Правапiс суфiксаў дзеясловаў і
► 1 . -АВА- (-ЯВА-) ― я …-ую (…-юю ):
даследаваць ― я даследую, ізаляваць ― я ізалюю.
► 2 . -ЫВА- (-İВА-) ― пасля збегу зычных, апошні з якіх р, л, н:
адыгрываць, падхопліваць, запэўніваць.
► 3 . -ВА- ― я …-ваю (няма збегу зычных):
выменьваць ― я выменьваю, выбельваць ― я выбельваю.
УВАГА: Пры гэтым у прыставачных дзеясловах незакончанага трывання, калі націск пáдае на склад перад -ва-, аднаўляецца спрадвечнае ó : надаіць ― надóйваць, а не надá йваць (спрадвечнае ó пад націскам: дóйка, выдóйваць), адпрасіцца ― адпрóшвацца, а не адпрáшвацца (спрадвечнае ó пад націскам: прóсьба, прóсіцца). Т. ч., для аднаўлення спрадвечнага ó перад -ва- патрэбны 3 умовы: 1) прыстаўка;
2) незаконч. трыванне; 3) націск перад суфіксам: раз двóй ва ць.
ДЗЕЕПРЫМЕТНİКİ (УТВАРЭННЕ İ ЎЖЫВАННЕ) |
|
н е з а л е ж н а г а с т а н у |
|
цяперашняга часу |
прошлага часу |
з суф.-уч-, юч-, -ач-, -яч- не характэрны для бел. мовы!
Ужываюцца пры пераходзе ў прыметнікі: (яны) віс -(яць) → вісячыя (валасы), (яны) стаj -(аць) → стаjачая (вада), (яны) піш-(уць)) → пішучая (машынка).
НЕЛЬГА ЎЖЫВАЦЬ Н. склон муж. роду, бо атрымліваецца аманімія з дзеепрыслоўямі !!!
Дапускаецца ўжыванне ў дзелавым і навуковым стылях у тэрміналагічных спалучэннях, дзе такія ”шыпячыя” дзеепрыметнікі часта пераходзяць у прыметнікі: дзеючая армія, бастуючыя рабочыя, рухаючая сіла гісторыі, шыпячы гук, матывуючае слова і пад. |
з суф. -л- шырока ўжывальныя ў беларускай мове:
(ён) уцале -( ў ) → уцалелы, парыжэ -( ў ) → парыжэлы, спаце -( ў ) → спацелы, гэтак жа: пасівелы, пачырванелы і пад. з суф. -ўш-, -ш- не характэрны для бел. мовы!
НЕДАПУШЧАЛЬНЫ Н. склон муж. роду: аманімія з дзеепрыслоўямі !!!
Сустракаюцца ў дзелавым і навуковым стылях: прыеха -( ў ) → прыехаўшыя,
прынёс -( ) → прынёсшая, прывё -( ў ) → прывёўшае. Трэба ненавідзець і выкараняць такія ”шыпячыя” дзеепрыметнікі. |
з а л е ж н а г а с т а н у |
|
з суф. -ем-, -ім- не характэрны для бел. мовы. Ужываюцца ў дзелавым і навуковым стылях: даследуj -(эм) → даследуjэмы, вылучаj -(эм) → вылучаjэмы, ствараj -(эм) → ствараjэмы. Часта пераходзяць у прыметнікі: любімы (твор), цярпімы (боль), дзялімая (лічба). У м. родзе ўжываць можна, але трэба пазбягаць ужывання іх у мастацкім і публіцыстычным стылях. |
з суф. -ен-, -ан-, -н-, -т- шырока ўжывальныя ў беларускай мове: прынес -(ці) → прынесены, асвятл -( і-ць) → асветлены, астудз -( і-ць) → астуджаны, дагледз -(е-ць) → дагледжаны, запусц -( і-ць) → запушчаны, напіса -(ць) → напісаны, жада -(ць) → жаданы, апрану -(ць) → апрануты, ( рас)кало -(ць) → (рас)колаты,
|
У бел. мове няма зваротных дзеепрым. тыпу свяцячыяся, усміхаючаяся !
|
|
