Python programmalastırıw tilin úyreniw 3-BÓLIM
.pdfÁpiwayıraq otladlaw ámeliyatları ushın siz qátelik xabarı tekstine tıshqannıń oń túymeshesin basıw arqalı qátelik júz bergen kod qatarına tez ótiw imkaniyatına iyesiz - bul hiyleniń járdeminde dúzetiw hám qayta orınlaw ápiwayı hám tez ámelge asırıladı.
Buǵan qosımsha, IDLE diń tekst redaktorı programmalaw ushın qolaylı qurallar toplamın usınadı, sonıń ishinde avtomatik sheginiw, joqarı dárejeli tekst hám fayl izlew ámeliyatları hám basqalar bar. IDLE intuitiv GUI tásirlesiwin qollanǵanı sebepli, onıń basqa quralların túsiniw ushın sistema menen tájiriybe ótkeriwińiz kerek.
Basqa IDE ler
IDLE biypul, kóshirmeli hám Python nıń standart bólegi bolǵanı ushın, eger siz IDE qollanıwdı qáleseńiz, onı úyreniwge arnalǵan jaqsı birinshi rawajlandırıw quralı. Jáne de, eger siz endi baslaǵan bolsańız, komanda qatarı tiykarlanǵan rawajlandırıw rejimin álleqashan bilseńiz hám qáleseńiz, usı kitaptıń shınıǵıwları ushın IDLE di paydalanıwdı usınıs etemen.
Biraq, Python rawajlandırıwshıları ushın bir neshe alternativ IDE ler bar, olardıń ayırımları IDLE ge qaraǵanda ádewir kúshli hám isenimli. Mine, eń kóp qollanılatuǵın IDE lerdiń ayırımları:
Eclipse hám PyDev
Eclipse - bul joqarı dárejeli ashıq derek kodlı IDE GUI. Dáslep Java IDE sıpatında islep shıǵılǵan Eclipse, PyDev (yamasa uqsas) plagindi ornatqanıńızda Python rawajlandırıwın da qollap-quwatlaydı. Eclipse - Python rawajlandırıw ushın keń tarqalǵan hám kúshli variant bolıp, ol IDLE diń funkciyalar toplamınan ádewir asıp ketedi. Ol kod tamamlaw, sintaksis belgilew, sintaksis analizi, qayta dúziw, otladlaw hám basqalardı qollap-quwatlaydı. Onıń kemshilikleri - bul úlken sistema bolıp, onı ornatıw kerek hám ayırım funkciyalar ushın shareware keńeytiwlerdi talap etiwi múmkin (bul waqıt ótiwi menen ózgeriwi múmkin). Sonda da, IDLE den ósip shıǵıwǵa tayar bolǵanıńızda, Eclipse/PyDev kombinaciyası itibarǵa ılayıq.
Komodo
Komodo - bul Python (hám basqa tiller) ushın tolıq funkciyalı rawajlandırıw ortalıǵı GUI bolıp, ol standart sintaksis-boyaw, tekst redaktorlaw, otladlaw hám basqa funkciyalardı óz ishine aladı. Buǵan qosımsha, Komodo IDLE de joq kóplegen joqarı dárejeli funkciyalardı usınadı, sonıń ishinde proekt faylları, derekkodın basqarıw integraciyası, turaqlı ańlatpalar otladlawı hám interaktiv túrde joybarlaytuǵın GUI lerdi ámelge asırıw ushın Python/tkinter kodın
generaciyalaydı. Házirgi waqıtta Komodo biypul emes; ol http://www.activestate.com saytında qoljetimli.
NetBeans IDE for Python
NetBeans - bul Python rawajlandırıwshıları ushın kóplegen joqarı dárejeli funkciyalardı qollap-quwatlaytuǵın kúshli ashıq kodlı rawajlandırıw ortalıǵı GUI: kod tamamlaw, avtomatik sheginiw hám kod boyaw, redaktor meńzewleri, kod búklew, qayta dúziw, otladlaw, kod qamtıw hám sınaw, proektler hám taǵı basqalar. Ol CPython hám Jython kodın rawajlandırıw ushın qollanılıwı múmkin. Eclipse sıyaqlı, NetBeans ti ornatıw ushın qosılǵan IDLE GUI den tısqarı qosımsha adımlar talap etiledi, biraq kóp adamlar bunı kúsh salıwǵa turatuǵın dep esaplaydı. Eń sońǵı maǵlıwmatlar hám siltemeler ushın internetten izlep kóriń.
