Тәжірбиені жасаудың тәртібі

Стандартты шұқырақтың астына бос күйінде алдын ала өлшенген өлшем ыдысы қойылады.Шұқырақтың төменгі шүмегін бекітеді.Шқырыққа қалақшамен зерттелетін материалды салады.Шұқырықтың шүмегін ашып,материалды өлшем ыдысына толтырады.Егер материал шұқырықтың алқымына тығылып қалса,онда соққыламай ғана сым темірмен абайлап түркілейді.Ыдысқа материалды үйіп салады да материалды таптамай,ыдысқа қол тигізбестен пышақпен артығын қырып алады.Өлшем ыдыстың кернеуімен бірдей етіп тегістелген материалды өлшеп,тығыздалған қалпында ( тығыздалмаған )материалдың тығыздығын анықтайды .Өлшеп болған соң материалды қайтадан шұқырыққа салып,өлшем ыдысқа бастапқы әдіспен қайтадан толтырады.Толтырылған қалпында,артық материалды қыып алмастан сіліккіш үстелшеге апарады да өлшуіш ыдысты қолмен сүйемелдеп тұрып,материалды 25 рет (тұтқасын айналдыру арқылы ) нығыздайды.Бұдан соң ыдысты шұқырықтың астына қойып,үстінен себелеп материал қосады;мұның соңынан материалды нығыздай отырып,мөлшерден артығын пышақпен қырып алады да нығыздалған күйде( нығызу) материалдың тығыздығын есептеп,тығыздық коэфицmентін мына формула бойынша есептеп шығаруға болады:

Бұл жаттығу бойынша берілген деректер мына сызбанұсқа түрінде жазады:

Бос өлшем Ыдыстың Массасы (г)	Бос өлшем Ыдыстың Көлемі(cм )	Материалдың Массасы (г)		Тығыздығы (г\см )		Нығыздау коэфиценті К
		Нығыз- далмаған	Нығыз- далған	Нығыз- далмаған	Нығыз- далмаған
1	2	3	4	5	6	7

Шынайы тығыздық пен кеуектілікті анықтау

ТАРАТПА МАТЕРИАЛ: керамзит немесе аглопорит,келі,елеуіш цилиндр.Шынайы тығыздық дегеніміз-материал массасының мүлде тығыз күйіндегі,яғни шұрықтармен қуыстарды есепке алмай алынған көлеміне бөлу.Тығыздықты анықтау үшін шұрықты материалды алдын ала майдалап ұнтақтайды да ұнтақтың сұыққа салғанда алынған (зерттелетін материалға салғырт қатынасты) көлемін анықтай (5-кесте ) бағана ды.Ұнтақ түйіршітерінің диаметрі 0,088-ден 0,2 мм-ге болуы керек.

Тәжірибені жасау реті

Шыны өлшеуіш цилиндрге шкала бөліктерінің белгілі деңгейіне дейін сұйықтық құйылады (V ) Зерттелетін ұнтақтын 60-70 грамын техниклық таразымен (0,5 г шамасына дейінгі дәлдікте ) өлшеп алады.Нәтижесінің “ұнтақ өлшемі ” деген ға жазады. Кішкене қалақшамен ұнтақтын аз ғана үлгісін өлшеүіш цилиндрге салып,сұйықтын қандай деңгейге (V ) көтерілгеннін анықтайды.

ЕСКЕРТУ: таспен жұмыс істегенде сұйыққа су,байланыстырғыш материалға керосин алынады.

Сеуіп салынған ұнтақтын массасын ығыстырған сұықтықтың көлеміне бөлу арқылы материалдың шынайы тығыздығын анықтайды:

мұндағы m-ұнтақ массасы (г);V-ығыстырылған су көлемі (cм ).

Бұдан соң материалдың шұрықтығы есептеледі.Материал көлемін толтыратын шұрықтар дәрежесі материлдың шұрықтығы деп аталады. Демек,бұл қасиет шынайы тыыздыққа қарама-қарсы болып шығады,өйткені материал неғұрлым тығыздырақ болса, оның шұрықтағы да соғұрлым аз болады немесе соған керісінше құбылыс байқалады.

Шұрықтың шамасын былай табамыз:

m= 

(0,1-ке дйінгі дәлдікпен),нығыздалмаған күйдегі мтериал тығыздығын 4-ке алуға болады. Бұл жаттығу бойынша жазады:

Ұнтақтын өлшемі (г)	Су құйғанда көлемі (г)	Ұнтақ Салынған су Көлемі (см )	Шынайы Тығыздығы (г\м )	Кеуектілік ()
1	2	3	4	5

3.СУ СІҢІРГІШТІГІН АНЫҚТАУ

Материалдын өзінде су тұту қасиеті су сіңіргіштігі днп аталады.Ол материал көлеміне су толу дәрежесімен сипатталады.

ТАРАТПА МАТЕРИАЛ:су құятын ыдыс, шұрықты үлгі,таразы,ұсақ гирлер.