Шынығуды жүргізудің тәсілі

1. Темір-цементит (8.2) диаграммасының төменгі бөлігін қолданып шыныққан болаттың температурасын анықтау. Орташа көміртекті доэвтектиодтық болат (45-60) үшін қалыпты шынығу температурасы GS сызығынан жоғары 30-50⁰С болып табылады (8.2 сурет), яғни Ас₉ + (30 - 50° С). Жоғары көміртекті заэвтектоидтық болат (У9-У12) үшін қалыпты шынығу температурасы PSK сызығынан жоғары 30-50⁰С болып табылады, яғни Лс, + (30 - 50° С).Шынығу температурасын 7-ші протокол графасына жазу.

2. Диаметрі немесе қалыңдығы 1 мм-де 1,5 минут есебінен үлгілердің қызу уақытын анықтап, 7-ші протокол графасына жазу.

3. Берілген марка үшін жеткілікті температурада қыздырылған пешке үлгілерді салып, қажетті уақытқа үлгілерді пеште ұстау. Қыздыру кезінде 40-65 болаттың үлгілері бастапқы феррито-иерлитті құрылым аустенит құрылымына айналады, ал У9-У12 болаттың үлгілері шынығу температурасы кезінде аустенит және цементит құрылымы болады, яғни цементит бөлігі өзгермей қалады.

4. Үлгілерді пештен бірінен соң бірін суырып, суытушы сұйықтықтағы үлгінің үзіліссіз энергиялық қозғалысы кезінде майда суыту. Майда суытқан кезде аралас мартенсито-троститті құрылым түзіледі.

5. Үлгінің екі шетін де қырылған теріде тазалау.

6. Шыныққан үлгілердің HRC бойынша қаттылыған анықтап, алынған нәтижені 8 және 9 протокол графаларына жазу.

0,4 0,8 1,2 1,6 2,0 2,4 с %

2-сурет. Көміртекті болаттың шынығу температурасының оптимальды интервалы

Үлгілердің бөлінуі (отпуск) және бөлінуден кейінгі көміртекті болаттың қаттылығын анықтау

Бөлуге арналған құрылғы. Үлгілердің қызуы тепе-тең болу үшін жұмысты төмен температуралық бөліну (200⁰С) майлы ваннада, орташа және жоғары температуралық бөліну (300-600⁰С) тұзды ваннада жасау керек. Майлы және тұзды ванна болмаған жағдайда электрлік муфель пеші қолданылуы мүмкін (1-сурет).

Бөлу процесін жүзеге асыру тәсілі

1. Диаметрі немесе қалыңдығы 1 мм-ге 2-3 минут есебінен бөліну кезіндегі шыдау уақытын анықтап, нәтижесін 10-шы протоколға жазу.

2. Үлгілерді 200⁰С-қа дейін қыздырылған майлы ваннада қажетті уақытқа ұстап тұрып, ауада суыту. 200⁰С кезінде бөліну нәтижесінде шыныққан мартенситаның бөлінген мартенситаға айналады, ішкі кернеу және морттылық төмендейді; қаттылық өзгеріссіз қалады.

3. Екі шетін де қырылған қағазда тазалау.

4. HRC бойынша қаттылықты анықтау және алынған нәтижені 11 және 12 протокол графаларына жазу.

5. Үлгілерді 400⁰С-қа дейін қыздырылған тұзды ваннада қажетті уақытқа ұстап тұрып, ауада суыту.400⁰С кезінде бөліну нәтижесінде шыныққан мартенситаның бөлінген троститке айналады, қаттылығы төмендейді.

6. Екі шетінде қырылған теріде тазалау.

7. HRC бойынша қаттылықты анықтау және алынған нәтижені 13 және 14 протокол графаларына жазу.

8. Үлгілерді 600⁰С-қа дейін қыздырылған тұзды ваннада қажетті уақытқа ұстап тұрып, ауада суыту.600⁰С кезінде бөліну нәтижесінде сорбит, троститке қарағанда біршама үлкен феррито-цементитті қоспа түзіледі. Қаттылығы өте көп төмендейді.

9. Екі шетінде қырылған теріде тазалау.

10. HRC бойынша қаттылықты анықтау және алынған нәтижені 15 және 16 протокол графаларына жазу.

11. Шыныққан көміртекті болаттың қаттылығына бөліну температурасының әсер ету қисығын (график) бөліну температурасы-қаттылық координатасына салу.

60

40

HRC

	1,2 %С
		0,8% С
0,6% С'
	0,3 5% С

20

0 200 400 ⁰С

Температура

3-сурет. Әр түрлі көміртек құрамдары бар шыныққан көміртекті болаттың қаттылығының өзгеруіне ықпал еткен температура.