PythonWin
PythonWin - bul ActiveState kompaniyasınıń ActivePython distribyuciyasınıń bir bólegi sıpatında jiberiletuǵın (hám http://www.python.org resurslarınan da bólek júklep alınıwı múmkin) Python ushın biypul, tek Windows ta isleytuǵın IDE. Ol shama menen IDLE ge uqsas, biraq oǵan bir qansha paydalı Windows qa tiyisli keńeytiwler qosılǵan; mısalı, PythonWin COM obyektlerin qollap-quwatlaydı. Búgingi kúnde IDLE PythonWin ge qaraǵanda kóbirek rawajlanǵan (mısalı, IDLE diń eki processli arxitekturası kóbinese onıń qatıp qalıwınıń aldın aladı). Degen menen, PythonWin ele de IDLE de joq Windows rawajlandırıwshıları ushın qurallar usınadı. Qosımsha maǵlıwmat ushın http://www.activestate.com saytına kiriń.
Basqalar
Men biletuǵın shama menen altı basqa keń qollanılatuǵın IDE bar (sonıń ishinde kommerciyalıq Wing IDE hám PythonCard), biraq olardı bul jerde tolıq súwretlew ushın orın joq, hám waqıt ótiw menen basqaları da payda bolıwı múmkin. Shınında da, házirgi waqıtta derlik barlıq baǵdarlamashılar ushın qolaylı tekst redaktorları, olar aldın ala ornatılǵan yamasa bólek júklep alınǵan bolsın, qanday da bir túrde Python dı rawajlandırıwdı qollap-quwatlaydı. Mısalı, Emacs hám Vim Python dı áhmiyetli dárejede qollap-quwatlaydı. Men bul jerde bunday barlıq variantlardı hújijetlestiriwge háreket etpeymen; qosımsha maǵlıwmat ushın http://www.python.org saytındaǵı resurslarǵa qarań yamasa internetten "Python IDE" dep izleń. Siz sonday-aq "Python redaktorları" dep izlep kóriwińiz múmkin - búgin bul sizdi Python programmalastırıw ushın kóplegen IDE hám tekst redaktorları variantları haqqında maǵlıwmatlardı saqlap turatuǵın wiki betine alıp baradı.
Basqa iske túsiriw variantları
Bul noqatta biz interaktiv túrde terilgen kodtı qalay orınlaw, hám fayllarǵa saqlanǵan kodtı hár túrli usıllar menen - sistema buyrıq qatarları, import hám exec funkciyaları, IDLE sıyaqlı grafikalıq interfeys hám basqalar arqalı qalay iske túsiriw múmkin ekenin kórdik. Bul kitapta kórsetiletuǵın kópshilik jaǵdaylardı qamtıydı. Degen menen, Python kodın orınlawdıń qosımsha usılları da bar, olardıń kópshiligi arnawlı yamasa tar qollanılıw orınlarına iye. Kelesi bir neshe bólimde bulardan ayırımlarına qısqasha itibar qaratamız.
Jaylastırılǵan shaqırıwlar
Ayırım arnawlı tarawlarda Python kodı qorshap turǵan sistema tárepinen avtomatik túrde orınlanıwı múmkin. Bunday jaǵdaylarda biz Python programmaları basqa bir programma ishinde jaylastırılǵan (yaǵnıy, basqa programma tárepinen orınlanatuǵın) dep aytamız. Python kodınıń ózi tekst faylına kiritilgen, maǵlıwmatlar bazasında saqlanǵan, HTML betinen alınǵan, XML hújjetinen parslanǵan hám basqa túrlerde bolıwı múmkin. Biraq operaciyalıq kóz-qarastan, basqa bir sistema - siz emes - Python ǵa siz jaratqan kodtı orınlawdı buyıradı.
Bunday jaylastırılǵan orınlaw rejimi kóbinese aqırǵı paydalanıwshı sazlawların qollap-quwatlaw ushın qollanıladı - mısalı, oyın programması strategiyalıq waqıt noqatlarında paydalanıwshı kiriwine bolǵan jaylastırılǵan Python kodın orınlaw arqalı oyın modifikaciyalarına ruqsat beriw múmkin. Paydalanıwshılar bunday sistemanı Python kodın berip yamasa ózgertip modifikaciyalaw múmkin. Python kodı interpretaciyalanatuǵın bolǵanlıqtan, ózgerislerdi kiritiwde pútkil sistemanı qayta kompilaciyalaw talap etilmeydi (Python kodınıń qalay orınlanıwı haqqında tolıǵıraq 2-baptan bilip alasız).
