Есептеулер мен өлшеулердің нәтижелері
3 сур.
Тәжірибенің қателік шегінде жұмсалған күштен сызықтық тәуелдік бақыланатының алынған мәліметтер көрсетеді. Күштің өзара әрекеттесу коэффициентінің есептік мағынасы және жылдамдату арбаша массасымен сәйкес келеді, бұл тәжірибе Ньютонның ІІ заңына әдемі сәйкестігін айтады.
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астында шеңбер бойынша дене қозғалысын зерттеу |
|
ФЗ.10-11 01.3 |
Деңгей: негіздік ( 10 сынып)
Оқу үшін тақырып: біркелкі қисықсызықты қозғалыс.
Мақсаты: шеңбер бойынша дене қозғалысы үшін Ньютонның ІІ заңын орындауды тексеру. Бірнеше күштердің әрекеті астында шеңбер бойынша дене қозғалысы олардың бірдейәрекеттесуі дене массасының жылдамдату туындысына тең болатынына көз жеткізіңіздер.
Қолданылған ұғымдар: дене массасы, күш, жылдамдату
Жабдықтар:
№ |
Атауы |
коды |
Мөлшері |
1 |
Жан-жақты штатив (негізі) |
02001.01 |
1 |
2 |
Штатив ті өзекше, 600 мм, |
02037.00 |
1 |
3 |
Өлшеуіш, 2 м |
09936.00 |
1 |
4 |
Секундомер |
03078.00 |
1 |
5 |
Дөңгелек ұстағыш, іш. d=100 мм, қысқышпен |
37704.01 |
1 |
6 |
Саңылаулы гірлерге арналған ұстағыш |
02204.00 |
1 |
7 |
Гір, 50 г |
02206.01 |
2 |
8 |
Динамометр, 2 Н |
03065.02 |
1 |
9 |
Жіп |
02089.00 |
1 |
10 |
15 см радиусты бұрышты белгімен дөңгелек қағаз |
|
|
Қондырғы
1 сур.
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астында шеңбер бойынша дене қозғалысын зерттеу |
ФЗ.10-11 01.3 |
Жұмыстың орындалуы
1. 2-4 сур. сәйкес (1 сур.) қондырғыны жинаңыздар.
2 сур. 3 сур. 4 сур.
2.Гір ұстағышты 110г жалпы массалы жүқпен ұзындығы 45 см жіпке дөңгелек ұстағышқа іліңіздер.
3.Жүк жылжитын шеңбердің R радиусын өлшеңіздер.
4.Екі саусақпен жіпті ілгіш нүктесінің жанынан алып, шеңбер бойымен маятникті қозғалысқа келтіріңіздер.
5. Секундомер көмегімен Т маятниктің айналу периодын анықтаңыздар:
Маятниктің 30 - 40 толық айналу (N) уақыт интервалын t белгілеңіздер;
формуласы бойынша айналым
периодын анықтаңыздар.
6. 5 рет тәжірибені қайталаңыздар.
7. жылдамдатудың орта мағынасын есептеңіздер.
8. Динамометрдің серпімділік күшімен теңгеріңіздер, F бірдей әрекеттесетін модульді өлшеңіздер.
9. Өлшеу нәтижелерін кестеге жазыңыздар.
1 кесте. Тәжірибе нәтижелері
№ |
Уақыт t, с |
Уақыттың орта мағынасы tс, с |
Айналу саны N |
Масса m, кг |
Шеңбер радиусы R, м |
Жылдамдатудың орта мағынасы ас, м/с2 |
Бірдей әрекеттесетін күш F = mасер, Н |
Серпімділік күші Fпр,Н |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астында шеңбер бойынша дене қозғалысын зерттеу |
|
ФЗ.10-11 01.3 |
10. Алынған нәтижелердің нақтылығын бағалаңыздар. Формула бойынша максималды салыстырмалы қатені табыңыздар:
қайда
11. 
абсолюттік қателікті
табыңыздар.
12. 
нәтижені осы түрде жазыңыздар.
13. Қатынасты бірлікпен салыстырыңыздар, мөлшерді табыңыздар және қорытынды жасаңыздар.
Зертханалық жұмыстардың нәтижелерін талқылау үшін тапсырмалар мен сұрақтар
1. Векторлық түрде зертханалық жұмыста жүк қозғалуы үшін Ньютонның екінші заңын жазыңыздар.
2. Жіптің серпімділігі және бірдей әрекеттесетін ауырлық күші қалай бағытталған?
3. Өлшеудің салыстырмалы қателігін азайту тәсілін ұсыныңыздар.
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астында шеңбер бойынша дене қозғалысын зерттеу |
ФЗ.10-11 01.3 |
Белгілер үшін
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астындағы дене қозғалысында механикалық энергияны сақтауды зерттеу |
|
ФЗ.10-11 01.4 |
Деңгей: негіздік ( 10 сынып)
Оқу үшін тақырып: потенциалды күштері әрекет ететін дененің жүйесі үшін механикалық энергияны сақтау заңы.
Мақсаты: серіппедегі дененің тік тербелістеріндегі өзгерген серіппенің потенциалды энергияның максималды өзгеруі, Жермен бірдей әрекеттесетін дененің потенциалды энергияның максималды өзгеруін салыстырыңыздар.
