11) Гаж құрылымы

Географиялық ақпараттарды автоматты түрде өңдеу үшін берілген мәліметтерді компьютерлік өңдеуден өткізу жүйесін құру керек. Ол үшін ГАЖ – автоматты жинақтау, сақтау, өзгерту және геоақпараттарды беру ЭЕМ және автоматтандырылған ГАЖ – дың құрылымын В. Г. Линниктің төмендегідей жобасы ретінде құруға болады. Ол 5 блоктан тұратын бір – бірімен тығыз қатынаста болатын ГАЖ – дың үлгісін В. Г. Линник бойынша қарастырайық

Көп мақсаттағы ГАЖ – дар көптеген жұмыстарды шешуде қолданылады. Осы атқару барысында төмендегідей функционалдық мүмкіндіктер пайдаланылады:

• Белгілі бір заттың банкідегі дайындығы және кіріспесі;

• Ақпараттық – анықтамалық үлгілеу;

• Имитациялық үлгілеу;

• Эксперттік үлгілеу;

• Автоматтандырылған карта құру;

• Картометриялық есептеу;

Осы аталған жұмыстарды шешу үшін өңделген мәліметтерді картографиялық түрде дайындап, алгоритмдік және қолданбалы бағдарламалық тұрғыдан қамтамасыз ету қажет.

ГАЖ аймақтардың табиғи ерекшеліктерін, динамикасын, үлгілеу жүйесін зерттейтін құрал сияқты ақпараттық негіз ретінде қарастырылуы мүмкін. ГАЖ – төмендегідей физикалық – географиялық есептерді шешуге белгілі бір мүмкіндік береді: ландшафтардың морфологиялық құрылымын зерттеуге, физикалық – географиялықдандастыруды жасауға және т.с.

Бұл жүйе ізденіс, белгілі сұраныс бойынша ақпараттық анықтама жүйесі ретінде және геожүйедегі математикалық үлгілеу немесе динамикалық талдау мақсатында сараптамалық бағалау жүйесімен байланысты қолданылады.

12.ГАЖ.ды ұйымдастыру иерархиясы.Бұл кезде автоматтандырылған үдерістер жинағы және геог.лық жүйелердің параметрін талдауды ескеру керек. Ақпаратты қабылдау және өңдеу тұтас бір үдеріс болып қаралады. Ақпараттық технологияның кезеңдері ГАЖ-ды құру және пайдалану келесі сатылардан тұрады;алғашқы мәліметтерді жинау,мәліметтердің кіруі және сақталуы, оларды талдауы,сценарилері, хабарламалық кезеңдердің технологиялық қабылдауы, гое мәліметтердің төңделуі және шешім қабылдау. Алғашқы мәліметтер жинау. ГАЖ-ға келіп түсетін ақпараттардың көзі ір түрлі болуы мүмкін.Экспедициялық тәжірибелердің нәтижелері ( карталар, күнделік жазбалар,кшендік суреттеу), кескіндеу мәліьеттер және т.б. Әр кезеңдегі тәжірибешілердің байқауы бойынша , түскен ақпараттың ең басты талабы-сол мәліметтерді салыстыру. Мұндағы қол жеткен табыс –даладағы жиналған мәліметтердің нақты әдістерін пайдалану және де мәліметтердің тұтас әдістемелік бірінші өңдеулері. Мәліметтердің кіруі және сақталуы.Жиналған мәліметтерді ЭЕМ-де өңдеуге дайындау керек. Осы қойылған мақсат бойынша алғашқы талдау орындалады. Бқл өзінің қатарында нақтылы мәліметтердің тексерілуін,толықтығын және нақтылығын кіргізеді. Қойылған талапқа сәйкес келмеген мәліметтер істен шығарылады. Аймақтық ГАЖ-дың негізі тақырыптық карта болып таб. Сондықтанда ең басты көңіл қоятын жағдай кортаграфиялық ақпараттың толықтығы мен нақтылығына байланысты. кортаграфиялық ақпараттағы ең басты орын алатын мәселе –өңдеу пішінділігі, бұл алғашқы мәліметтердің жойылуы мен бұрмалануына әкеліп соқпауы керек. Мәліметтерді талдауы.Пайдаланушының сұранысына байланысты мәліметтерді талдауды атқару тәртібі, оның іріктелуі мен ізденісінен басталады. ГАЖ мәліметтік талдаудың мүмкіндігін әртүрлі тәртіпте қолдайды:үлгілік, сараптамалық және анықтамалық түрде. Қажетті түрде мәліметтер орындалады, ол іріктелудің бірыңғайлылығын айтуға көмектеседі, жіктеулік тапсырманы шешуге көмектеседі. Үлгілік шешімдердің нақтылығы статистикалық критерийді орнату,а пайдаланылады.Мәліметтің сценарийлері және шешім қабылдауы. ГАЖ-дың құрылуы өз кезегінде көп уақытты және еңбек қорларын қажет ететін кезең. Сондықтан ГАЖ ғылыми-тәжірибелік тапсырмаларды шешу үшін ғана емес, іс-жүзіндегі әр түрлі қажеттіліктерді қамтиды. ГАЖ-дың жұмыс істеу қағидалары.ГАЖ дегеніміз тақырыптық қабаттардың бірігуі негізінде пайда болады. Яғни оған құралдар мен жабдықтар қабаттасып, қазіргі жағдайлар мен жоспарланған шараларды бөлшектеп елестету мен ғаламдық атмосфера айналымын өңдеу жатады.