Bul rejimde, siziń kodıńızdı orınlaytuǵın qorshap turǵan sistema C, C++ yamasa hátte Jython sisteması qollanılǵanda Java tilinde jazılǵan bolıwı múmkin. Mısal ushın, C programmasınan Python orınlaw waqtı API-sındaǵı (siziń kompyuterińizde Python kompilaciya etilgende jaratılǵan kitapxanalarda eksport etilgen xızmetler toplamı) funkciyalardı shaqırıw arqalı Python kod qatarların jaratıw hám orınlaw múmkin:
#include ...
Py_Initialize(); // Bul C, Python emes
PyRun_SimpleString("x = batır + ser robin"); // Biraq ol Python kodın orınlaydı
Bul C kod úzindisinde, C tilinde kodlanǵan programma Python interpretatorın óz kitapxanalarına baylanıstırıw arqalı jaylastıradı hám oǵan orınlaw ushın Python operatorı qatarın jiberedi. C programmaları sonday-aq Python modulleri hám obyektlerine kiriwge hám olardı basqa Python API quralların qollanıp qayta islew yamasa orınlawǵa erisiw múmkin.
Bul kitap Python/C integraciyası haqqında emes, biraq siziń shólkemlestiriwińizdiń Pythondı qalay qollanıwdı joba etiwine baylanıslı, siz jaratqan Python programmaların haqıyqatında iske túsiretuǵın adam siz bolıwıńız yamasa bolmawıńız múmkin ekenligin biliwińiz kerek. Soǵan qaramastan, siz ádetde ele usı jerde táriyiplengen interaktiv hám fayl tiykarındaǵı iske túsiriw usılların qollanıp, kodtı aqırında onı qollanıwı múmkin bolǵan sol qorshap turǵan sistemalardan bóleklengen halda sınap kóriwińiz múmkin.*
Muzlatılǵan binar orınlanıwshı fayllar
Muzlatılǵan binar orınlanıwshı fayllar, 2-bapta táriyiplengenindey, siziń programmanızdıń bayt kodı menen Python interpretatorın bir orınlanıwshı programmaǵa birlestirgen paketler bolıp tabıladı. Bul usıl Python programmaların basqa hár qanday orınlanıwshı programmanı iske túsirgen sıyaqlı usıllar menen iske túsiriwge múmkinshilik beredi (belgi basıw, komanda qatarları t.b.). Bul variant ónimlerdi jetkizip beriw ushın jaqsı islegeni menen, ol haqıyqatında programmanı rawajlandırıw dáwirinde qollanıw ushın arnalmaǵan; siz ádette tek jóneltiw aldınan muzlatıwdı ámelge asırasız (rawajlandırıw juwmaqlanǵannan keyin). Bul variant haqqında kóbirek maǵlıwmat alıw ushın aldıńǵı baptı qarap shıǵıń.
Tekst redaktorın iske túsiriw variantları
Burın aytıp ótilgenindey, olar tolıq rawajlanǵan IDE GUI bolmasa da, kópshilik programmalastırıw ushın qolaylı tekst redaktorları Python programmaların redaktorlaw hám múmkin bolsa orınlaw ushın qollap-quwatlawǵa iye. Bunday qollap-quwatlaw ornatılǵan bolıwı yamasa internetten júklep alınıwı múmkin. Mısalı, eger siz Emacs tekst redaktorı menen tanıs bolsańız, barlıq Python redaktorlaw hám iske túsiriw jumısların usı tekst redaktorı ishinde orınlay alasız. Kóbirek maǵlıwmat ushın http://www.python.org/editors mánzilindegi tekst redaktorı resursları betine kirip kóriń yamasa internetten "Python redaktorları" sóz dizbegi boyınsha izlewdi ámelge asırıń.
Basqa da iske túsiriw variantları
Siziń platformańızǵa baylanıslı, Python programmaların baslaw ushın qosımsha usıllar bolıwı múmkin. Mısalı, ayırım Macintosh sistemalarında Python programma fayl belgisin Python interpretator belgisine súyrew arqalı olardı orınlata alasız, al Windowsta Python skriptlerin bárqulla Start menyusındaǵı "Orınlaw..." opciyası menen baslawıńız múmkin. Bunnan tısqarı, Python standart kitapxanasında Python programmaların basqa Python programmaları tárepinen ózinshe processlerde baslaw imkaniyatın beriwshi qurallar bar (mısalı, os.popen, os.system), hám Python skriptleri úlken kontekstlerde, mısalı, internette de iske túsirilwi múmkin (mısalı, veb-bet serverdegi skriptti shaqırıwı múmkin); biraq, bular házirgi baptıń kólemine kirmeydi.
