3. Мәтін бойынша сұрақтар дайындаңыз. Пысықтауыш

Сұрақтары: қашан? қайда? қайдан? қалай? неліктен? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? неше рет?

Мысалдар	Пысықтауыш болатын сөз таптары
Мен қазір бұл өмірді жасаушылардың қатарындамын. Жасымда ғылым бар деп ескермедім. Атқанын қардай боратқан Талғат Бигелдинов Кеңес Одағы Батыры атағын екі рет алды. Бауыржан келген хаттарды асығып қарай бастады. Асқаров бірден таныды Еңбегіне қарай өнбегі	Үстеу зат есім сын есім сан есім көсемше есімше есім мен шылау тіркесі

4. Кестеге сәйкес өз мысалдарыңызды келтіріңіз.

5. Пысықтауыштарды тауып, қай сөз табынан екенін талдаңыз. Сөйлемдерге синтаксистік талдау жасаңыз.

1. Асан домбыраны жақсы тартады. 2. Сен келгенше бірталай уақыт өтеді. 3. Кеше біз жатақханада жиналыс өткіздік. 4. Ауылға дейін әлі елу шақырым бар. 5. Әңгімемен екеуі үйге жетті. 6. Жұмысшылардың көбі осында тұрады. 7. Бұрын істеп пе едіңіз жер астында? 8. Екеуінің сөзіне Мейрам жымиып күле берді. 9. Ертең ерте тұр, әйтпесе кешігіп қаласың. 10. Мұғалім сабақты қызықты жүргізеді.

VIII сабақ

Көкөніс дақылдарын жіктеу.

Пысықтауыштың түрлері.

1. Мәтінге қажетті сөздер мен сөз тіркестерін жаттап алыңыз.

Көкөніс шаруашылығы – овощеводство

көмірсу – углевод

ақуыз – белок

асқазан жарасы – язва

сәуле ауруы – лучевая болезнь

емдік қасиеттері – лечебные свойства

қорғаулы жер – защищенная земля

бұршақ, ас бұршақ – горох

үрме бұршақ – фасоль

тарна – брюква

асқабақ - тыква

қырыққабаттар – капуста

көпжылдық - многолетняя

тамыржемістер – корнеплоды

саумалдық – шпинат, кислица

ақжелкен – петрушка

қымыздық – щавель

рауғаш – ревень

жалбыз - мята

балдыркөк – сельдерей

2. Мәтінді оқыңыз, аударыңыз. Көкөніс дақылдарын жіктеу

Көкөніс шаруашылығы ауыл шаруашылығының бір саласы ретінде көкөніс өнімдерін өндірумен айналысады. Көкөністер адам қорегінде маңызды рөл атқарады. Оларда көмірсу, ақуыз, май, дәрумендер, минералды тұздар және эфир майлары болады. Көкөністердің емдік қасиеттері де ежелгі заманнан белгілі. Көкөніс диетасы склероздан, бауыр тасынан, асқазан жарасынан, сәуле ауруынан және т.б. аурулардан емделгенде қолданылады.

Көкөніс шаруашылығы басқа ауыл шаруашылығы салаларынан бірнеше ерекшеліктерімен сипатталады: олар әр түрлі көкөніс дақылдары мен сорттарының өсу-даму жағдайына қоятын арнаулы талаптарына байланысты және олар дақылдарды өсіру үрдісінің технологиясымен өзгешеленеді, көкөністерді ашық және қорғаулы жерлерде өсіреді.

Көкөніс шаруашылығында бірнеше жіктеулер қолданылады: ботаникалық, өндірістік және тіршілігінің ұзақтығына қарай жіктеу. Ботаникалық жіктеу бойынша өсімдіктер тұқымдастар бойынша ажыратылады: бұршақтар (атбас бұршақ, үрме бұршақ, ас бұршақ), қырыққабаттылар (тарна, шалқан), жуалықтар (порей жуасы, алтай жуасы). Өндірістік жіктеу: қырыққабат өсімдіктері (ақ, қызыл, савойлық, брюссельдік, гүлді кольраби), жемістілер (қызанақ, бұрыш, асқабақ, қауын, қарбыз, қияр, асбұршақ), тамыржемістер (қызылша, сәбіз, тарна, шалқан, шалғам), жапырақтылар (саумалдық, аскөк, пекиндік қырыққабат), көпжылдықтар (ақжелкен, қымыздық, рауғаш, жалбыз), саңырауқұлақтар (жүзікше, жерқұлақ және т.б.). Тіршілігінің ұзақтығына бойынша: біржылдық, екі жылдық және көпжылдықтар.

Көкөніс дақылдарының басым бөлігі тұқымынан көбейеді. Көкөніс дақылдарының тұқымдарын көлемі бойынша В.И.Эдельштейн төрт топқа бөледі: өте ірілер (үрме бұршақ, асқабақ), ірілер (қарбыз, қауын, қияр, қызылша), орташалар (қызанақ, қырыққабат), ұсақтар (қымыздық, балдыркөк).