- •1.«Экономикалық ілімдер тарихы» зерттеу пәні және әдісі.
- •2.Ежелгі дүниедегі және орта ғасырдағы экономикалық ой-пікірлер эволюциясы.
- •4.Классикалық политэкономияның қалыптасуы.
- •Xviiі ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басындағы Англиядағы экономикалық жағдай.
- •5.У.Петтидің экономикалық көзқарастары.
- •6. П.Буагильбердің экономикалық көзқарастары.
- •7. Физиократтардың экономикалық ілімі.
- •8. Меркантилизм дамуының екі кезеңі.
- •9. Ф.Кенэ: таза өнім, өнімді және өнімсіз еңбек, таптар, капитал ілімі.
- •10. Ф. Кенэ: «экономикалық кесте».
- •2.2 Млрд. Ливр қоғамдық айналымға қатыспайтын фермерлердің тұқымдық қоры
- •12. А.Смиттің экономикалық көзқарастары және зерттеу әдістемесі.
- •13. А.Смит: құн туралы көзқарастары.
- •14. Д.Рикардоның экономикалық көзқарастары және зерттеу әдістемесі
- •15. Д.Рикардоның пайда, жер рентасы, жалақы туралы ілімдері.
- •16. Д. Рикардоның салыстырмалы артықшылықтар теориясы.
- •17. Т.Мальтус: халық қоныстану заңы және "үшінші тұлғалар" ілімі.
- •18. Дж.С. Милльдің экономикалық көзқарастары.
- •19. Ж.Б.Сэй: үш факторлы өндіріс және рынок заңы ілімі.
- •20. К.Маркстің экономикалық көзқарастары.
- •31. В. Парето оптимумы.
- •43. Дж.М.Кейнстің «тиімді сұраныс» теориясы.
- •48. Л.Мизес және ф.Хайектің экоиомикалык көзқарастары
- •50. «Алаш» қозғалысы жетекшілерінің экономикалық ой-пікірлері.
- •51.Кеңестік дәуірдегі қазақстандық экономика ғылымының ерекшеліктері
- •52. Э. Чемберлиннің монополистік бәсеке теориясы.
- •55. Қазақстанның нарық қатынастарына өту кезіндегі экономикалық ілімнің дамуы
- •58.Америкалық институционализм: зерттеу пәні және методологиялық ерекшеліктері.
50. «Алаш» қозғалысы жетекшілерінің экономикалық ой-пікірлері.
Қазақ даласында қанат жойып, әлеуметтік экономикалық дамуды зерттеп, патриархалды – феодалдық қалдыққа қарсы тұрған халық ағартушылары, ел үшін патшалық колониалдық саясатқа қарсы күресті. Көптеген демократ – зиягерлер саяси және қоғам қайраткерлері, бүкіл өмірлерін өз халқын отаршылықтың құлдық қамытынан босатуға, ел жұртына білім беруге жұмсады.
Ахмет Байтұрсынұлы ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының үркердей жарқыраған жарқын шоғырының келбетті өкілдерінің бірі. Оның өмірі өз халқына деген, ел жұртының мәдениеті мен әдет-ғұрпына деген айнымас махаббаттың айқын үлгісі.
Ә. Бөкейханұлы Торғай облыстық комиссары болып тағайындалып, кадет партиясынан шығып “Алаш” партиясының атқару комитетіне кіріп “Алаш” партиясының бағдарламасының авторларының бірі болды. “Алаш” партиясының екінші съезінде Бөкейханұлы “Алашорда” үкіметінің төрағасы болып сайланып аумақтық автономия жариялап, Кеңес үкіметіне қарсы қарулы күрес бастады. Бірақ бұл әрекет екі жылдан кейін “Алашорда” үкіметін таратуы мен түйінделді.
