азахстан тарихы II том

4-сынып оқулықтарымен қамтамасыз етілді. 5-9 сынып оқулықтары 2001—2002 жылдары әзір болады.

Алдағы уақытта мектептерді оқулықтармен қамтамасыз етудің жаңа ережесі бекітілмек. Онда оқулықтарды сату мәселесінің басы ашылмақ. Әрине, жетім, жағдайы төмен отбасы балаларына, эке-шешесінің қамқорлығынсыз қалғандарға оқулықтар тегін үлестіріледі. "Әліппе" мен "Букварь" барлық бірінші сынып оқушыларына тегін беріледі. Нарық жағдайывда оқулық бағасын жасавды үстап түру дүрыс емес. Сондыктан ендігі жерде оқулыққа реттелген баға болмайды. Жаңа буын оқулықтары негізінен казақ тілінде дайындалып, содан кейін басқа тіддерге аударылуда. Оқулықтардың сапасы қажетті деңгейге жетті деп айту әлі ерте. Оның төмендегідей көптеген себептері бар. Біріншіден, мүндай көлемде бүрын-сонды оқулықтар жазу тәжірибесі елімізде болған жоқ. Екіншіден, оқулықтарды сынақтан өткізу мен сараптаудың жолдары анықталмаған. Үшіншіден, авторларды іріктеуге де кемшіліктер жоқ емес1.

Елбасының тел отандық оқулықтарымыз туралы айтқан пікірлері де жанды жерімізден дөп тиді. Оқулық — тек оқулық қүралы ғана емес, мемлекет қауіпсіздігінің кепілі де. Дүние жүзіндегі барлық елдердс тол оқулықтарын жасауды кезек күтгірмейтін міндетдеп санайтыны сондықтан. Мәселен, француз балалары ешуақытта Қазақстан тарихын қазақставдық авторлар жазған оқулықпен оқымайды, оны міндетгі түрде Франция мүддесі түрғысынан француз ғалымдары жазуы шарт.

Бізде де солай болуы қажет. Өскелең үрпақ үлттық діліміз, салт-дәстүріміз, экономикамыз, мәдениетіміз, саяси қүрылымымыз, т.б. ескеріле отырып, ең соңғы ғьшыми козқарастар мен әдістемелер негізінде жасалған оқулықтармен оқуға тиіс. Мемлекет басқа әлеуметтік шаралардан бүрын осы іске қыруар қаржы болді. Саны әжептәуір ғалымдарымыздың біліктілігіне сеңці. Бірақ нәтижесі коңілден шықпай жатыр. Демек авторларға не білік жетпейді, не отаншылдық рух жетпейді2.

Қорыта келгенде уақыт талап етпейтін мамандықтарға қоғам қаражатын шығындаудың ешқандай мәніжоқ. Әрине, көсіптік-техникалық білім беру жүйесінің материалдықтехникалық базасын жаңарту үшін біраз қаржы керектігі,

1"Егемен Қазақстан". 1999 ж. 13 тамыз.

2Нысанбаев Ә. Білімі мықты мынды жыгар. "Егемен Қазақстан". 2001 ж. 27 ақпан.

269

оның мемлекеттік бюджетте кемшін екенін де түсінбей отырғамыз жоқ. Алайда, бүдан шығудың жолы бар. Мысалы, жергілікті кәсіптік-техникалық мектепке, лицейлер мен коллледждерге ақшалы әр алуан кәсіпорындарды демеуші етіп тарту жолдарын қарастырған жөн болар еді. Бүл өзге техникалық жоғары оқу орындарында да қатысты моселе деп білемін. Жалпы, ғылыми-техникалық прогресті айқындайтын мамандықтарға күш-жігерді жүмыддырудың пайдасы зор болмақ. Әсіресе, кеміс балаларға ерекше назар аудару керек-ақ. Әрине, оларға қажет білім беру үйымдары ашыльш жатыр. Бірақ кәдімгі мектептердегі оқыту тәжірибесі онда кемшін соғып жататынын мойындағанымыз жөн. Олардың коғамға әлеуметтік кірігуі мен бейімделуі үшін барлық жағдайды жасау қажет. Сондай-ақ, арнаулы мектепте оқуға мүмкіндігі жоқ балалар үшін дистанциялық оқытуды енгізудің тиімді болатыны кімге де болса түсінікті шығар2.

