4.Әлеуметтану ғылымының реформа жолындағы рөлі.

Көптегенелдердемаңыздыәлеуметтіксаясиөзгерістержүріпжатыр. Осыөзгерістерағынынанқрдасыртқалыпотырғанжоқ. Еліміздеөмірдіңбарлықжақтарынтереңреформалаужүріпжатыр. Егердежүргізіліпжатқанреформалықөзгерістерғылымитұрғыдатереңнегізделсе, оныіскеасыружолдарыжан-жақтыжоспарланғанболса, ондареформаныңнәтижелеріхалықкөңіліненшыққанболареді. Реформалауқызметіндеш.уалихановтыңқосқанүлесізор. Олорысқоғамындажүргізілебастағанреформалардызерттейкеле, оныңқазақдаласынадаигіліктіәсеріболамадепүміттенеді. Соныменқатаролқазаққоғамындажүргізілугетиістіөзгерістердіңбірі – сотреформасыныңқандайбағыттажүргізілуіқажетекендігітуралы, саясиәлеуметтікмәнібармәселелердікөтерді.өзінің “сотреформасыжайындахат” дегенеңбегіндесаясиәлеуметтікпроблемалардығылымитұрғыдантереңталдайды. Ол “формализмменбюрократизмкертартпалықтоқырауғасебепшіболдыжәнеоғандейінқандайдаболсынпайдалықоғамдықіскеқытайқорғанысияқтытосқауылжасап, халықтыңжасампазжігерініңталабыменжиілеп, жаңабетбұрысалғанеркінағындытоқтатты”,-депкөрсетекеліп, шоқанқазақдаласындажүргізілугетиістіреформа, қандайдаболсынөзгерістерхалықтыңмүддесіне, оныңматериалдықмұқтажынасайкелуі, әрісолқоғамныңұлттықмінез-құлқынасәйкестендірілуіқажетдепқорытты.

5. Әлеуметтік стратификация.

Қоғамныңтүрлішеәлеуметтіктоптарға, қауьшдастықтарғат.б. Жіктелуібатыстыксоциологиядакөбінесеәлеуметтікстратификациядегентерминмепбелгіленеді. Бүлтерминқоғаммүшелерініңәлеуметтіккүйініңбірдейеместігін, олардьщөлеуметгіктеңсіздігінбілдіреді.теңсіздіктіңекітүріажыратылады. Біріншісі- табиғитеңсіздік. Олартабиғибелгілерарқылыерекшеленеді, мәселен, адамжынысы, жасы, бойы, темпераменті, т.б. Жатады. Аләлеуметтіктеңсіздік- әлеуметгіксебебібарқажеттіяік, оныңсебептеріәлеуметгікфакторларарқылыбелгіленеді.қысқашастратификация(әлеуметтікжіктеу) дегеніміз- тәртіп, олбойьшшатеңсіздік, үлкеимүмкіндікпен, бірүрпақтанекіншіүрпаққаберіледі. Қоғамдаәртүрлі(страттар) жіктеркалыптасады. Әлеуметтіккүрылымдықогамдағыалатынорнынақарайажыратылатынәлеуметтіктоптардьщжиынтығыдепқарайотырып, социологтарбүлтоптарбір-біріненқалайшаажыратыладыдегенсүракдажауапбереді.ғалымдарәлеуметтіктеңсіздіктіңшьгғуынаәртүрлітүсінікбереді. Хх-шығ-ң 40-жылдарындажасалғанфункционалдықбағытыньщекілдерівлеуметтікстратификацияерекшелігінщсебебіпкогамныңфункциясьшыңбөлуіндедептүсіндіреді. Теңсіздіктідсебебіқоғамдабилік, тұтынугдыжәнежұмысатқарушықызметтерініңролінебайланысты. Мүндайкөзқарастасубъективтіпікіркалыптасады.әлеуметтікстратификациятеориясықоғамныңтиптікдәрежесінжәнедамусатысынанықтайды. Марксизмқоғамдамуындабестүрліформация -сатыныбөліпкөрсетеді: алғашқықауымдықкүрылыс, қүлиеленупгіліккотам, феодализм, капитализмжәнекоммунизм. Бүлқоғамныңнегізгі- өндірістіккатыяастар.