Keleshektegi imkaniyatlar?
Bul bap házirgi ámeliyattı sáwlelendiredi, biraq materialdıń kóp bólimi hám platforma, hám waqıtqa baylanıslı. Haqıyqatında, usınılǵan orınlaw hám iske túsiriw detallarınıń kópshiligi usı kitaptıń hár qıylı basılımlarınıń ómiri dawamında payda boldı. Programmanı orınlaw variantları sıyaqlı, waqıt ótiwi menen jańa programmanı iske túsiriw variantlarınıń payda bolıwı da múmkin. Jańa operaciyalıq sistemalar hám bar sistemalardıń jańa versiyaları bul jerde kórsetilgennen tısqarı orınlaw usılların usınıwı múmkin. Ulıwma alǵanda, Python bunday ózgerislerge ılayıqlasqanı sebepli, siz házir de, keleshekte de qollanıp atırǵan kompyuterlerińiz ushın maqul kelgen usıllar menen Python programmaların iske túsire alıwıńız kerek - bul planshet kompyuterler yamasa PDAlarda sızıw, virtual realliqta belgilerdi tutıw yamasa kásipleslerińizdiń sáwbetleri arasında skripttiń atın basqarıw bolsın.
Ámelge asırıw ózgerisleriniń de iske túsiriw sxemalarına belgili dárejede tásiri bolıwı múmkin (mısalı, tolıq kompilyator házirgi muzlatılǵan binar fayllarǵa uqsas túrde iske túsirilgen normal orınlanatuǵın fayllardı payda etiw múmkin). Biraq, eger men keleshekte ne bolatuǵının haqıyqattan da bilgenimde, bálkim, bul sózlerdi jazıwdıń ornına birja brokeri menen sóylesip atırǵan bolar edim!
Qaysı varianttı qollanıwım kerek?
Barlıq usı variantlar menen bir soraw tábiyiy túrde payda boladı: qaysısı men ushın eń jaqsı? Ulıwma alǵanda, eger siz Python menen endi tanısıp atırǵan bolsańız, IDLE interfeysin qollanıp kóriwińiz kerek. Ol paydalanıwshıǵa qolaylı GUI ortalıq usınadı hám bazı tiykarǵı konfiguraciya detalların jasıradı. Ol sonday-aq skriptlerińizdi kodlaw ushın platformaǵa baylanıslı bolmaǵan tekst redaktorın usınadı hám Python sistemasınıń standart hám biypul bólegi bolıp tabıladı.
Ekinshi tárepten, eger siz tájiriybeli programmist bolsańız, bir aynada óz qálewińizdegi tekst redaktorı menen, al ekinshi aynada sistema buyrıq qatarları hám belgi basıwlar arqalı redaktorlaw qılǵan programmalardı iske túsiriw ushın qollanıw sizge qolaylıraq bolıwı múmkin (haqıyqatında, men Python programmaların usılay islep shıǵaraman, biraq meniń Unix-ke moyınlaǵan ótmishim bar).
Rawajlandırıw ortalıqların tańlaw júdá subyektiv bolǵanlıqtan, men ulıwma baǵdarlawshı retinde bunnan kóbirek usınıs bere almayman; ulıwma alǵanda, qaysı ortalıqtı qollanıwdı jaqsı kórseńiz, sol siz ushın eń jaqsısı boladı.
Python kodın saplastırıw
Tábiyiy, meniń oqıwshılarım yamasa studentlerimniń hesh qaysısında kodta qátelikler bolmaydı (bul jerge kúlimsirew belgisin qoyıń), biraq siziń onday
baxıtsız doslarıńız ushın, mine, haqıyqıy dúnyadaǵı Python programmistleri kodtı saplastırıw ushın qollanatuǵın strategiyalarǵa qısqasha itibar:
•Hesh nárse islemeń. Bul arqalı men Python programmistleri óz kodların saplastırmaydı dep aytpayman - biraq Python programmasında qátelik islegenińizde, júdá paydalı hám oqıwǵa qolaylı qátelik xabarın alasız (eger ele kórmegen bolsańız, tez arada kóresiź). Eger siz Python tilin álleqashan biletuǵın bolsańız, ásirese óz kodıńız ushın, kóbinese usınıń ózi jetkilikli boladı - qátelik xabarın oqıń da, belgilengen qatardı hám fayldı dúzetiń. Kópshilik ushın Pythondaǵı saplastırıw sonnan ibarat. Degen menen, bul ózińiz jazbaǵan úlken sistemalar ushın bárqulla ideal bolmawı múmkin.