Білім беруді басқарудың пәрменді тетіктері баршылық. Бүл ең алдымен лицензиялау тәртібі, яғни, оқу орындарын тіркеу және аттестациялау. Осы тетіктердін сөзсіз орывдалып отыруы сапалы білім берудің басты кепілі. Бір сөзбен айтқанда, үлт рухының байлығы болып есептелетін білім беру ісі Мемлекеттік "Білім" бағдарламасьтнда айқын корініс тапқан. Бүл ел болашағының иесі болатын үрпаққа жасалған үлкен қамқорлық деп білу керек. Осы бағдарламаны жүзеге асыру ісіне қатысы бар әр азамат бүл үрпақ алдындағы парызым деп үқса, қанеки.

11. Біріккен Үлттар Үйымы және Қазақстан

Егемен еліміз үшін 1992 жылдың 23 қаңтары да ерекше есте қаларлықтай. Бүл — қазақ халқының ғасырлар бойы армандап келген тәуелсіздігін бүкіл әлемге әйгілеп, Қазақстанды төрткүл дүниенің барша бүрышын жайлаған елдерге танытқан күн болды. Елбасы Н. Назарбаевтың атына Біріккен Үлттар Үйымының сол кездегі Бас хатшысы Бутрос Ғалиден Қауіпсіздік Кеңесі Бас Ассамблеясының Қазақстан Республикасын Біріккен Үлттар Үйымына мүшелікке қабылдау жөніндегі үсыныс жасайтын қарарды дауысқа салмай-ақ қабылдағаны жөнінде жеделхат келіп түсті.

Осылайша әлемдегі ең бедді де бедедді үйымдардың бірі

— БҮҮ-дың штаб-пәтері орналаскан Нью-Йорктегі зәулім ғимараттың алдында көгілдір аспан түстес Туымыз Кіндік

2 "Егемсн Қазақстан". 2001 ж. 30 қаңтар.

270

Еуразияда жаңадан жас мемлекеттің өмірге келгенін паш етіп, желбірей бастады.

Жалпы алғанда, Біріккен Үлттар Үйымы жер бетіндегі бейбітшілікпен қауіпсіздікті сақтауға бағытталған халықаралық ынтымақтастықтың барлық принциптерін меңгерген үлттар қауымдастығы болып есептеледі. Тарих долелдеп отырғандай, адамзат соғыс тауқыметін қаншалықты білетін болса, соған жол бермейтін өзара түсіністік, бейбітшілікті қамтамасыз етуге деген ортақ күш-жігерді де соншалықты сезіне білді. 1914 жылғы бүкіләлемдік соғыс Үлттар лигасын туғызса, 1939 жылғы екінші дүниежүзілік соғыс осы Біріккен Үлттар Үйымының өмірге келуіне себепші болды. Алғаш "Атлант хартиясы" деп аталған қауымдастық қүжатына 1942 жылы жиырмадан астам мемлекет өкілдері қолдау біддіріп (ішінде бүрынғы Кеңес одағы да бар), қол қойган соң тарихта "Біріккен Үлттар Декларациясы" деген атаумен қадды1.

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен-ақ болашақ Біріккен Үлттар Үйымының жарғысы мен алдағы аткарар жүмыстары нақтыланып, арнайы конференциялар өткізіп түру практикаға енді. Бірақ қауымдыстық жүмысы қаншама реформаланғанымен, бастапқы міндеті — елдер арасындығы бітімгершілікті сақтап қалуға деген іс-орекеті басты шаруа болып қалуда. Ол үйым жүмысының үштен бірін қамтиды. Бүдан басқа БҮҮ еддердегі экономикалық және өлеуметтік дамудың аса маңызды бағдарламаларын жүзеге асыруға, адамдар қүқығын қорғау бағытындағы іс-шараларға, босқындар мен түрлі апат қүрбандарына, экологаялық зардап шеккен аймақтардың түрғындарына көмек көрсетуге барынша ат салысып келеді.

Қазақстан БҮҮ-ға мүше болып қабылдана салысыменақ Бас Ассамблеяның барлық жүмысына белсене қатысқан. Сессиялар қабылдаған аса маңызды мәселелер жөніндегі бірнеше карардың қосалқы авторы бола білген. БҮҮ-ның басшы органдары мен қүрылымдары сайлауын откізуге де белсене атсалысыпты. Соның нәтижесінде еліміз бірсыпыра комитеттің мүшесі болған, сессиялардың тең торағаларының орнына сайланған.