«Алаш» қозғалысы басшыларының эк. Көзқарастары А. Байтұрсынов, А. Бөкейханов, М. Жұмабаев және басқа да «Алаш» қозғалысының жетекшілері патша үкіметінің отарлау саясатын сынап, қазақ халқының тәуелсіз мемлекетін құруды ұсынады. Ф.Листтің ұлттық экономика теориясына сүйене отырып, «Алаш» жетекшілері жаңа әлеуметтік реформалар мен қатынастарды күшпен жүзеге асыруға қарсы шықты, көшпелі мал шаруашылығын сақтауға шақырды. Шаруашылық жүргізудің жаңа нысандарына бірте бірте көшу қажет екендігін негіздейді. 30-шы жылдарда қазақ даласында орын алған аштықтың себептерiн де экономикалық факторларға жүгiне отыра негiздеп, олардың бастыларына ерекше тоқталады. Оның пiкiрiнше, бiрiншiден, мақта дақылының жасанды түрде, орасан зор көлемде артуы; екiншiден, суғармалы жерлердiң басым бөлiгiнде мақта өсiрiлуi салдарынан нан дақылдарына арналған жерлердiң жаппай қысқаруы; үшiншiден, жергiлiктi қолөнер кәсiбiнiң толықтай жойылуы; төртiншiден, шөптiң шығымсыздығы, осыдан мал басының азаюы және мал шаруашылығының күйзелiсi, демек, көшпендiлердiң қайыршылануы аштыққа әкелген экономикалық жағдайлар.
51.Кеңестік дәуірдегі қазақстандық экономика ғылымының ерекшеліктері
Кеңес дәуіріне дейінгі қазақ халқының шаруашылық өмірінде,оның қоғамдық ой пікірлерінде ,экономикалық көзқарастарында басты ғылыми ілімдердің белгілерін ,яғни сауданы жақтаған меркантелистердің табиғатпен байланысты ауыл шаруашылығын ондағы ұдайы өндірісті негіздеген физиократ классиктердің,ұлттық шаруашылықты ұлғайтуды көздеген неміс тарихи мектебінің,рынок қатынастарына батыл көшуді ұсынғаннеоклассиктердің иидеясының елестерін байқадық.Шын мәніндегі экономикалық ғылымның тарихы Қазақстанда Кеңес одағы кезінде болды.Өйткені бұл дәуірде бұған дейінгі экномикалық теориялар елес емес,қоғамдық әлеуметтік көзқарас,өмірлік қағида ретінде таптық сипат алды.Басқа дүние жүзі утопистері арман еткен,қазақтың Асан қайғысы армандаған “Бозторғай қой үстінде жұмыртқалаған заман”социализм,коммунистік қоғам орнап,ол 70жылдан астам уақыт өмір сүрді.Экономикалық тарих сахнасына шығу кезінде марксизм-ленинизм теориясына арқа сүйеп,тап тартысының нәтижесінде төңкеріс арқылы барлық ұлттарға теңдік беріледі,халықтың әл ауқаты жақсарады деген ұрандармен жұмысшы шаруа бұқарасының сеніміне енген Коммунистік партия билікті қолына алып ,қоғамдық меншік,жоспарлы экономика құруды бастады.Ұлт аймақтарында билікке қол қолы жеткен коммунистер жоспарлы шаруашылық құруға кірісті.Ұлттық экономика ғылымының методолгиялық,теориялық нақты проблемаларын зерттеуде мына ғалымдардың еңбектері зор:П.М Алампиев,С.А Нейштадт,Г.Чуланов,С.Байшев,С.Толыбеков,А.Қошанов,Д.Қабдиев,Н.Мамыров,Е.Жатқанбаев.Қазақстан ғалымдарының интеллект білім қуаттары жоспарлы экономиканы теориялық негіздеуге,мемлекеттік социализмнің методологиясын айқындауға жұмсалды.Ғылым академиясының экономика институтындағы С.Баишев,Т.Әшімбаев,А.Қошанов,М.Исаева-экономика салаларын,өндіргіш күштерді орналастыру,өнеркәсіп,ауыл шаруашылығы,ғылыми техникалық прогресс және өндіріс тиімділігі проблемаларын зерттеді.
