Хъолайы цъити.

Хъазыбеджы- Джимарайы хохы цæгатварс, Гæналдоны гуырæны ис, адæймаджы тас чи уадзы, Цæгат Ирыстоны уыцы цъититæй иу – Майлийы цъити. Хъолайы цъити «рæзы» митзæйтæ æмæ ихтæй. Рæстæгæй-рæстæгмæ райхъал вæййы, æмæ йæ туг скусы. Уый фезмæлыдис æртæ хаты: нудæсæм æнусы æмбисы, 1902 æмæ 1969 азты.

Хъолайы цъити ма уымæй размæ дæр ракалдис. Цъити алы хатт æмхуызон нæ фезмæлы. Зæгъæм, 1969 азы ракалдис 28 сентябры, цыдис сабыргай, æрлæууыдис 197- азы январы мæйы. Уæд адæмыл ницы зиантæ æрцыдис, фæлæ цъити уæд æрбырыдис 800 метры.

Æндæр хуызы йæхи равдыста ихзæй 1902 азы. Фыдбылыз æрцыдис сæрды тæккæ æнтæфы. Уæлдæфы температурæ нормæйæ уыдис дыууæ æмæ æрдæг градусы фылдæр. Уыимæ июны кæрон æмæ июлы райдайæны уыдысты тыхджын къæвдатæ. Цъитийы фæзындысты скъуыдтæ. Йæ иу хай ратыдта, Гæналдон æрæхгæнгæйæ. Фыдбылыз æрцыдис 3 июлы. Дурæмхæццæ ихзæй уайтагъд æрхæццæ Тменыхъæумæ. Уæд фæмард 30 адæймагæй фылдæр, фосæй та фесæфт мин сæрæй фылдæр.

«20 сентябры 2002 азы цъити æнæхъæнæй дæр «ратахтис» йæ бынатæй. Цалдæр сикъундмæ ихты, дурты зæй февзæрдис Хъæрмæдоны раз.

Ахуыргæндтæ æрцыдысты иу хатдзæгмæ: чысылгай скуыста Хъазыбеджы рагон вулкан, Хъолайы цъити ратыдта, йæ быны бирæ дон кæй бамбырдис, уый аххосæй.

Æрдз тыхджын æмæ æгъатыр у, кæддæриддæр уæвын хъæуы йæ алы æнæнхъæлæджы цæфмæ дæр.

Гуырæны - у истока

Митзæйтæ - снежные лавины

Зиантæ - ущерб

Фыдбылыз - беда

Скъуыдтæ - трещины

Хатдзæг - вывод

Æрдз - природа

Æгъатыр - беспощадная

Æнæнхъæлæджы цæф – внезапный удар

Всеволод Миллер

Зындгонд уырыссаг академик, этнограф, археолог Всеволод Миллер бирæ хæрзтæ сарæзта ирон æвзаг æмæ культурæйы рæзтæн. Уый райгуырд Мæскуыйы, ахуыр кодта Мæскуыйы университеты.

Фыццаг хатт Ирыстонмæ æрцыд мин астсæдæ æвдай фарæстæм азы хæрз æрыгонæй. Уæдæй фæстæмæ Ирыстоны уыди цыппар хаты. Ирон адæмы цардыуаг Миллеры зæрдæмæ ноджы тынгдæр фæцыд, æмæ не ‘взагимæ ахуыр кодта фольклор, этнографи, археологи, истори.

Уыйас хорз базыдта ирон æвзаг, æмæ æнцонæй дзырдта куырыхон зæрæдтимæ, хъуыста кадджытæм, аргъæуттæм, æмбисæндтæм. Иры кадджындæр хистæртимæ цыди цинмæ, зианмæ, бадти куывдты.

Ныффыста чиныг «Осетинские этюды». Ацы чиныджы фыццаг хайы ис ирон адæмон таурæгътæ, дыккаг хайы та дзуры фонетикæ æмæ ирон грамматикæйы фарстатыл, æртыккаг хайы та ис историон-этнографион æрмæг.

Чиныг тынг пайда у ирон æвзагзонынадæн.

Бирæ хæрзтæ - много хорошего

Хæрз æрыгонæй - совсем молодым

Уæдæй фæстæмæ - с тех пор

Цардыуаг - уклад жизни, образ жизни

Куырыхон - уважаемый

Кадджытæ - сказания

Æмбисæндтæ - пословицы

Таурæгътæ - легенды

Æрмæг - материал