VIII –бөлім Менеджмент тиімділігі

• Менеджмент тиімділігі

• Басқарудың қазіргі кездегі технологиялары

• Өнімділікті басқарудағы кешендік тәсіл

Дәріс сабақтарының тізімі

1-тақырып. Менеджменттің мәні мен қағидалары 1 –апта 2 сағат

Менеджмент ұғымы, міндеті мен түрлері: өндірістік менеджмент, қаржылық менеджмент, инновациялық менеджмент, инвестициялық менеджмент, бейдағдарыстық менеджмент, халықаралық менеджмент және басқалар.

Басқарушы және басқарылушы кіші жүйелер, олардың бірлігі мен өзара әрекеттестігі. Менеджер және оның функциялары. Нарықтық экономикадағы басқару объектілері. Басқарудың ғылыми қағидалары. Басқару ғылым және өнер ретінде. Басқару мен кәсіпкерліктің өзара байланысы. Басқарудың мәні мен қағидаларына неғізгі теориялық көзқарастар. Америкалық және Жапон менеджменті: ерекшеліктері мен өзгешіліктері. Тарихи алғышарттар мен менеджмент эволюциясының дамуы.

2-тақырып. Менеджмент эволюциясы 2-апта 2-сағат

Тарихи жағдайлары және менеджменттің дамуын дәуірге бөлу. Басқаруды ғылыми және зерттеудің дербес саласы ретінде тану. Ф.У.Тейлор және оның «Ғылыми менеджмент қағидалары» кітабы. Басқару ғылымының дамуына маңызды үлес қосқан негізгі тәсілдері. Басқарудағы әртүрлі мектептердегі бөлу позициясының тәсілі: ғылыми мектебі, әкімшілік мектебі, адам арасындағы қарым-қатынас мектебі, тәртіптілік мектебі, басқару ғылыми мектебі немесе сандық әдічтер мектебі.

3-тақырып. ¥йым түсінігі және оның түрлері 3-апта 2 сағат

¥йым туралы түсінік. ¥йымның жалпы сипаттамалары. Ресми және бейресми үйымдар. Көлденең және тік еңбек белгінісі. ¥йымдағы басқару процесі. Басқарудың негізгі деңгейлері. Басқару объектісі мен субъектісі. Менеджмент жүйесіндегі кәсіпкерлік. Кәсіпкерлер басқарушы ретінде. Жетістікке бағытгалған басқару. Қазіргі заманғы менеджер моделі.

4-тақырып. ¥йымның ішкі және сыртқы ортасы 4-апта 2 сағат

Үйымның ішкі ортасы туралы түсінік. Ішкі айнымалылар: мақсат, құрылым, міндет, технология және адамдар. Мақсаттар туралы түсінік жэне олардың әртүрлілігі. Бөлімшелердің мақсаттары. Ұйым кұрылымы. Мамандандырылған еңбек бөлінісі. Басқару көлемі. Міндеттер сипаттамасы. Технология ұғымы. Технологияның жіктелуі. Фирма жетістігіне технологияның әсері. Басқарудың жағдайлык көзқарасындағы адам айнымалысының негізгі аспектілері. Ішкі айнымалылардың өзара байланысы.

Сыртқы орта туралы түсінік. Сырткы ортаның маңызы және оның үйым жүмысына әсері. Сыртқы орта сипаттамалары: факторлардың өзара байланысы, ортаның күрделілігі, ортаның қозғалмалылығы, ортаның белгісіздігі. Тура әсер ету ортасы: жабдықтаушылар, материалдар, капитал, еңбек ресурстары, тұтынушылар, бәсекелестер. Жанама әсер ету ортасы: экономика жағдайы, элеуметтік-мәдени факторлар, саяси факторлар, жергілікті түрғындармен қарым-қатынас. «Технология» факторының сыртқы аспектілері.

5- тақырып. Басқарудың ұйымдастыру құрылымы мен басқару нормасы 5 –апта 2 -сағат

Ұйымдастыру қызметінің мазмұнын ашу, түрлері мен ерекшеліктерін анықтау, орталықтандыру және орталықтандырмау түсүніктерін қарастыру.

Ұйымдастырушылық-өкімдік әдістердің басқару әдістері жүйесіндегі орны, олардың басқа басқарушылық әсер ету тәсілдерімен түбегейлі өзара байланысы. Үйымдастырушылық-өкімдік әдістердің мәні және олардың сипаттамасы. Оперативті басқаруда пайдаланылатын үйымдастырушылық әдістер. Өкімшілік ықпал ету, оның басқару жүйесінің әртүрлі деңгейіндегі мақсаттары мен жүзеге асыру нысандары. Экономиканы басқарудағы құқықтық әдістердің рөлі. Өндірісті басқарудағы құқықтық реттеу механизмі.

