Жеке адам бойындағы қасиеттердің сапалық дамуы және қоғамдағы құндылықтармен ұштастырылып, әлеуметтік үдерістермен біте қайнауы:Мәдениет
Мәдениетті зерттейтін әлеуметтанудың арнаулы теориясы: Мәдениет әлеуметтануы
Нарықтық жағдайдағы еңбекшілердің экономикалық білімін көтеру, олардың нарықтық қатынастардың принциптерін толық игеріп, меңгертетін:
Дін әлеуметтануы.
«Дін адамдардың алғашқы қауымдастықтарын топтастыру қажеттіктерінен пайда болған» деген: Э.Дюркгейм
«Діннің мәні адамдардың мінез-құлықтары мен іс-әрекеттеріне ой элементтерін, парасат енгізу, осылайша олардың өмірлеріне биік мақсаттар әкелу екенін» айтқан: М.Вебер
Дін адамдардың мінез-құлықтары нормаларының негізі болып табылады деген:
Діни салт дегеніміз:
Дінге сенетін адамдардың бірлестігі, шіркеу мен діни ұйымдар нені құрайды: Дін институты
Дін әлеуметтануының объект ретінде зерттейтіні: Қоғам мен дін арасындағы байланыстар
Діннің негізгі элементі:
Белгілі бір тәртіпке, жүйеге келтірілген діни ойлардың жиынтығы:
Белгілі бір дінге байланысты адамдардың сезімдерінің, көңіл-күйлерінің, мінез-құлықтарының жиынтығы:
Діннің өзегін құрайды:
Тұлға - әлеуметтік жүйенің негізгі элементі.
Қоғамдық өмірдін тарихи жағдайлары қалыптастырған, саналы іс-әрекет және қарым-қатынас иесі, айналадағыны танып-білуші, өзіндік ой-пікірі бар, бойына елеулі әлеуметтік сапалар мен тәжірибе жинаған жеке адам:
Бізді қоршап тұрған объективтік нақтылы өмір, ол қоғам, адамдар, оның алуан түрлі бірліктері (отбасы, топ, тап, әлеуметтік мекемелер, ннституттар, мемлекет, т.б.), тіпті адамның өзі, оның барлық іс-әрекеті, қызметі, санасы, тәртібі, мінез-құлқы және т. б.:
Белсенді әрекет, таным, сана мен ерік иесі:
Өмірдің нақтылы шындығын, әлеуметтік құрылымның дамуындағы маңызды жақтарды, ондағы қатынастар мен байланыстарды бейнелейді:
Индивидтің қауымдастық пен бірлестіктің ықпал етуімен алуан түрлі қызметтер үдерісінде қалыптасатын және өмір сүретін объективтік және субъективтік әлеуметтік қасиеттердің жиынтығы:
Тұлғаның әлеуметтік құрылымының ең маңызды элементтері:
Тұлғаның әлеуметтік құрылымын анықтайтын ең басты элемент:
Әлеуметтенудің объективті жағдайларын тиімді пайдалануға ұмтылу, өзінің жеке дара қабілеті мен мүмкіндіктерін алға қойған мақсаттарға жетуге тұрақты жұмылдырып отыру:
«Адам өзінің табиғи мәніне білім арқылы ие болады» деген:
Адамдар адамгершілік қасиеттерін дамыту үшін қоғамда еркін болуы шарт деген:
Еркіндікті дұрыс пайдалана білу үшін халықтың сауаты жоғары болуы тиіс деген:
«Қашан бір бала ғылым, білімді махабатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады» деген:
Адамзат баласының жер бетіндегі басқа биологиялық организмдерден өзгеше қасиеттерін сипаттайтын жалпылама ұғым:
Адам тегінің өкілі:
167.Тұлғаның әлеуметтенуі дегеніміз:
Адамның қоғамдық сананы игеруін, мінез-құлық нормалары мен ережелерді, ілімдерді, рухани құндылықтарды бойына сіңіріп, оларды өзінің ішкі‑сезім күйіне айналдырып, соның негізінде белсенді іс-әрекет иесі:
Тұлғаның әлеуметтенуі
Адамның қоғамдық сананы игеруін, ілімдерді, мінез-құлық пен түсініктің қалыптасқан ережелерін, құндылықтарды бойына сіңіріп, оларды өзінің ішкі сезім күйіне айналдырып, соның негізінде сол нормалар мен принциптерге сәйкес белсенді іс-әрекет иесі болуды айтады.
