa jawrap,

84

Quwdı shayır, izden qalmadı,

Ketti elden shıǵınıp awlaq.

Ótti alleya jat jaǵalardan, Kavkaz tawlarına ulastı. Alıs kalmaq dalalarınan Qara teńiz boyına qashtı.

Gá keńeyip, geyde tarılıp,

Gá batıp, gá shańdı suwırdı.

Baxshasaray fontanlarınıń

Kóz jasları menen juwıldı,

Ótti alleya altın saraydıń da Parketleri ústinen suwdırap. Dańk, hámiri Nikolaydıń da Irke almadı shayırdı biraq.

Patsha ashıwdan tútigip ketti,

Shıǵardı da ǵázepli sestin,

Oqlap berip bir pistoletti,

Arqasınan qaqtı Dantestiń...

Qara dárya boyında qarǵa, Tógilgende shayırdıń qanı. Jaralı márt muhabbat sonda Jattı sónbey lapıldan janıp.

1969-j.

VENERANÍŃ SKULPTURASÍNA

Súwretińdi qanday sheber saldı eken, Kelbetińdi qaysı hayaldan aldı eken. Qansha dáwir, qansha áwlad qılǵınıp, Sınǵan qolıń qaysı jerde qaldı eken?

85

Arıwlıqta árman etse jan neni, Sulıw tulǵań óz boyına jámledi. Qolsız mınaw jurttı iyirip turǵanıń, Qolıń bolsa qırasań ǵoy hámmeni.

May, 1973-jıl, Moskva.

** *

Tigilemen Qus jolına Kıyal menen kók qanatlı. Juldız tolı ullı dárya Aǵıp barar saltanatlı. Sansız juldız, jalǵız ayǵa

Maqpal túnde qarayman men. "Jerden basqa jáne qayda Insan bar?" dep sorayman men. Bul sawaldın erte—keshli

Ilim bir juwabın tabar. Adamnan da aqıl-esli

Bir maqluqlar bar da shıǵar. Onda hayal-qızlar tegis Taqqanı qımbatlı shıǵar. Kózi tórtew, qolı segiz, Ózinshe sımbatlı shıǵar. Bolsa bolar...Biraq ta men Soǵan kámildur iymanım: Sulıwlıqta Seniń menen Báslese almas olar, janım. Gózzallıqta joqdur sheiń, Teńi-tayıń joq dúnyada. Jup alaqan, qos bilegiń Segiz qoldan-hám zıyada.

Tórt kóz benen telmirte almas Erkeklerdi ózine usap. Júreklerdi órtey almas

86

Seniń eki kózińe usap. Ol hayallar sendey bolıp Yar ıshqında kúye almas. Erkekleri mendey bolıp

Shın kewilden súye almas.

1971-j.

SHOYDANIYA

Shoydaniya — shiyrin jaslıq diyarı! Kógershin qanatlı gózzal qıyallar Saǵan ushar, Biraq ta hár saparı Bizdi sennen alıs áketer jıllar.

Seniń bostanıńa kim kirse—shayır. Demek sende tekte shayırlar jasar. Aqsham daraqlarıń silkingen sayın, Miywa ornına gáwhar juldızlar shashar.

Men hám máhálindi jurtlarǵa usap, Nesip áylep bul bostanda yoshqanman. Juldızlardı "xan qızınday" uwıslap, Arzıwlımnıń ayaǵına shashqanman.

Sonda qabaǵında jup qumar kózdiń Ol juldızlar sóngen áste móldirep. Sol bir tákirarlanbas óspirim gezdiń Lázzetin eslese eljirer júrek.

Shoydyaniya-tuńǵısh muhabbat baǵı, Baǵda jatqan jónsiz soqpaqlı jollar. Ańsaǵanım menen barsam dep taǵı, Bizdi basqa joldan áketer jıllar.

* * *

87

Tóbemde gúwilder bálent shınarlar, Uyqısız tańlardı atırǵanımda.

Ne dep gúwildesip turǵanın olar Aytıp berer edim bolsań janımda.

Bulaqlardıń ne dep sıldırlaǵanın, Samal jumsaq lebin qaydan alǵanın Aytıp berer edim men saǵan, janım, Bolaǵoyǵanıńda házir janımda.

Shınar gúwildisi, búlbúl naması, Bári tárip eter seni shaması.

Bir sırlı ıshqınıń simfoniyasın Birge tıńlar edik bolsań janımda.

