1) Констатациялык; 2) өкімдік(властные).

1. Констатациялық (айқындаушы(определяющий), анықтаушы(разъясняющий), фактіні көрсетуші бөлігі) бөлікте, бұйрықтың мақсаты, бұйрықты беруге негіз(основной) болған факті көрсетіледі. Өкілеттік(полномочия) құжаттың тақырыбы(цель), нөмірі, датасы жазылады.

Егер бұйрықтың берілуіне жоғары(высший) тұрған(текущей) ұйымнан(организации) келіп түскен(вид) құжат негіз болса, онда ол құжаттың аты, нөмірі, күні осы бөлікте жазылады.

Егер берілетін бұйрық түсіндіруді қажет етпесе констатациялык бөлік жазылмайды.

2. Өкімдік бөлік "БҰЙЫРАМЫН" деген сөзден басталады да, бұйрық мазмұны(содержание) жаңа жолдан басталып, әр бөлімі араб цифрларымен белгіленді. Бұйрықты дайындау барысында, оны орындалуына мүдделі(желательный) мекемелер және құрылымдармен(создателей) келісіледі(прийти к соглашению). Келіскені туралы белгі бұйрық жобасынын бір данасына қойылады. Келісілген, бланкке басылған бұйрыққа мекеме басшысы қол қояды. Бұйрық қол қойылган күннен бастап күшіне енеді. Бұйрық журналаға тіркеліп(регистрируется), оған нөмір қойылады және канцелярияда сақталады.

Жеке құрам(состав) жөніндегі(подходящий) бұйрықтар кадрлар бөлімінде дайындалады. Бұл бұйрықтарда мекеме жұмысшыларының атқаратын(исполняет обязанности) қызметіне байланысты қабылданған(принят) әкімшілік әрекеттері(действия) мен шаралар(участия) айқын(явно) көрсетіледі.

Бұйрықтың өкімдік(сила/власть) бөлігі нақты, қысқа, анық(ясно), басы артық(излишний) түсіндірмелерсіз жазылады. Онда тек(только) не істеу керек, кім істеу керек және қашан істеу керек деген мәселе(вопрос) ғана(только) сөз болады.

Егер(если) бұйрық орындаушының(исполнителя) үнемі(всегда) атқаруға(исполнять) тиіс мәселесіне(вопросы) байланысты болса, онда атқару(исполнения) мерзімі көрсетілмейді(указывается).

Егер бұйрық бірнеше бөлімнен тұрса, оның барлығының орындалуына(исполнение) бір ғана(только) адам жауапты(ответственен) болса, онда ол соңғы(последний) бөлімде ғана көрсетіледі. Мекеменің ішкі(внутренний) іс қағазына жататын қызметтік құжаттың бүл түрін сипаттай(характерный) отырып, мынадай бұйрықтарды атап(именно) көрсетуге болады:

- жыл бойы үздіксіз(непрерывный) атқарылатын(выполненный) жұмыстарға байланысты бұйрықтар;

- күнделікті(каждодневный) мәселелерге байланысты бұйрықтар;

- арнайы(специальный) бұйрықтар;

- төтенше(чрезвычайный) жағдайға(положения) байланысты бұйрықтар;

- басқа да бұйрық түрлері.

Жыл бойы үздіксіз(непрерывный) атқарылатын(исполняемый) жұмыстарға байланысты бұйрықтар ұйым(организация) жұмысының жалпы(общий) тәртібін(порядок) реттеу(упорядочивать) мақсатында шығарылады(выдвигает). Онда ұйымның күн тәртібі/повестка дня/, жұмыс уақытының ұзақтығы(удлинение), үнемі(постоянно) жұмыс істейтін(работающий) комиссия құрамы, күзетті(охранный) ұйымдастыру(организационный) тәртібі(порядок), тексеру, бақылау(контроль) тәртібі(порядка) т.б. белгіленеді. Мұндай бұйрықтаға мекемедегі жұмыс ағымына(направлении) қарай жыл бойы толықтырулар(заполнения) мен қосымшалар(дополнения) енгізілуі(внедрение) мүмкін(допустимо).