•Print operatorların qosıń. Python programmistleriniń kodtı saplastırıwdıń tiykarǵı usılı (hám meniń Python kodın saplastırıw usılım) - bul print operatorların qosıw hám qaytadan iske túsiriw. Python ózgerislerden keyin dárhal iske túsetuǵını sebepli, bul ádetde qátelik xabarları bergennen de kóbirek maǵlıwmat alıwdıń eń tez usılı. Print operatorları quramalı bolıwı shárt emes - ápiwayı "Men bul jerdemen" yamasa ózgeriwshiler mánislerin kórsetiw kóbinese sizge kerekli kontekstti beriw ushın jetkilikli boladı. Tek kodıńızdı jiberiwden aldın saplastırıw ushın qosılǵan print operatorların óshiriwdi yamasa kommentariyge aylandırıwdı (yaǵnıy, aldına # qosıwdı) umıtpań!
•IDE GUI saplastırıwshıların qollanıń. Ózińiz jazbaǵan úlken sistemalar ushın hám kodtı tolıǵıraq izlewdi qalewshi baslanıwshılar ushın, kópshilik Python rawajlandırıw GUIlerinde qanday da bir túrde basıw-basqarıw arqalı saplastırıw qollap-quwatlanıwı bar. IDLEde de saplastırıwshı bar, biraq ol ámeliyatta júdá az qollanılatuǵın kórinedi - bálkim, onda komanda qatarı joq bolǵanı ushın, yamasa print operatorların qosıw ádetde GUI saplastırıw sessiyasın ornatıwdan tezrek bolǵanı ushın shıǵar. Qosımsha maǵlıwmat alıw ushın IDLEniń járdemshisin kóriń yamasa ápiwayı túrde óziń sınap kóriń; onıń tiykarǵı interfeysi 62-betindegi "Qosımsha IDLE quralları" bóliminde túsindiriligen. Eclipse, NetBeans, Komodo hám Wing IDE sıyaqlı basqa IDEler de qádimgi basıw-basqarıw arqalı saplastırıwshılardı usınadı; olardan paydalansańız, olardıń qollanbasın kóriń.
•pdb komanda qatarı saplastırıwshısın qollanıń. Eń joqarı dárejeli basqarıw ushın Python pdb dep atalatuǵın derek kod saplastırıwshısı menen birge keledi, ol Pythonnıń standart kitapxanasında modul sıpatında jetkilikli. pdb-de siz qatarmaqatar júriw, ózgeriwshilerdi kórsetiw, toqtaw noqatların ornatıw hám óshiriw, toqtaw noqatına yamasa qátelikke shekem dawam etiw hám basqalar ushın komandalar teresiz. pdb interaktiv túrde onı import etiw arqalı yamasa joqarı dárejeli skript sıpatında iske túsiriledi. Qaysı usıl bolsa da, sessiyanı basqarıw ushın komandalar tere alatuǵınıńız sebepli, ol kúshli saplastırıw quralın bere aladı. Sonday-aq, pdb qátelik waqtınan maǵlıwmat alıw ushın ózgeshelik júz bergennen
keyin iske túsire alatuǵınıńız postmortem funkciyasın óz ishine aladı. pdb haqqında qosımsha maǵlıwmat ushın Python kitapxana qollanbasın hám 35-babın kóriń.
