3. С факторы: «эмоциялық тұрақсыздық- эмоциялық тұрақтылық»

С-

Эмоциялық тұрақсыздық, албырттық, адам сезімдердің әсерінен болады, тез қапаланады, өз қызығушылығында тұрақсыз. Қызығушылыққа деген қарым-қатынаста төменгі толеранттылық, еңбекке жарамды, фрустрация күйңнде болуы мүмкін, шаршау,шындыққа бағытталған.

С+

Эмоциялық тұрақтылық, тыныш, қызығушылығында тұрақты, көңіл-күйі эмоционалды.

Бұл фактор динамикалық жалпылдылықты және эмоциялылықтың бағытталуының қарама-қарсылығында эмоцияның өсуі. Психоаналитиктер бұл факторды эго- әлсіз секілді сипаттауға тырысқан. Кэттелдің әдістемесіне сәйкес С- полюсіндегі жеке тұлға көптеген жағдайларға және жағдайларға тез қозады, өмірлік жағдайлармен қанағаттанбаған, өз денсаулығымен, сонымен қатар бұл жеке тұлға еріксіз. Алайда, осындай интерпретация ортодоксалды, өйткені мұнда эмоциялық сфераның ырғақтылығы саналмайды. С+ факторынан жоғары балл алған адамдар лидер болып келеді.

С факторындағы жоғары немесе орташа баллдарын алған адамдар адамгершіліктік қасиеттер қабілетті.

Бұл фактордың генетикалық тегі бар және эмоциялық тұрақтылықты өлшеуге бағытталған; ол жүйке жүйесінің қатты және әлсіз дәрежесімен арақатынаста. (И.П.Павлов бойынша).

Стресстік жағдайларды жеңіді талап ететін мамандықтағы адамдар (басқарушылар, ұшқыштар) С факторы бойынша жоғары баллмен иеленукерек. Тез шешім қабылдауды, эмоциялық тұрақтылықты және өзіне сұрақты шешуге болатын мамандықтарға (суретшілер) төменгі бағаны ала алады.

1-3 деңгей – фрустрация қарым-қатынасына төменгі табалдырық бар,өзгермелі және икемді, шындықты талаптардан қашатын, қоздырғыш, эмоциялық қоздырғыш, невротикалық сиптоматикасы бар (фобиялар, ұйқының бұзылуы). Төменгі табалдырық невротикалық және кейбір психикалық шалдығуға қабілетті.

4 деңгей – сезімшіл, эмоциялары тұрақсыз, тез қапаланады.

7 деңгей – шындықты бағалайтын эмоциялық тұрақты, белсенді, жетілген.

8-10 деңгей– эмоциялық жетілген, тұрақты. Қоғамдық адамгершіліктік нормаларды сақтауға жоғары қасиет. Кейбір эмоциялық шешілмеген мәселелердің алдында бойсұну.

4. Е факторы: «бағынушылық- доминанттылық»

Е-

Жұмсақтық, көнгіштік, адамгершілік, тәуелділік, сыйлаушылық, күнәні өзіне алу, экспрессивтілік, басқарушылыққа бейімділік, тепе- теңдіктен тез шығады.

Е+

Бағыныштылықсыз, дербестік, қырсықтық, шиеленістік, агрессивтілік, авторитарлы мінез-құлыққа бейім, танданушылық.

Е факторы лидерлікті жетістіктермен арақатынасты орнату, әлеуметтік мәртебемен байланысты. Осы фактордың бағалануы жас кезеңі бойынша өзгереді және зерттелінушінің жынысынан тәуелді.

1-3 деңгей – басқаларға көнгіш. Өз күнәсің мойындайды, тәуелді. Түзетулікті, ережелерді сақтауға тырысады. БҰл пассивтілік көптеген невротикалық синдромдардың бөлігі болып келеді.

4 деңгей– жұмсақ, бейімшіл, сыпайы, көнгіш.

7 деңгей – өзін-өзі сендіруге, тәуелсіз, агрессивті, қырсық.

8-10 деңгей – өзіндік «Мен» сендіретін, өзімшіл, ойын ашық білдіреді. Өзіндік ережелерге бағынады, авторитеттерді қабылдамайды.