Әлемдік банктің, ПРООН-ның, тағы басқа да үйымдардың республикамыздағы мүдделі министрліктермен бірлескен іс-қимылы нәтижесінде Арал аймағындағы экологиялық жағдайды сауықтырудың және қаржылай көмек көрсетудің кешенді бағдарламасы жасалып, іске асуда. Экономикалық

1 "Егемен Қазақстан". 2001 ж. 6 ақпан.

271

реформаны, қаржылық басқару, банк ісін және басқа да институттар жұмысын жақсартуға қаржылай комек көрсетілген. Елдегі инфляцияны шешуге алғашқы жылдары (1993-1995 ж.) түрлі банктер арқылы 460 миллион АҚШ доллары көлемінде қаржы бөлінген1

Біріккен Үлттар Үйымы жүйесіндегі Балалар коры (ЮНИСЕФ) Қазақставда қызмет ете бастаған алғашқы екі жылдың ішінде жалпы құны алты миллион доллар түратын дәрі-дәрмек пен медициналық қүрал-жабдықтар бөлсе, кейін балалар мен оның аналарына арнап тағы да бірнеше миллион доллар қайырымдылық көмек көрсетті. Кейінгі жылдары Ислам Даму Банкі, Азия Даму Банкі жене Еуропалық кайта қүру және Даму банкі мен донорлык еддер тарапынан келетін көмек те көбейе түскен.

БҮҮ мен Қазақстан үкіметі арасындағы байланыс екі кезеңде — 1996-1999 жылдарға жөне 2000-2004 жылдарға арналған рамалы бағдарлама бойынша жүзеге асуда. ЮНДАФтың мәліметіне қарағанда, Қазақстан Республикасында, өсіресе, күзырлы мекеменің Дамыту бағдарламасы (басты мақсаты — адам дамуын жетілдіруге көмек көрсету, сондайақ әлеуметтік даму мен кедейшілікті жою, әйелдер мен еркектерлің теңлігі, тиімді мемлекепік басқару жоне қоршаған ортаны қорғау сияқты стратегиялық маңызды міндеттерді қамтвды), Әйеддер дамыту қоры (өйеддердің күқын қорғауға, олардың экономикалық және саяси мүмкіндіктерін арттыруға көмектеседі, БҮҮ қүрамында әйелдер мүддесін үлттык, аймақтық және олемдік деңгейде шешілуіне ықпал етеді) және Еріктілер бағдарламасы (1970 жылы БҰҮ Жобалары мен Бағдарламаларын, соның ішінде, әсіресе, қоғамдық (немесе жүртшылықты) қолдау мақсатымен қүрылған) белсенділік танытып келе жатқан корінеді.

Сондай-ақ БҮҮ жүйесі бойынша жүмыс істеп жатқан Балалар қоры, Халықаралық валюта қоры, Білім, ғылым және мәдениет үйымы, ВИЧ/СПИД/-пен күресу жөніндегі бірлескен бағдарламасы, Халықаралық еңбек үйымы сияқты үжымдардың тірлігіне де ризашылық білдіруге болады.

Тағы бір айта кетерлік жәйт, Біріккен Үлттар Үйымы 2001 жылды — Халықаралық еріктілер жылы деп жариялады. Мүның өзі мана біз жоғарыда атап көрсеткен Еріктілер бағдарламасы (БҮҮЕ) аясывда үйымдастыратын шаралардың кең ауқымда, толыққанды болып өтетінін байқатса керек.

"Егемен Қазақстан". 2001 ж. 6 акпан.

272

айқындама тұжырымдаудың және Орталық Азия мен славян республикаларының егесін болдырмаудың сәті түсті.

1991 жылғы 21 желтоқсанда Қазақстан Президентінің бастамашылығымен жиналған бүрынғы 11 одақтас республика басшылары жаңа бірлестік — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының иегізін қалаушы құжат болған Алматы декларациясьша қол қойды.

Қазақстан тарихы қысқа мерзімде басты мемлекеттік мәселені шешті әрі елдің нақты тәуелсіздігіне қол жеткізді. Қазақстан соңғы он жылда әлемдік қауымдастықпен барлық салаларда өркениетті байланыстар дамыта білген ашық қоғамға айналды. Көптеген елдермен өзара тиімді және ұтымды қарым-қатынастар қалыптастырып, инвестициялардың келуі осе түсті.

Сыртқы саясатты орнықтырып, еліміздің халықаралык мәртебесін нығайтуда еліміз дипломатиясының зор еңбегі бар. Бүгінгі күн Қазақстан әлемнің көптеген елдерімен сыртқы қарым-қатынас орнатып, барлық беделді халықаралық үйымдардың мүшесі атанды.