• Basqa variantlar. Arnawlı saplastırıw talapları ushın, ashıq derek kodlı domende qosımsha qurallar taba alasız, sonıń ishinde kóp potokllı programmalardı, jaylastırılǵan kodtı hám processti biriktirilgen qollap-quwatlawdı óz ishine aladı. Mısalı, Winpdb sisteması - bul aldıńǵı qatardaǵı saplastırıw qollap-quwatlawı hám platformalar aralıq GUI hám konsol interfeysleri bar ózinshe saplastırıwshı. Biz úlkenirek skriptler jazıwdı baslaǵanımızda bul variantlar júdá áhmiyetli boladı. Biraq, saplastırıw maydanındaǵı eń jaqsı jańalıq, qátelikler Pythonda anıqlanadı hám xabarlanadı, únsiz ótip ketpeydi yamasa pútkil sistemanı ishten buzbaydı. Haqıyqatında, qáteliklerdiń ózi ayrıqshalıqlar dep atalatuǵın jaqsı anıqlanǵan mexanizm bolıp tabıladı, olardı uslap alıp qayta islew múmkin (ayrıqshalıqlar haqqında VII bólimde kóbirek maǵlıwmat berilgen). Álbette, qátelik jiberiw hesh qashan quwanıshlı emes, biraq saplastırıw degeni on altılıq kalkulyatordı alıp shıǵıw hám yadtı tógiw baspa shıǵarmaların úyrenip shıǵıwdı bildirgen waqıtlardı esleytuǵın adam sıpatında aytıwım múmkin, Pythonnıń saplastırıw qollapquwatlawı qáteliklerin basqa jaǵdaylarǵa qaraǵanda ádewir az awır etedi.
Bap juwmaǵı
Bul bapta biz Python programmaların iske túsiriwdiń kóp tarqalǵan usılların kórip shıqtıq: interaktiv túrde terilgen kodtı orınlaw hám fayllarda saqlanǵan kodtı sistema buyrıq qatarları, fayl belgilerin basıw, modul importlaw, exec shaqırıwları hám IDLE sıyaqlı IDE GUI arqalı iske túsiriw. Biz bul jerde kóp ámeliy iske túsiriw máselelerdi qamtıp óttik.
Bul baptıń maqseti sizge biraz kod jazıwdı baslawǵa múmkinshilik beriw ushın jetkilikli maǵlıwmat beriw edi, bunı siz kitaptıń keyingi bóliminde isleysiz. Sol jerde biz Python tiliniń ózin úyreniwdi baslayıq, onıń tiykarǵı maǵlıwmat tiplerinen baslaymız.
Biraq, dáslep, bul jerde úyrengenlerińizdi bekkemlew ushın ádettegi bap sorawnamasın orınlań. Bul kitaptıń usı bólimindegi aqırǵı bap bolǵanlıqtan, ol usı pútkil bólimniń temaların ózlestirgenińizdi tekseretuǵın tolıǵıraq shınıǵıwlar toplamı menen juwmaqlanadı. Sorawnamanıń keyingi bólimi boyınsha járdem alıw ushın yamasa tek ǵana qaytalaw ushın, shınıǵıwlardı orınlap kórgenińizden keyin, B qosımshasına baylanısıwdı umıtpań.
Bilimińizdi tekseriń: Sorawnama
1.Interaktiv interpretator sessiyasın qáytip baslay alasız?
2.Skript faylın iske túsiriw ushın sistema buyrıq qatarın qay jerge teresiz?
3.Skript faylında saqlanǵan kodtı orınlawdıń tórt yamasa onnan kóp usılın atań.
4.Windowsta fayl belgilerin basıwǵa baylanıslı eki qáwipti atań.
5.Ne ushın moduldi qayta júklew kerek bolıwı múmkin?
6.IDLE ishinde skriptti qáytip orınlaysız?
7.IDLEdi paydalanıwǵa baylanıslı eki qáwipti atań.
8.Atlar keńisligi (namespace) degen ne hám ol modul fayllarına qalay baylanıslı?
Bilimińizdi tekseriń: Juwaplar
1.Interaktiv sessiyanı Windowsta baslaw ushın "Start" túymesin basıp, "Barlıq baǵdarlamalar" opciyasın tańlap, Python jazbasın basıp, "Python (buyrıq qatarı)" menyu opciyasın tańlawıńız múmkin. Sonday-aq, Windows hám basqa platformalarda sistema konsol aynasında (Windowsta Command Prompt aynası) python dep sistema buyrıq qatarın terip te usınday nátiyje alıwıńız múmkin. Taǵı bir alternativa - IDLEdi iske túsiriw, sebebi onıń tiykarǵı Python qabıq aynası interaktiv sessiya bolıp tabıladı. Eger sistemańızdıń PATH ózgeriwshisine Pythondı tabıw ushın jol kórsetilmegen bolsa, Python ornatılǵan jerge cd arqalı ótiwiń yamasa python ornına onıń tolıq katalog jolın teriwiń kerek bolıwı múmkin (mısalı, Windowsta C:\Python30\python).
2.Sistemalıq buyrıq qatarların platformańız usınǵan sistema konsolına teresiz: Windowsta Command Prompt aynası; Unix, Linux hám Mac OS Xte xterm yamasa terminal aynası; hám taǵı basqalar.