Қолданылған ұғымдар: серіппедегі жүктің потенциалды энергиясы, Жермен бірдей әрекеттесетін дененің потенциалды энергиясы
Жабдықтар:
№ |
Атауы |
коды |
Мөлшері |
1 |
Жан-жақты штатив (негізі) |
02001.01 |
1 |
2 |
Штатив ті өзекше, 600 мм, |
02037.00 |
1 |
3 |
Өлшеуіш, 2 м |
09936.00 |
1 |
4 |
Дөңгелек немесе тік бұрышты оқтамаларға арналған қысым - саптау |
02043.00 |
1 |
5 |
Тіреуіш болт |
03949.00 |
1 |
6 |
Саңылаулы гірлерге арналған ұстағыш |
02204.00 |
1 |
7 |
Гір, 50 г |
02206.01 |
2 |
8 |
Шыны түтікшелерге арналған ұстағыш |
05961.00 |
1 |
9 |
Шиыршықты серіппе, 3 Н/м |
02220.00 |
1 |
Қондырғы
1 сур. 2 сур.
1-2 сур. сәйкес қондырғыны жинаңыздар.
1. Тіреуіш болт көмегімен шиыршықты серіппені штативке бекітіңіздер.
2. Шыны түтікшелерге арналған ұстағыштың көмегімен және термометрлермен тік күйінде өлшеуішті бекітіңіздер (3-5 сур.).
3. Өлшеуішке қағаз парағын тіркеңіздер.
4. 10 массалы гір үшін ұстағышты серіппеге іліңіздер.
Серпімділік және ауырлық күштерінің әрекеті астындағы дене қозғалысында механикалық энергияны сақтауды зерттеу |
ФЗ.10-11 01.4 |
2 сур. 3 сур. 4 сур.
«0» қойыңыздар, қағазға ұстағышпен серіппенің шетінің бастапқы күйін көлденен сызықшамен белгілеңіздер.
Біртіндеп масса 50г гірді қосыңыздар және ілгида серіппенің жаңа күйін сызықшамен белгілеңіздер.
Δхсеріппенің созылуын өлшеңіздер.
Тәжірибені 5 рет қайталаңыздар.Алынған нәтижені кестеге жазыңыздар.
Кесте
№ |
Δx, м серіппенің ұзаруы |
|
|
Дж, серіппенің потенциалды энергиясы |
|
1 |
|
|
|
|
|
2 |
|
||||
3 |
|
||||
4 |
|
||||
5 |
|
|
|
|
|
Дж,
дененің потенциалды энергиясы
Δxсер серіппенің ұзаруының орта мағынасын табыңыздар.
формула бойынша осы дене бекітілген, серіппе
және дененің потенциалды энергиясының мағынасын есептеңіздер.
11. салыстырмалы қателікті, бірлікпен қатынасты
салыстыра отырып, тәжірибенің қателігін бағалаңыздар.
12. Механикалық энергияны сақтау заңының әділеттілігі туралы қорытынды жасаңыздар.
Зертханалық жұмыстардың нәтижелерін талқылау үшін тапсырмалар мен сұрақтар
Зертханалық жұмыста келтірілгендей, дене жүйесі үшін энергия сақтау заңың қалыптастырыңыздар.
Неге дене мен серіппе үшін энергия сақтау заңы орындалады?
Өлшеудің салыстырмалы қателігін азайту тәсілін ұсыныңыздар
Дененің кинетикалық энергиясы өзгеруімен күштің жұмысын салыстыру |
|
ФЗ.10-11 01.5 |
Деңгей: негіздік ( 10 сынып)
Оқу үшін тақырып: потенциалды күштері әрекет ететін дененің жүйесі үшін механикалық энергияны сақтау заңы.
Мақсаты: жүктің кинетикалық энергиясының өзгеруімен жүктің өрлеуі бойынша жұмыстың сыртқы күшін салыстырыңыздар.
Қолданылған ұғымдар: серіппедегі жүктің потенциалды энергиясы, Жермен бірдей әрекеттесетін дененің потенциалды энергиясы, жүктің кинетикалық энергиясы.
Жабдықтар:
№ |
Атауы |
коды |
Мөлшері |
1 |
Штативті негіз |
02001.00 |
1 |
2 |
Штатив ті өзекше, 600 мм, |
02037.00 |
1 |
3 |
Дөңгелек немесе тік бұрышты оқтамаларға арналған қысым - саптау |
02043.00 |
2 |
4 |
Гірлерге арналған ұстағыш |
02204.00 |
1 |
5 |
Саңылаулы гір, 10 г |
02205.01 |
3 |
6 |
Динамометр, 2 Н |
03065.03 |
1 |
7 |
Тіреуіш болт |
03949.00 |
1 |
8 |
Шкалалы пластина |
03962.00 |
1 |
9 |
Өлшеуіш, 2 м |
09936.00 |
1 |
10 |
Түтікшелерге арналған ұстағыш |
05961.00 |
1 |
Қондырғы
1 сур. 2 сур.
1-2 сур. сәйкес қондырғыны жинаңыздар.
1. Тіреуіш болт көмегімен шиыршықты серіппені штативке бекітіңіздер.
2. Шыны түтікшелерге арналған ұстағыштың көмегімен және термометрлермен тік күйінде өлшеуішті бекітіңіздер (3-5 сур.).
3. Өлшеуішке қағаз парағын тіркеңіздер.
Дененің кинетикалық энергиясы өзгеруімен күштің жұмысын салыстыру |
ФЗ.10-11 01.5 |
3 сур. 4 сур. 5 сур.
6 сур. 7 сур.