5 . Ірі толтырғыштардың үйінді / борпылдақ / тығыздығын /салмағын / және түйіршік аралық қуыстығының көлемін анықтау

Толтыратын материалдар : жарғышақ немесе малта тас , өлшемі цилиндр / шыны , металл / тор көз мөлшері 40 мм елегіш .

Бетондағы ірі толтырғыштардың қуыс көлемі жағарлаған сайын , оны толтыру үшін құм және цементтің шығыны көбейеі . Сондықтан жарғышақ және малта тастардың қуыстылығы 45% - тен жоғары болмауы қажет . қуыстылғы азайған сайын , толтырғыштардың сапасы жоғарлайды . Тығыз және кеуекті толтырғыштардың үйінді тығыздығын бір әдіспен анықтайды .

Сынайтын ірі толтырғыштарды тор көз мөлшері 40 мм елегіштен елеп өткізіп алынған толтырғышты тәжірбеге қолданады . Толтырғыштардың үйінді тығыздығын анықтау белгілі ыдыста жүргізіледі де , ыдыстың көлем мөлшері толтырғыштың ірілгіне байлансты : құмға 0,5... 2 л – ге шейін; ірілігі 10 мм толтырғышқа 5 – тен көп болмауы керек ; 20 мм – ге 10 л; 40 мм - ден жәен іріліуге - 50 л ыдыстар қолданады . Тәжірибедегі көлем мөлшері белгілі металл ыдыстың салмағын өлшейді / V3 м³ / . Көлем мөлшері белгілі ыдысты / 10 см биіктітен / жарықшақ толтырғышпен толтырып ,ыдыстың деңгейінен артық жерін сызғышпен немесе басқа затпен бөліп алып , ыдысты толтырғышпен / м ₁ / бірге өлшейді .де , толтырғыштың орташа тығыздығын есептеп шығады .

^ρ ⁼ _{: кг/м}3 ; ⁽⁴⁾

Көлем мөлшері белгілі шыны цилиндрмен суды өлшеп алып , оны толтырғышы бар ыдысқа толтырып құяды .Толтыруға кеткен су көлемі толтырғыштардың абсолюттік қуыс көлемін көрсетеді .

Толтырғыштардың суды өзіне жұқтырып ылғалдылығынан есепке алмайды . оның салстырмалы қуыс көлемін төмендегі формаламен есептейді .

V_{k = 100 % : ( 5 )}

Қуыстың көлемге байлансты толтырғыштардың сапасына қортынды жасайды.

6. Жарықшақ / малта / тастың уатылғыштығын анықтау

Жарықшақ / малта /тастар сығымдап сынғандағы беріктік және уақытша цилиндрде сығымдап уатқанда уатылғыштық көрсеткіші мен маркленді . Сынақ төмендегі келтірілген әдіспен жүргізіледі . Диаметрі 150 мм түбі алынып салынатын цилиндрде массасы 2 кг кеуек толтырғышты және 3 кг тығыз толтырғышты салады . Өлшеніп алынған толтырғыштарды / сынақ үлгіні / биіктігі 10 см биіктік аралығынан цилиндрге салғанда материал цилиндрдің денгей бетіне 15 мм жетпеуі керек . Содан кейін цилиндрге пуансон қондырып сыныу үшін преске қойып орналастырыды .Сондықтан жүргізгенде салмақ күштің өсу жылдамдығы 1 секундта 1 – 2кН – нан аспауы қажет . Материалға түсетін салсақ күші d = 75 мм цилиндрде 50 кНға, ал d = 150 мм – 200 кН-ға дейін жеткізеді . Сондықтан өткен толтырғыштарды цилиндрден босатып алып , салмағын өлшейді де , елегіштен елеп уатылған түйіршігтер салмағын 6 – формуламен есептеп анықтайды :

Ү_г /Д_р/ = 100 % ; (6)

Мұндығы : М ₁ - жарқшақ / малта / тастың сынғанға дейінгі салмағы , кг

М ₂ – уатылғаннан кейінгі елегіште қалған тастың салмағы , кг .

Уатылған толтырғыштарды елейтін елегіште қалған тастың мөлшері толтырғыштың бастапқы ірілк мөлшеріне байлансты алынады : толтырғыштың 5 – 10 мм – 2,5 мм ; 20 . . .40 мм – 5 мм елегіштерді қолдынады. Жарғышақ тастың әртүрлі беріктігі бетонға қолдануға жарамдылғы цилиндегі уатылу беріктігіне байлансты,

6.1 – кестеде көрсетілген .

6.1 .- кесте

Бетонның беріктігі ,МПа	40 және одан Жоғары төмен	30	20 және одан
Цилиндрдегі уатылғыштық Көрсеткіші мен жарықшақ Тастың маркілері	8 – ге дейін	12 – ге дейін	16 – ға дейін

Уатқыштың көрсетгіші бойынша жарықшақ / малта / тастың маркілері берілген : Ү_г / Д / 8 % - ке дейін үгітіліп жоғалған масса ,

Ү_г / Д_р /12 8 % - тен 12% - ке дейін уатылып жоғалған масса ,

Ү_г / Д_р /16 12 % - тен 16% - ке дейін уатылып жоғалған масса ,

Ү_г / Д_р /24 16 % - тен 24% - ке дейін уатылып жоғалған масса ,