Күнделікті(каждодневный) мәселелерге байланысты бұйрықтар мекеме жұмысының күнделікті болып жататын түрлі мәселелеріне байланысты беріледі. Оған(ему) жұмысқа қабылдау(принятие), жұмыстан босату(освобождение), мекеме ішіндегі(в числе) басқа жұмыска ауыстыру(обменять), демалыс беру, іссапарға(в командировку) жіберу(отправить) т.б. жөніндегі(направленный) бұйрықтар жатады.

Төтенше(чрезвычайный) жағдайға(положение) байланысты бұйрықтар, мекемеде күтпеген(неотложный) оқиға болған кездегі(моментально) іс-әрекет, жұмыс тәртібін(порядке) реттеу, оқиғаға байланысты түрлі шаралар белгілеу мақсатында беріледі. Мұндай бұйрықтар мазмұнында лауазымды адамдарға жүктелетін(поручать) міндет(обязанность) анық(ясно) көрсетіліп(указать), кей жағдайда оларға қосымша(дополнение) өкілдік (полномочие) те беріледі.

Арнайы(специальный) бұйрықгар көбіне(в основном) қаржы-экономикалық(финансово-экономические) мәселелерге байланысты беріледі. Мысалы, жыл немесе квартал қорытындысы(итог) бойынша ақшалай сыйлық(почетный) тағайындау(назначить), еңбегі сіңген/заслуженный/ қызметкерлерді(должность) құттықтау(право), мадақтау(поощрение), көтермелеу(повышение), т.б. Мұндай бұйрықтар 2 дана етіп, басылып, 1 дана марапатталған адамға тапсырылады.

Басқа да бұйрык түрлері мекеменің күнделікті жұмыс барысындағы кейбір(некоторые) мәселелерді қажет жағдайда шешу барысында беріледі. Мысалы, уақытша бөлім бастығының немесе басқа қызметкердің қызметін атқару(исполнять), маусымдық жұмыс мерзімін белгілеу т.б. Түрлі жағдайға байланысты бұйрыктардың да түрлі нұсқалары болады.

НЕГІЗГІ СӨЗДІК

бұйрық - приказ

жеке құрам бойынша бұйрық - приказ по личному

составу

бұйрык беру - отдать приказ

бұйрық шығару - издавать приказ

бұйрықпен танысу - ознакомиться с приказом

бұйрыққа бағыну - подчиниться приказу

басқа жұмысқа ауысуына денсаулығына

зейнеткерлікке шығуына

в связи с/со

тағайындалсын

қабылдансын

босатылсын

ауыстырылсын

уақытша атқару

жүктелсін

бұрыштама

байланысты

переходом на другую работу

здоровъем

уходом на пенсию

- назначитъ

- принять

- освободить

- заменить

- временно возглавить

- возложить

- виза

# Үлгілермен танысықыз.

Бұйрықтағы мөтіндердің орналасу тәртібіне назар аударыңыз.

I. БҰЙРЫҚ

Қаныш Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-ға жұмысқа қабылдау туралы

Гүлсім Бақытжанқызы Қазақ Ұлттық техникалық университетінің қазақ тілі кафедрасына штаттық кестеге сәйкес(соответствующий) оқытушылық қызметіне қабылдансын.

Ректор (қолы)

II. БҰЙРЫҚ

Перспективалық даму(рост) департаментінет жұмысқа қабылдау туралы

Жәнібек Темірғалиев Перспективалық даму департаментіне штаттық кестеге сәйкес жалақы көлемі -150000 теңге, бас маман қызметіне қабылдансын. Айрықша(особенный) жұмыс жағдайлары ушін 20% көлемінде(размер) үстем(превосходящий) ақы белгіленсін.

Директор (қолы)

III. БҰЙРЫҚ

Медициналық колледж директорын уақытша ауыстыру туралы

Алматы медициналық колледжі директорының 3 айға Англияға ресми сапарға кетуіне байланысты оның міндеттерін уақытша атқару директордың орынбасары Шөкира Аманқызына жүктелсін.

Директор (қолы)