Қазақ елі сырткы саясатының басты бағыты жетекші державалардың қауіпсіздік жөніндегі кепілдігін ала отырып, ядролық қарудан бас тартып қана қоймай, ядролық қарусыз мемлекет мортебесіне ие болу еді. Бүл үстаным тез арадаақ іс жүзіне асырылды. Ал осы жәйт халықаралық аренада еліміздің мортебесін көтерді. Еуразия одағын қүру, Азиядағы озара ықпалдастык. пен сенім шаралары жәніндегі кеңес (АӨЫСШК) шакыру сияқты Қазақстанның біркатар игі бастамалары олемдік коғамдастык тарапынан кеңінен қолдау тапты. Аталған кенеске коптеген мемлекеттер мен халықаралық үйымдардың қызығушылық танытуы осы айтқаңдарымызға айқын дәлел бола алады.

Халықаралық қатынастарда Қазақстан таңдап алған кепвекторлы саясаттың дүрыстығын осы он жылда жинақталған тәжірибе шын мәнінде растап берді.

Тәуелсіздіктің басында қазақ дипломатиясының алдында үлттық экономиканың көтерілуіне жан-жақты ықпал ету, инвестициялар тарту, елдің экспортын үлғайтудың жолдарын қарастыру, сауда-экономикалық қатынастарды дамыту сияқты бірқатар маңызды мәселелер түрған болса, қазірде аталған бағыттарда айтарлықтай жүмыстар атқарылды. Енді бүгінгі күннің талаптарына сай халыкаралық қауіпсіздікті нығайтуға, әлемдегі экономикалық қатынастарды жетіддіруге, түтастай алғанда, ғаламдық деңгейдегі проблемаларды оң шешуге үлес қосу басты максат болып қалып отыр.

274

Қазақстан әлемдік қоғамдастықта езіндік ачар орны бар ел екенін соңғы он жыл бедерінде айқын көрсетті. Қазақ елінің саясаттағы бағыты да, географиялық орналасуы да, жер байлығы да дүние жүзіндегі мемлекеттерді бізбен ынтымақтасуға ынталандырды.

Мысал үшін айтсақ, Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан елдердің саны 120ға жетті. Елімізде 68 шетел елшіліктері мен дипломатиялық миссиялары жүмыс істейді. Резиденциялары Қазақстаннан тыс жерде шоғырланғанымен, елімізде тіркелген елшілер саны — 37. Ал Қазақстан Республикасының шетелдерде 47 елшілігі мен дипломатиялык. миссиялары және консулдық окілдіктері тіркелген. Еліміз мүше болып кіретін халықаралық үйымдардың саны — 68'.

Қазақстан шекарасының бүкіл бойында сенімді "Қауіпсіздік белдеуін" жасай адды.

Қазақстан Ресеймен қарым-катынасқа айрықша мән береді. Бүл жөнінде елеулі ілгерілеу бар. 1998 жылы шілденің 6-сында Мәскеуде қол қойылған XXI ғасырға бағдарланған мәңгі достық пен ынтымақтастық туралы Декларация екі ел үшін маңызды тарихи мәнге ие. Қазақстан мен Ресей арасында Каспий теңізінің қүқықтык проблемасы шешілді. Келісім хаттамасына 2002—2003 жылдары қол қойылды. Қазақстан мен Ресейдің экономикалык ынтымақтастық 10 жылға арналған шарт жасалды, қаржы мәселелерін реттеу туралы ірі келісімге қол қойылды2.

Біз үшін бірінші дәрежелі маңызы бар келісім, дүниежүзілік ірі проблемалардың бірі — Каспий теңізінің мәртебесін айкындау. Ел презвденті алғашқы кезден бастап принципті бағыт үстады, өз айқындамамызды қорғап қалды. Қазір ол айқындама Каспий теңізінің солтүстік бөлігі түбінің ара-жігін белгілеу жөнінде Ресеймен ортақ желі принципі бойынша жасалған келісімнен оз көрінісін тауып отыр.

Осы келісімнін іске аса бастауы үшін Сыртқы істер министрлігі белсенді түрде жүмыс істеді. Каспий теңізінің гүбіндегі үлттық секторлар координаттарын айқындайтын хаттаманы қысқа мерзім ішінде даярлайды. Сыртқы істер министрлігі Каспий теңізінің заңдық мәртебесі жөніндегі скіжаклы және копжақты келіссөздерді жалғастырып келеді. Каспий проблематикасының Қазақстанның стратегиялық

1 Әділбаев Жарас. Қазақстан дипломатиясы: қалыптасу кезеңі артта калды. "Егемен Қазақстан". 2001 ж. 3 наурыз.