6-тақырып. Менеджмептті ақпаратпен қамтамасыз ету

6-апта 2-сағат

Ақпарат үғымы. Ақпарат басқару қызметінің пәні ретінде. Ақпараттың басқару тиімділігіне әсері. Ақпараттың анық-тамасы, белгілері, жіктелуі. Ақпаратқа қойылатын талаптар. Фирма ішіндегі ақпарат жүйесінің негізгі қағидалары, міндеттері мен функциялары. Ақпарат сапасына әсер ететін факторлар. Ақпара құрылымы. Ақпараттық жүйелер. Ақпараттық ағымдарды ұйымдастыру, ақпаратты жинау мен өндеу әдістері. Менеджмент жүйесіндегі ақпаратты дифференциациялау. Менеджменттің ақпараттық икемділігі. Қазақстан экономикасын басқарудагы ақпаратпен қамтамасыз етілу.

7-тақырып. Менеджменттегі коммуникация 7-апта 2-сағат

Басқарудағы коммуникацияның ролі. Менеджменттегі көлденең және тік коммуникациялар. Жеке адам аралық және топтық коммуникациялар. Қарым-қатынас түрлері мен үйымдастыру түрлері. Іскерлік қарым-қатынастың дамуы. Қарым-қатынас жасаудағы жеке тұлғалық және кәсіби факторлар. Коммуникациялық процес: түсінігі, міндеті, элементі, кезендері. Шуылдар. Кері байланыс. Жеке түлға аралық кедергілер. ¥йымдық кедергілер. Қүжат айналымын жобалау. Коммуникациялық кедергілер мен оларды өту әдістері.

8-тақырып. Менеджменттегі басқару шешімдері 8-апта 2 -сағат

Менеджмент процесіндегі шешімнің рөлі. Басқару шешімдері туралы түсінік және олардың жіктелуі. Басқарушылық шешімдерді әзірлеу мен жүзеге асыру технологиясы. Басқарушылық шешімдер сапасының көрсеткіштері. Шешімдерді қабылдау мен жүзеге асыру кезеңдері. Белгісіздік жағдайындағы шешім үғымы. Шешім салдары: бағалау мен болжау. Баламаларды талдаудың негізгі әдістері. Күрделілік дәрежесі әртүрлі проблемаларды шешудегі басқару шешімдері. Бағдарламалы-мақсаттық және проблемалы-бағытталған басқару.

9-тақырып. Менеджменттің негізгі әдістері 9-апта 2-сағат

Экономикалық әдістердің басқару әдістер жүйесіндегі орны. Елдің элеуметтік-экономикалық дамуын тездету үшін халық шаруашылығының барлық деңгейлеріндегі басқарудың экономикалық әдістеріне көшудің маңызы. Басқарудың экономикалық әдістерінің жіктемесі. Нарықтық қарым-қатынастардың қалышасуы кезеңіндегі басқарудың эртүрлі деңгейлеріндегі экономикалық эдістерді қолдану ерекшеліктері.

10-тақырып. ¥йымдастыру менеджмент функциясы ретінде

10-апта 2-сағат

¥йымдастыру функциясының мазмұны. Делегирлеу, өкілеттіліктер және жауапкершілік. Менеджмент жүйесінде өкілеттіліті делегирлеу және жауапкершілікті бөлу. Үйымдық өкілеттіліктер. Өкілеттілік шектері. Басқару деңгейлері мен функциялары бойынша өкілеттілік пен жауапкершілікті белу. Сызықты және аппараттық (штабтық) өкілетгіліктер. Өкілеттілік және билік. Өкілеттілікті беру концепциясының сипаттамасы: классикалық концепция мен үйымдық екілеттілікті қабылдау концепциясы. Өкілеттілікті бөліп беруді тиімді үйымдастыру. Өкілеттілікті тиімді делегирлеуге кедергілер. Басқарудың үйымдастырушылық құрылымы туралы түсінік. Басқарудың үйымдастырушылық қүрылымының түрлері: сызықтық, функциональдық, сызықтық-функциональдық(штабтык), матрицалық, жобалық. Олардың артықшылықтары мен кемшіліктері. Үйымдастырушылық қүрылымға қойылатын негізгі талаптар. Үйымдастыру функциясын орындау процесіндегі негізгі қағидалар. Басқарушылық қызметті ұйымдастырудың түрлері мен ерекшеліктері.