3.Skript (negizinde, modul) faylındaǵı kod tómendegi usıllar menen orınlanıwı múmkin:
-Sistemalıq buyrıq qatarları arqalı
-Fayl belgisine basıw arqalı
-Import hám qayta júklew arqalı
-exec qurılǵan funkciyası arqalı
-IDE grafikalıq interfeysi tańlawları arqalı, mısalı IDLEdiń Run→Run Module menyu opciyası
Unixte olar #! hiylesi menen atqarılıwshı sıpatında da orınlanıwı múmkin, al bazı platformalar qosımsha arnawlı iske túsiriw usılların qollap-quwatlaydı (mısalı, súyretiw hám taslawdı). Bunnan tısqarı, bazı tekst redaktorlarınıń Python kodın orınlawdıń ózine tán usılları bar, ayırım Python baǵdarlamaları ózinshe "muzlatılǵan binar" atqarılıwshı sıpatında beriledi, al bazı sistemalar Python kodın
jaylastırılǵan rejimde paydalanıp, ol C, C++ yamasa Java sıyaqlı tillerde jazılǵan qorshaǵan baǵdarlama tárepinen avtomatik túrde orınlanadı. Sońǵı usıl kóbinese paydalanıwshı sazlawları qatlamın beriwde qollanıladı.
4.Shıǵarıp, keyin shıǵıp ketetuǵın skriptler shıǵarıw faylınıń dárhal joǵalıp ketiwine alıp keledi, siz shıǵarıwdı kóre almay qalasız (sonlıqtan input ámeli júdá paydalı); skriptińiz payda etken qáte xabarları da mazmunın tekseriwdiń aldınan jabılatuǵın shıǵarıw aynasında payda boladı (bul sistemalıq buyrıq qatarları hám IDLE sıyaqlı IDElerdiń kópshilik rawajlandırıw ushın jaqsıraq ekeniniń bir sebepleri).
5.Python, ádette, bir process dawamında moduldi tek bir ret import etedi (júkleydi). Eger siz onıń derek kodın ózgertken bolsańız hám Pythondı toqtatıp, qayta iske túsirmey jańa nusqasın iske qosqıńız kelse, onı qayta júklewiń kerek boladı. Qayta júklewden aldın moduldi keminde bir ret import etiwiń kerek. Kod faylların sistema qabıǵı buyrıq qatarınan, belgi basıw arqalı yamasa IDLE sıyaqlı IDE arqalı iske qosıw, ádette, bul máseleni joq etedi, sebebi bul iske túsiriw sxemaları kóbinese derek kod faylınıń házirgi nusqasın hárdayım iske qosadı.
6.Iske qosqıńız keletuǵın fayldıń tekst redaktorlaw aynasında, aynanıń Run→Run Module menyu opciyasın tańlań. Bul aynanıń derek kodın joqarı dárejeli skript faylı sıpatında iske qosadı hám onıń nátiyjesin interaktiv Python qabıǵı aynasında kórsetedi.
7.IDLE ele de bazı túrdegi baǵdarlamalar tárepinen ilinip qalıwı múmkin - ásirese kóp aǵımlı (bul kitaptıń kólemine sıymaytuǵın quramalı texnika) orınlaytuǵın GUI baǵdarlamalar. Sonıń menen birge, IDLEdiń bazı qolaylı ózgeshelikleri bar, olar IDLE GUIden shıqqanıńızdan keyin sizge zıyan keltiriwi múmkin: mısalı, IDLEde skripttiń ózgeriwshileri avtomatik túrde interaktiv kólemge import etiledi, biraq ulıwma Python bunı islemeydi.
8.Namespace - bul tek ǵana ózgeriwshilerdiń (yaǵnıy, atlardıń) jıyındısı. Pythonda ol atributları bar obyekt túrinde kórinedi. Hár bir modul faylı avtomatik túrde namespace bolıp tabıladı - yaǵnıy, fayldıń joqarı dárejesinde islengen tayınlawlardı sáwlelendiriwshi ózgeriwshiler jıyındısı. Namespaceler Python baǵdarlamalarında at dúgisiwleriniń aldın alıwǵa járdem beredi: hár bir modul faylı óz aldına namespace bolǵanlıqtan, fayllar basqa fayllardıń atların paydalanıw ushın olardı anıq import etiwi kerek.
