Микроскоппен ж¼мыс ¿стеу ½ш бºл¿ктен т¼рады
Микроскоптыµ толы³ ½лкейту¿н аны³тау.
Б¼рандалы микроскоп окулярыныµ бºл¿к ³¼нын аны³тау.
Микрообъект шамасын аны³тау.
Ж¼мыстыµ орындалу т±рт¿б¿
Микроскоптыµ толы³ ½лкейту¿н аны³тау
Микроскоптыµ толы³ ½лкейту¿н аны³тау мына формуламен ж½рг¿з¿лед¿:
ì¼íäà²û
-
объективт¿µ сызы³тыі ¼л²айтуы (микроскоп
объектив¿нде кºрсет¿лген),
-
окулярдыµ Ѕлкейтуї (микроскоп окулярында
кєрсетїлген).
Б¼рандалы микроскоп окулярыныµ бºл¿к ³¼нын аны³тау
Б¼рандалы окулярды микрометр ол к±д¿мг¿ микроскоп³а оныµ окуляры орнына тубусыныµ жо²ары ¼шына киг¿з¿лет¿н арнайы окулярлы³ ³¼рылым.
Ì
икроскоп
окуляры фокусында ³оз²алмайтындай
бек¿т¿лген шкала бар (3(а) – сурет),
окулярлы³ микрометр ж±не одан кей¿н
ай³ас³ан ж±не одан жо²ары ек¿ вертикаль
сызы³тары бар бас³а шыны пластина бар
(3(б) – сурет). Б¼л вертикаль сызы³тар
окуляр микрометр¿ бºл¿ктер¿не параллель
(3(в) – сурет).
|
а) окулятор шкаласы. |
б) ай³асу ж±не микрометр окулярыныµ ек¿ вертикаль штрихы. |
в) окулярлы микрометр окулярында²ы кºр¿н¿с. |
|||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
3 - сурет |
|
|
|||
Микрометрл¿ винтт¿ айналдыра
отырып, ай³ас³ан сызы³ты ж±не вертикаль
штрихт¿ б½к¿л кºру ºр¿с¿ бойымен шкаланыµ
б¿р ¼шынан ек¿нш¿с¿не ³арай жылжыту²а
болады (3(в) – сурет). Ай³ас³ан сызы²ы
бар пластинканы окулярлы³ микрометрд¿µ
шкаласыныµ б¿р бºл¿г¿не орнын ауыстыру
микрометрл¿к б¼ранданыµ б¿р толы³
айналымына с±йкес келед¿. Микрометрл¿к
б¼ранда барабаны 100 бºл¿кке бºл¿нген,
сонды³тан ай³ас³ан сызы³тардыµ орын
ауыстыруын шкала бºл¿г¿н¿µ 0,01 д±лд¿г¿не
дей¿н есептеуге болады. Б¼рандалы
окулярлы³ микрометр бºл¿г¿н¿µ ³¼нын
аны³тау ½ш¿н объект¿н¿ - микрометрд¿ -
бºл¿к ³¼ны белг¿л¿ эталонды³ шкаланы
пайдаланалы³ (4- сурет). Мысалы:
немесе
.
Ì
икроскоптыµ
кºру ºр¿с¿н жа³сы жары³тандыру керек,
объект – микрометр шкаласын ж±не
окулярлы микрометр шкаласын параллель
орналастырып микроскопта объект –
микрометр сызы³тарыныµ на³ты кеск¿н¿н
ал²ан жºн.
Окулярда²ы микрометр шкаласы.
Эталонды³ шкала.
4 – сурет.
Б¼рандалы микрометрд¿µ санауыш барабанын айналдыра отырып ай³ас³ан сызы³тарды эталонды³ шкаланыµ б¿р сызы²ыныµ кеск¿н¿н¿µ бойына ±кел¿µ¿зде, окулярлы³ микрометр шкаласы бойынша есептеу ж½рг¿з¿µ¿з.
À
й³асуды
эталонды³ шкала бойынша N бºл¿кке
ы²ыстырып есептеуд¿ ³айтадан аламыз.
Санаулар айырымы
-
окулярлы микрометрд¿µ ³анша бºл¿г¿
эталонды³ шкаланыµ N бºл¿г¿не с±йкес
келет¿нд¿г¿н кºрсетед¿. Окулярлы
микрометр бºл¿г¿н¿µ ³¼ны:
м¼нда²ы
- эталонды³ шкала бºл¿г¿н¿µ ³¼ны,
окулярлы³ микрометр кºрсетк¿ш¿, ай³асуды
орын ауыстыр²ан эталонды³ шкаланыµ
бºл¿к саны – N.
Б¼рандалы окулярлы³ микрометрд¿µ бºл¿к ³¼нын аны³тауда²ы н±тижелер
№ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ш. Микрообъект шамасын ºлшеу
Микроскоптыµ денел¿к столына
микрообъект орналастырыµыз. Окулярлы³
микрометр ай³асуын ºлшенет¿н объект¿н¿µ
б¿р ¼шына келт¿рем¿з. Окулярлы³ микрометр
шкаласы ж±не барабан бойынша
ºлшеуд¿ жазамыз. Содан соµ ай³ас³анды
денен¿µ ек¿нш¿ ¼шына ы²ыстырамызда,
³айтадан
ºлшеулер¿н ж½рг¿зем¿з. ªлшеулерд¿ б¿р
объект ½ш¿н ½ш ³айта ж½рг¿зем¿з. ªлшенет¿н
дене шамасын L мына формуламен
аламыз:
ì¼íäà²û
– окулярлы³ микрометр бºл¿г¿н¿µ ³¼ны,
- микрообъект¿лерд¿ ºлшегендег¿
ай³ас³анныµ орындар айырымы.
3 – кесте.
ªлшенет¿н дене |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ескертпе: Жауаптарды Халы³аралы³ ж½йес¿ (СИ) б¿рл¿ктер¿мен жазыµыз.