Ay júzer esletip aq diydarıńdı, Túngi salqın sherter kewil tarımdı, Saǵan bolǵan ıshqı saǵınıshlarımdı, Bári aytar edi bolsań janımda.

1975-j.

SOQPAQ

Baǵ ishinde jatqan jónsiz soqpaqta Zińireyip uzaq tostım jolıńdı. Urıday aldıńdı orap toqtattım, Qarap aldımdaǵı ońlı-solımdı.

Qumar kóziń úrkken egiz qozıday Jawtaqladı órden-ıqqa juwırıp. "Pochtalonman, qorıqpa qarındasım, háy" Dep xat berdim tós qaltamnan suwırıp.

-Pochtadan xat kelmes mórsiz, markasız, Biziń pochtalon sen emes, bóten.

-Eger házir alıp qalmasań sen qız,

88

Xattı usı jerge taslap ketemen...

Quday bilsin xatta ne jazılǵanın...

Hámme oqıp, seni sóz qılmaspa eken:

Jerde adam, kókte juldızdıń bári,

Hátte, qońısıńnıń iytine shekem...

Murnınnıń ushına shıǵıp ashıwıń, Awır sózler ayttıń, xattı almadıń. Pitpedi soqpaqtan shıǵıp qashıwıń, Arsız pochtalon da izden qalmadı...

Sol báhárgi keshti oylayman hár waq, Sonda haslan oylamapbız-aw biz dım: Baǵ ishinde jatqan sol zańsız soqpaq— Bası ekenin zańlı turmısımızdıń...

1969-j.

KÓL BOYÍNDA

Qaytqan qusqa tolıp kók jiyek, Íssı jaqqa ushar tırnalar. Mashinaǵa úylerin tiyep,

Kól boyınan ketti sharwalar.

Oshaq túter suw jaǵasında,

Ketken onı iyesi taslap,

Bul oshaqtıń aynalasında

Shay ishkenmen talay jambaslap.

Ǵarrı shopan úyin jıqtı da, Kabinaǵa otırdı endi.

Qos burımın qoynına tıqtı da, Qızı juktiń ústine mindi.

Júk ústinde iytin qushaqlap,

Barar bizge shay quyǵan sol qız,

89

Qız jurtında qalǵan oshaqka

Qarap turman esirkep jalǵız.

Kólde quslar bazarı tarqap, Íssı jaqqa ushıp baradı. Jaslıq dáwran otawın jıynap, Bizdi taslap kóship baradı...

1975-jıl.

TÓRTLIKLER

Birewler keń peyillikke shaqırar, "Mendey hújdanlı bol" desip ah urar. Sen bazarǵa barıp tıńlap kór: hár kimÓzinde joq zattı aytıp baqırar ..

** *

—Til—bir dárya, kewil—onıń saǵası,

—Al, tis onıń tarnawı ma, naǵıp tur?

—Shaynaw emes tistiń bas wazıynası, Ol sırtqa shıǵarmay tildi baǵıp gur.

** *

Tilden gáwhar jıynawǵa da boladı, Til iyesin ańlawǵa da boladı. Áfándi aytqanday, tildiń ushına Bazda eshek baylawǵa da boladı...

** *

Bilegi juwan birew hár jolıqqanda, Sozǵan qolın qorqa-qorqa alaman. Qolımdı awırtıp qısıp turǵnada, Bilimi jińishkeligin sezip turaman.

90

* * *

Qar kórmedim Ala tawdın qarınday, Jarqıraydı qısı-jazı arılmay.

Asqan arıw yar kórmedim dúnyada, Hár kisiniń ózi súygen yarınday.

1976-j.

TÁREZI

Yapırmay bala ilim artıp

Texnikanıń ósiwin—ay!

Mısqaldı mıń bólip tartıp,

Táreziler sóyler buzbay.

Sáddaq onı soqqanlarǵa,

Kivernetik dáwirge dańq!

Degen menen, toqtańlar dá,

Bir nársege boldım ǵoy tań.

Aqılǵa uǵras kelmeytuǵın

Isler ushırap qalar eken,

Tek adamdı ólsheytuǵın

Bir tárezi bolar eken

Úlgisin onıń muzeyde kórip, Kúlip ishek-silem qatqan: Qabaqtıń túbin eki bólip, Kendir jipten úsh baw taqqan.

Saz ılaydıń keseginen

Diziwli tur ólshew tası.

Usını da jıl esebinen

Mıń jılday soqqan ustası.

Basqa qıyın sırı joq bunıń,