Bilimińizdi Tekseriń: I Bólim Shınıǵıwları
Endi ózińiz azǵana kodlaw menen shuǵıllanıwdıń waqtı keldi. Bul birinshi shınıǵıw sessiyası ápiwayı, biraq bul sorawlardıń bazıları keyingi baplarda keliwshi temalardı itibarǵa aladı. Juwaplar ushın sheshimler qosımshasındaǵı (B Qosımshası) "I Bólim, Baslaw" bólimine (1101-bet) qarawdı umıtpań; shınıǵıwlar
hám olardıń sheshimleri tiykarǵı tekstte talqılanbaǵan qosımsha maǵlıwmatlardı óz ishine alıwı múmkin, sonlıqtan hámme sorawlarǵa óz betińizshe juwap bere alsańız da, sheshimlerge kóz juwırtıp shıǵıwıńız kerek.
1.Tásirlesiw. Sistema buyrıq qatarın, IDLEdi yamasa basqa usıldı qollanıp, Python interaktiv buyrıq qatarın (>>> belgisi) iske túsiriń hám "Hello World!" ańlatpasın (tırnaqshaları menen birge) jazıń. Sózdiń sizge qayta kórsetiliwi kerek. Bul shınıǵıwdıń maqseti - ortalıǵıńızdı Python jumıs islewi ushın sazlaw. Bazı jaǵdaylarda, dáslep cd qabıq buyırıǵın orınlaw, Python orınlanıwshı faylınıń tolıq jolın jazıw yamasa onıń jolın PATH ortalıq ózgeriwshisine qosıw kerek bolıwı múmkin. Qáleseńiz, Unix sistemalarında Pythondı turaqlı túrde qoljetimli etiw ushın PATHti .cshrc yamasa .kshrc faylıńızda ornatıwıńızǵa boladı; Windowsta setup.bat, autoexec.bat yamasa ortalıq ózgeriwshiler GUIin qollanıń. Ortalıq ózgeriwshiler sazlawları boyınsha járdem alıw ushın A Qosımshasın qarań.
2.Baǵdarlamalar. Ózińiz qáleytuǵın tekst redaktorın qollanıp, tek ǵana print(Hello module world!) buyrıǵınan ibarat ápiwayı modul faylın jazıń hám onı module1.py dep saqlań. Endi, bul fayldı qáleytuǵın iske túsiriw variantıńızdı qollanıp iske túsiriń: onı IDLEde iske túsiriw, onıń fayl belgisine shertip, sistema qabıǵınıń buyrıq qatarında Python interpretatorına ótkeriw (mısalı, python module1.py), built-in exec shaqırıwları, import hám reloadlar hám basqalar arqalı. Haqıyqatında, faylıńızdı bul bapta talqılanǵan barlıq múmkin bolǵan iske túsiriw usılların qollanıp sınap kóriń. Qaysı usıl eń ańsat bolıp kórinedi? (Álbette, bul sorawǵa durıs juwap joq.)
3.Moduller. Python interaktiv buyrıq qatarın (>>> belgisi) iske túsiriń hám 2- shınıǵıwda jazǵan modulińizdi import qılıń. Fayldı basqa papkaǵa kóshirip, onı qaytadan dáslepki papkasınan import qılıp kóriń (yaǵnıy, import qılǵanıńızda Pythondı dáslepki papkada iske túsiriń). Ne boladı? (Kómek: dáslepki papkada ele de module1.pyc baut-kod faylı bar ma?)
4.Skriptler. Eger platformańız qollasa, module1.py modul faylıńızdıń basına #! qatarın qosıń, faylǵa orınlanıw huqıqların beriń hám onı tikkeley orınlanıwshı fayl sıpatında iske túsiriń. Birinshi qatarda ne bolıwı kerek? #! ádette tek Unix, Linux hám Mac OS X sıyaqlı Unix tárizli platformalarda áhmiyetke iye; eger Windowsta isleseńiz, onıń ornına faylıńızdı DOS konsol aynasında tek atın jazıp, aldına "python" sózin qoymay iske túsirip kóriń (bul Windowstıń sońǵı versiyalarında isledi) yamasa Start→Run... dialog aynası arqalı iske túsirip kóriń.
5.Qáteler hám sazlaw. Python interaktiv buyrıq qatarında matematikalıq ańlatpalar hám tayınlawlardı jazıp kóriń. Jolda, 2 ** 500 hám 1 / 0 ańlatpaların jazıń, hám biz bul bapta islegenimizdey anıqlanbaǵan ózgeriwshi atın paydalanıp kóriń. Ne boladı?