2 Назарбаев Н.Ә. Еліміздің сыртқы саясаты Қазақстан мемлекеттілігшің маңызды болігіне айналды. "Егемен Қазақстан". 1998 ж. 1 желтоксан.

275

мүдцелеріне тікелей қатысты мейлінше күшті екенін ұдайы есте сақтауда1.

Өзара сенімге негізделген баянды ынтымақтастық Қазақстанға да, Ресейге де қажет. Біздің елдеріміздің халықтары өзара қарым-қатынастын одақтастык пен серіктестікген баска түрлерін қабылдамайды.

Қырғызстанмен және Өзбекстанмен ынтымақтастыққа қанағаттанғандық білдіру үшін бізде барлық негіз бар. Олармен Мәңгі достық туралы шарттарға қол қойылды. Біз бүл қүжаттар аймақтық түрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтуға қосылған маңызды үлес болып табылады деп есептейміз.

Қазақстан 1997 жылғы маусым айында Мәскеуде қол қойылған тәжікаралық бейбіт келісімдердің кепілі ретінде Тәжікстаңца берік азаматгық татулық орнатуды үдайы жақтап келеді. Бүл бүкіл Тәжікстан аумағына бақылау орнатуды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.

Қазіргі күрделі жағдайда Қазақстан мен Орталық Азия елдері ТМД-ның оңтүстік шекараларын қорғау, діни экстремизмге, халықаралық терроризмге, үйымдасқан кылмысқа, есірткі заттарының заңсыз айналымына, қару-жарақ контрабандасына қарсы кұрес сияқты маңызды салаларда тығыз өзара іс-қимыл жүргізуге тиіс деп есептейміз.

Қазір елеулі іркілістерсіз жүмыс істей бастаған Орталық Азия экономикалық қоғамдастығының түпкілікті қалыіггасқаны қуантарлық жәйт.

Мемлекетаралық интеграция қазіргі аймақтық дамудың басты бағыты болып табылады. Батыс Еуропада, Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда орталық экономикалық және геосаяси мүдделер байланыстырып отырған куатты блоктар мен аймақтық бірлестіктер жүмыс істейді. Осындай ынтымақтастықтан бас тартудың ешқандай мәнісі жоқ. Орталық Азиядағы және түтастай алғанда ТМДдағы серіктестіктерімізбен бірге Қазақстанда да осындай бағыттарды өмірге енгізбекші.

Бүрынғы Кеңес Одағы мемлекеттерінің көпшілігі әлемдік энергия көздері рыногындағы ынтымақтастыққа, сауда, колік және коммуникация салаларынан өзара тиімді түрде дамытуға объекивті түрғыдан бейімділік танытып отыр. Үлы Жібек жолын қайта түлетуге де көптеген мемлекет мүдделік білдіруде.

1 Назарбаев Н. Ә. Қазақстанның халықаралық беделін нығайту жолыида. "Егемен Қазакстан". 1998 ж. 15 қыркүйек.

276

1996 жылы кол қойылған Белорусь, Қазақстан, Қырғызстан және Ресей елдері арасындағы экономикалық жөне гуманитарлық интеграцияны тереңцету мәселесі туралы шарт 28 баптан түрады. Мемлекеттердің ез халықтарының игілігі үшін ерікті түрде кірігу процесі осы қүжаттың негізгі арқауы болып отыр.

Шартгың негізгі баптары келісілген сыртқы экономикалық саясатты, тауарлардың, қызметтердің, капиталдың жоне жүмысшы күшінің біртүтас рыногын қалыптастыруды жария етеді. Колік, энергетика, толем одақтарын қүру жоспарлануда. Мемлекеттер ортақ мәдени және ортақ білім беру кеңістігін сақтау жөне нығайту үшін жағдай жасауға міндеттенді, қылмыспен және терроризммен бірлесіп күрес жүргізу козделіп отыр. Арнайы бап бүл шарттың тараптардың әрқайсысының әлемдік субъект ретіндегі қүқығына нүқсан келтірмейтіні және олардың басқа мемлекеттермен, соның ішінде ТМД шеңберінде алған міндеттемелерін қозғамайтындығы туралы атап көрсетеді. Көріп отырмыз, бүл тең мемлекетгердің үзақ мерзімді және өзара тиімді ынтымактастықты көздеген шарты болып отыр1.