11-тақырып. Менеджменттегі жоспарлау 11-апта 2-сағат

Жоспарлаудың мазмұны, мадсаттары мен міндеттері. Жоспар түрлері, жоспарлау формалары. Жоспарлау қағидалары: кестелер, байланыс, деңгейлер, күнтізбемен байланыстыру. Үйым кызметін стратегиялық жоспарлау. Стратегиялық жоспарды жасаудың әдістері, процедуралары мен ережелері. Стратегиялық жоспарды бағалаудың сандық және сапалық белгілері. Стратегияны жүзеге асыру процесін басқару. Тактикалық жоспарлау. Тактикалық жоспарды жасау процедурасы мен сипаттамасы. Ішкі фирмалық жоспарлаудың үйымдастырушылық формалары. ¥йымды басқарудағы бизнес-жоспар. Бизнес-жоспардың міндеттері мен белімдері. Қызметті тандау, бәсекелестік артықшылықтарының түрлері. Өткізу нарығын бағалау. Нарықты зерттеу процесінің кезеңдері. Бэсекелестік қабілеттілікті бағалау. Маркетинг, өндіріс, қаржы жоспарының негізгі элементтері. Шет елдерде жоспарлауды үйымдастыру мен оның ерекшеліктері.

12-тақырып. Менеджменттегі мотивация 12-апта 2-сағат

Мотивация ұғымы, оның мәні мен эволюциясы. Қазіргі замандағы мотивация теориялары. Мотивация, ынталандыру және белсендіру. Мотивацияның негізгі және қосымша факторлары.

Қажеттіліктер және мотивациялық тәртіп. Бірінші және екінші қажеттіліктер. Мотивацияның мазмүндылық теориялары: А. Маслоу бойынша қажеттіліктер иерархиясы; Ф.Герцберттің қос факторлы теориясы; Мак Клелландтың қажеттіліктер теориясы. Виктор Врумның мотивациялық модельдері.

Мотивацияның процессуалдық теориялары: күту теориясы, әділеттілік теориясы, Портер-Лоулердің мотивация моделі.

13-тақырып. Менеджмент жүйесіндегі бақылау 13-апта 2-сағат

Басқарушылық бақылаудың объективті қажеттілігі. Басқару-шылық бақылаудың функциялары мен түрлері. Бақылау технологиясы: бақылау тұжырымдамасын тандау, бақылау мақсатын анықтау, бақылау нормасын сақтау, бақылау әдістері, бақылау көлемі мен саласы.

Бақылау процесі. Бақылау процесінің кезендері. Нормативтер мен стандарттарды жасау. Бақылау жүтіесіндегі экономикалық талдау. Өзгерістерді бақылау, нэтижелерді берілген стандарттар салыстыру, түзетушілік іс-эрекеттер. Үйымның экономикалык потенциалын анықтау.

Бақылаудың үйымдастыру формалары. Тәуелді, тәуелсіз бақылау. Ішкі фирмалық бақылау. Аудиторлық тексеру. Үйым тәртібінің ерекше аспектерін бақылау. Бақылаудағы кедергілер мен қарсыласу.

Бақылау талаптары-белгілері. Бақылаудың дер кезінде жүргізілуі мен икемділігі. Бақылаудың қарапайымдылығы мен тиімділігі.

Контроллинг негізінің ұғымы. Жоспарлау жүйесі және контроллинг. Контроллинг пен менеджменттің кіші жүйелері. Контроллинг құралдары.

Бақылаудың техникалық тәсілдері және қазіргі заманғы басқару техникасын пайдалану.

14-тақырып. Адам қызметін басқару және топты басқару

14-апта 2-сағат

Адамның жеке потенциалы мен оның іскерлік қабілеті ұйымның дамуының бастапқы қағидалары мен көздерін анықтау.

Этика - адам тәртібін реттеудің бір формасы. Іскерлік этика ережелері мен ерекшеліктері. Кәсіби этика. Іскер адамның сырт бейнесі. Сөйлеу мәдениеті. Адамның сөйлеу мэдениетінің жалпы белгілері. Іскерлік қарым-қатынас. Келіссөз стилі. Келіссөз жүргізуге дайындық. Еңбек өмірінің сапа тұжырымдамасының қағидалары.

15-тақырып. Лидерлік: басқару стилі мен менеджер имиджі

15-апта 2-сағат

Лидерлік теориясына шолу. Жеке адамның қасиеті мен көзқарасы жағынан қарағандағы тәсіл. Тәртіптіліқ тәсіп. Жағдайлық тәсіл.

Лидер-элеуметтік архитектор ретінде. Құрылым және бюрократия. Лидер және белгісіздік. Кадырлық жүйе бөлімдері. Бейресми лидер. Басшылық стилі туралы түсінік және олардың түрлері, оны қалыптастыру факторлары. Басшылықтың автократтық, демократтық және либералдық стилі. Лайкерт бойынша адамға бағытталған басшылықтың төрт стилі. Жүмысқа және адамға негізделген екі елшемді басшылық стилінің баян етілуі. Блэйк және Мутонның басқарушылық торына сәйкес басшылық стильдерінің сипаттамалары.

Стиль, қанағаттанушылық және өнімділік. Тиімді басшылыққа деген жағдайлық тәсіл. Фидлердің жағдайлық басшылық моделі. Митчел мен Хаустың «жол-нысана» тәсілі. Херси мен Бланшардың «өмірлік цикл» теориясы. Врум-Иеттонның басшымен шешім қабылдау моделі.