Бұрынғы құндылықтардан, нормалардан, рөлдерден және мінез-құлық ережелерінен бас тарту:
Жаңа құндылықтарды, нормаларды, рөлдерді және мінез-құлық ережелеріне ие болу:
Белсенді іс-әрекет, қызмет істеуде және басқа адамдармен қарым-қатынас жасауда іске асатын:
Белгілі тарихи-мәдени ортада өмір сүретін, қалыптасқан әлеуметтік-психологиялық және моральдық (яғни адамгершілік) қасиеттерді бойына сіңірген, шынайы өмірді тануға және өзгертуге бағытталған жасампаз іс-әрекет субьектісі:
Әлеуметтенудің алғашқы негізгі институты:
Т.Парсонс әлеуметтенудің бастапқы құралы отбасы деген:
Балабақша, мектеп, арнаулы және жоғары оқу орындары:
Материалдық өндіріске қатысу, игілікті игеру, әр түрлі еңбекке дағдылану, кәсіби мамандықты игеру, басқару ісіне қатысу:
Білім, ғылым, дін, өнер, мәдениет, бұқаралық ақпарат құралы:
Тұлғаның әлеуметтену үдерісіндегі отбасының рөлі
Мемлекеттің пайда болуын тікелей отбасының кеңею үдерісімен байланыстырған:.
Адам қоғамының қалыптасуымен бірге пайда болған, тұрмыстық қатынасты қалыптастырудың алғашқы ұясы:
Отбасы дегеніміз:
Сезімге негізделген одақ, индивидті (жеке адамды) өмір қиыншылықтарына көнуге, басқалармен үйлесімді өмір сүруге үйрететін, тұрмыстық қатынасты қалыптастырудың әлеуметтік өмір мектебі:
Тұлғаның қоғамға әлеуметтік бейімделуі.
Абай Құнанбаев қай сөзінде: «Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе дүниедегі жақсы-жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады» деді:
Индивидтің өзгермелі әлеуметтік ортамен өзара әрекетінің нәтижесі:
Сыртқы әлеуметтік адам іс-әрекетінің әсері негізінде қалыптасқан ішкі қүрылымдарды қайта құру, жаңарту арқылы адамның сыртқы психикалық көріністерін (іс-әрекет, пікір) тудыру үдерісі:
186. Қоғам мен адамның мәнді, әлеуметтілік типінде үйлесуін бейнелейд: 187. Адам мен адамзаттың даму үдерісі ретінде;
Өркениеттің, қоғамның, тұлғаның қалыптасуы мен дамуы:
Әлеуметтенудің қазіргі замандық типінің мәндік сипаттарын іске асыру ерекшеліктерін олардың өсуі мен дамуында алып қарастыру;
Әлеуметтену үдерісі тұтастығының қалыптасуы нақты-тарихи, ситуативті жағдайдағы өзі дамитын жүйенің мазмұны мен мәні:
Тұлғаның әлеуметтік типтері
Қоғаммен қарым-қатынас құру үдерісінде және онымен қатынас құрған кезде, сондай-ақ қоғаммен өзара бір-біріне сіңісу, үйлесу үдерісінде қалыптасатын:
Идеяны, сананы, рухты бірінші, ал табиғатты, тұрмысты (бытие), материяны екінші деп түсінуші:
Белсенді қызмет етіп, әлемді, басқаны және өзіңді жаңартатын әскерлер, қолөнершілер, инженерлер, педагогтар:
Құралы сөз болатын көруші, ойланушы:
Құралы интуиция (сезу) болып саналатын әдебиет пен өнердің қайраткерлері:
Құралдары басқа адамның рухани жағдайын ерекше сезіну, тірі дүниенің бәрін сүю, өмірдегі ісі –қайырымдылық жасау:
Нақты-тарихи әлеуметтік типтер индивидтердің мінез-құлқының, тұрмысының, өмір сүру болмысының ерекшеліктерін талдау негізінде айқындалады.
Тұлғаларды күйзелісіне, бағалауына, сезуіне байланысты белгілерді есепке алып типтендіргенді:
Тұлғалардың келесідей бейімділігін есепке алады: қор жинауға, айырбасқа, қабылдауға, басқаны пайдалануға бейімділік:
Бұл белгілі бір әлеуметтік қауымдастыққа жататын көптеген индивидтерге тән әлеуметтік сапалар жүйесінің жиынтық көрінісі: