3. Грамадскі лад усходнеславянскіх княствау у 9-першай палове 13 ст.

Сацыяльная струкра 1 гра-скі лад княствау, якія знаходзіліся на тэр-ыі сучаснай Бел. адпавядалі раннефеадальнаму узроуню развіцця, ка-лі маёмасная і сац-я ня=сць ужо прысут-ла у рэальным жыцц1, аднак свайго юрыд-га афарм-ня не мел1.Прававое замацаванне статуса сац-ных групп рэл1завалася праз звыч П, пал1т. традыцый, рэл1г1йныя тлумачэнне, маральныя нормы. Асноуными класам1 б. феадалы 1феадальна- залежныя сяляне. Разам з феадалам1 1 феад.- залеж-м1 нас-вам 1снавал1 рабы (халопы, чэлядзь нявольная ), свабодныя гарадск1я жыхары 1 сяляне-данн1к1. Апошн1я не знаходз1л1ся у залежнасц1 ад асобных феад-у.Клас феад-у меу знач-

ныя зямельныя угоддз1, як1я апрацоувал1 феад.-залеж-м1 людзьм1 1 часткова рабам1. У 9-11 стст. працес феадал1-1 разв1вауся маруднау 9 ст. князь не жалавау 1 не водз1у уласнай гаспадарк1, а абкладау свабоднае 1 паусвабоднае насел-ва дан1най. Збор дароу з нас-ва на тэр-1 , на якой уладарыу князь,наз-ся «палюддзем».У якасц1 васа-у вял1кага князя дружын1к1 несл1 службу за «лён». Надзейнай апорай княжацкай улады б. ваенная дружына. Кал1 князь перамяшчался на новае княства , дружына 1шла за 1м.. Дружына у полацк1х князёу , як 1

у 1ншых князёу «руск1х», складал1 з 2 груп: у 1ую- старэйшую- уваходз1л1 «бояре», «сильные мужи», у 2-малодшую , якая жыла пры двары князя, -«гридь», «отроки», «детские».Т.ч у грам-ве утварал-ся некальк1 пластоу: верхн1 складал1 княз1, баяре, стар-я 1 малод-я дружыны.Так у гэты перыяд з*яуляецца феад-залеж сяля-н – закуп. Закуп меу сваю гаспадарку, але беднасць прымушала яго 1сц1 у кабулу да феадала, у якого ён брау купу- грашовую суму або натур-ную дапамогу,1 таму быу абавязаны працаваць на гасп-ку. П 1 прававы статус закупа меняуся да моманту выплаты 1м долгу. Разам з тым на пачатку раз-ця феад-ных аднос1н на тэр-1 Б працягвал1 захоув-ца свабодныя сяляне –данн1к1, як1я вял1 сваю уласную гаспа-ку 1 абав-ны был1 унос1ць на карысць цэнт-х 1 мясцовых органау к1равання пэуную дан1ну натурай або грашыма , ваконваць шэраг дзяр-ных пав1насцей.У гарадах таксама 1шоу працэс маёмаснага расслаення. Пануючае станов1шча у гарадской эканом1цы занял1 купцы 1 багатыя рамесн1к1.Яны аказал1 значны уплыу 1 на пал1т-ку дзяржавы.

4. Палітычны лад старажытнабеларускіх дяржау-княствау у (9-13 ст.).

У стараж-ыя часы на нашай тэр-і мелася значная кол-ць маленькіх дзяр-у-княствау. У старажытнасці на нашай тэр-іі наступныя княства:Аршанскае, Ашмянскае,Берасцейскае, Ваукавы-е, Градзенская, Друцка, Мінск., Мазырскае, Пінскае,Полацкае і шмат інш. Класавая структура грам-ва у 9-12ст. харак-ся наяунасцю 2 асноуных класау: феад-залежных людзей і феадалау. Клас феадалау, які вырас з рабауладальнікау і разбагацейшых гаражан, а таксама былых свабодных сялян, меу знач-я зямельныя угоддзі, якія апрацоуваліся залежнымі ад іх людзьмі,- халопамі і чэляддзю нявольнай. Багацці класа феадалау папауняліся за кошт эксплуатацыі бяднейшых слаёу мясцовага нас-ва, а таксама гандлю з замежнымі краінамі і у выніку Адкрытых ваенных рабауніцтвау суседніх народау. Напр, летапісец, раск-вае пра паход кіеускага князя Уладзіміра Манамаха на Мінск,пісау, што горад быу Поунасцю разрабаваныу у ім не застаолося ні людзей, ні жывёлы. Клас феад-залежных утваралісь з некал. Крыніц за кошт: 1)асаджвання халопау 1 1ншыхнесвабод-х люДзей на зямл1 , бо для феадалау значна важней было права Распараджэння пав1ннасцям1 сялян, чым 1х особаю.2)гвал-Тоунага пазаэканам. прымусу былых свабодных абшчынн1кау унос1ць пэуныя дан1ны 1 выконваць пав1ннасц1 на кАрысць асобных феад-у або дзяр-вы у цэлым;3)маёмаснага расслаення свабодных сялян, як1я, збяднеушы , трап1л1 удаугавую кабалу.У пачатковы пер-д разв1цця феа-х аднос1н працягвал1 яшчэ захоувацца на тэр-1 Б свабодныя сяляне-данн1к1, як1я вял1 сваю уласную гаспадарку 1 абавязаны был1 унос1ць на карысць цэнтрал-х 1 мясцовых органау к1равання. Халопы (рабы, чэлядз1 нявольная)у Б адыгравал1 1стотную ролю як у гаспадарку особных феад.,так 1 у вял1какняжацк1х 1 дзяр-ых маёнтка1 захоувал1ся да 17 стст. У эканам1ч-

най структуры грамадства праца свабодных сялян- данн1кау 1чэлядз1 нявольнай не адыгравала галоунай рол1.Да 9-12 стст. аднос1цца да значнага росту насел-ва у гарадах, дзе шоу працэс маёмаснага рассялення.