Қазақстан—Қытай ынтымақтастығы 1992 жылдың 3 қаңтарынан, ягни дипломатиялық қарым-қатынас орнаған сәттен бастап оң бағытта және ырғақты дамып келеді. 10 жылға созылған екі жақты байланыстар көрсеткішінің қорытындысы іспетті Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың 2002 жыддың 23 желтоқсанындағы ҚХР-ға мемлекеттік сапары барысында 1993-1999 жылдардағы біріккен декларациялар негізінде Қазақстан мен Қытай арасындағы Тату көршілік, достық пен ынтымақтастық туралы шартқа қол қойылды.

Бүл қүжат Қазақстан мен Қытайдың жоғары деңгейдегі қарым-катынасын заңцық түрғыдан бекемдеп кана қоймай, бүған дейінгі өскери, экономикалық және мәдени-гумани- тарлық салаларда қол жеткізілген біріккен уағдаластықтардың беріктігін қуатгап берді. Ал Шартта Қазақстан—Қытай мемлекеттік шекарасын делимитациялау мен демаркациялаудың тарихи мені, аумақтық тиіспеушілік пен мемлекеттік шекараның мызғымастығы, Қазақстанға ядролык. қару қолданбау мен қауіпсіздігіне кепілдік беру, сондай-ақ трансшекаралық озендерді тиімді пайдалану мен қорғау сияқты маңызды тармақтар бар екенін ерекше атап көрсеткен жен2.

"Егемен Қазақстан". 1996 ж. 18 соуір. "Егемен Қазақстан". 2003 ж. 4 маусым.

277

Қазақстан Ақтөбе облысында мүнай мен газ ендірісін арттыруға қол жеткізген Қытай үлттық мұнай-газ коорпорациясының қызметін жоғары бағалайды. Аталған коорпорация Кеңқияқ—Атырау мұнай қүбырын іске қосуда да белсенділік танытты. Қытайлық әріптестер инвестициялық міндетгемелерін орындап қана қоймай, түскен табысты оіщіріске қайта салып жүр.

Біздің еліміздегі мүнай өндіру перспективасын ескере отырып, Президент Батыс Қазақстан-Қытай мүнай қүбыры қүрылысын кезең-кезеңімен жеделдете түсуді үсынды'. Кездесуде сондай-ак Қытай компанияларының Қазақстан мүнай-газ өнеркәсібін дамыту бағдарламаларын іс жүзіне асыруға қатысуы және керісінше Қазақстан кәсіпорындарының Қытайдағы мүнай-газ жобаларына қатысуы тақырыптары қозғалды.

Сонымен Қазақстан үшін Қытаймен ынтьшақтастықтың зор маңызы бар. Оның үздіксіз ілгерілеу бағытында дамып келе жатқаны қуантады. Сауда-сатгык көлемі үлғайып келеді, саяси байланыстар түрақты түрде дамуда. Біз Қытаймен арадағы шекараны анықтап белгілеу — тек Қазақстанның ғана емес, сонымен қатар, түтастай алғанда, бүкіл аймақтың қауіпсіздігін нығайтуға қосылған маңызды үлес дегсн пікірді бекем үстанамыз. Сондай-ақ, біз Батыс Қазақстаннан Қытайға мүнай қүбырын тартуға да үлкен мән беріп отырмыз. Мүнайдың әлемдік рыноктарындағы жағдай біздің осы тандауымыздың дүрыстығын корсетеді.

Қазақстанқарым-қатынастарының,өсіресе,экономикалық, инвестициялық және ғылыми-техникалық ынтымақтастық салаларының зор болашағы бар. Қазақстанға ірі мөлшерде қаржылай көмек бергені үшін Жапония Үкіметіне ризалық білдіреміз.

Монғолия Үкіметінен екі жақты қарым-қатынастардың түрлі салаларында түрақты жүмыс байланыстары жолға қойылып отыр.

Қазақстан сыртқы саясатының күн тәртібінде Таяу Шығыс аймағывдағы Түркия мен Иран сияқты мемлекетгерге маңызды мән беріледі. Бүл елдермен ынтымақтастық онды бағытга дамып келеді.

Түркиямен әрі саяси, өрі экономикалық байланыстарымыз нығая түсті. Энергоресурстарымызды тасымаддау саласында бүл елмен белсенді жүмыс жүргізіліп жатыр.

"Егемен Қазакстан". 2003 ж. 4 маусым.

278