6.Әлеуметтану пәнінің негізгі категориялары

Ғылымныңішкілогикасын, оныңпәніменәдістерініңсипатынашатын, әлеуметтікқүбылыстарменпроцестердіцмәнінтаныпбілудіңкерегі-социологияныңкатегорияларыжәнезаңдары. Категориялар- әлеуметгікболмыстыцмәндіжақтарын, касиет-белгілерін, қүрылымдықэлементтерінбейнелендіретіннегізгіғылымиұғымдар. Социологияныңеңнегізгі, мазмүныжағынанкөлемдікатегориясы"әлеуметтік" үғымы. Бүлүғым "әлеуметтікжүйе", "әлеуметтіккүрылым", "әлеуметтіктоп", "өлеуметтікәрекет", "әлеуметтікмінез-күлык" т.б. Көлемдіүғымдардықамтиды.

"әлеуметтіккауымдастык" социологияныңнегізгікатегорияларыныңбірі. Әлеуметгікқауымдастық- бүл, индивидтерменкезкелгенадамдартоптарьшыцжайғанақосындысыемес, керісіншеолтүрактыжәнетүтасәлеуметтіктүзілім, оныңсубъектілеріортақмүддесіменбіріккенжәнеөзарабір-біріменәрекеткетүседі.

Әлеумеггікқауымдастықәдеттетүрліәлеуметтікқауымдастыккакіретінжәнеолардатүрліәлеуметтікрөлатқаратыниндивидтіңәлеуметтікболмысыныңбүкілтүрлеріменформаларынқамтиды. Олтүлғаменқоғамныңөзарабайланысыменозараәрекетінжанаматүрдебереді. Әлеуметтікқауымдастықкатегориясы, социологияныңмәніменерекшелігінтүсінуүшінөтемаңыздықұбылыстарменпроцестердіңсубъективтіккызметжағынайырықшабөліпкөрсетеді.

Әлеуметтікқауыйдастықтардыөзініңтипіжағынанкеңістік- мезгілдікмасштабтағы(мысалы, адамдардыңәлемдікқауымдастыгыжәнеолардыцмемлекеттікқауымдастығы; әртүрлімаспггабтағықоныстьщқауымдастықтар; социодемографиялыкқауымдастықтар) жәнеолардыңмүдделерініңмазмұныменбірігетінтип (мысалы, әлеуметтік- таптьщ, әлеуметтік- кәсіби, этноүлттық, т.б. Қауымдастыктар) болыпбөлінеді.

Әлеуметтікәрекеттіцсубъектісіретіндетүлғада, әлеуметтікинституттарда, таптардаболсаалады.

Жалпыбірліктіңөмірсүрупроцесіндекоптегеншексізәлеуметтікбайланыстарқалыптасады. Олбайланыстарбелгілібірзаңға, заңдылықтаргасүйенеді, соныңнегізіндеіскеасады. Әлеуметтікзаңдар- әлеуметтікпроцестерменәлеуметтік .арасындаболатынқажетті, мәнді, түрақты, қайталанатынқатынастарменбайланыстардыңзандары. Әлеуметтікзаңдарбүкілқоғаммүщелерініңіс-қимылыныцжиынтығыретіндеқалыптасады. Бүлзаңдарқоғамдағыәртүрліәлеуметтіктоптардыңмүдделерініңсайма-сайкелмеуіндекөрсетіиотырады. Соғанқарамастанадамдаролеуметтікзаңдардыөзкызметтсріндесаналытүрдепайдаланып, заңдардыңәрекететуформаларыменшарттарынөзгертеалады.

Әлеуметтікзаңдаржалпыбірліктініс-әрекетіндекерінеотырып, олардыңқатынастарынаныктайды. Бүларүлттар, таптар, әлеуметтік-демографиялык, әлеуметтік-кәсіптіктоггтар, қаламенселоарасындағыкатынастар, соныменкатарқоғамменолеуметтікүйымдардың, қоғаммененбекұжымының, қоіамменотбасының, қоғамменжекеадамныңарасындағықатынастар. Сонымен, әлеуметтікзаңдаросықатынастардыанықтайды.

Элеумегтікзаңдардытүрлібелгілерібойыншаклассификациялауғаболады. Жалпылығыжағынаноларжалпызандар (қогамдамуын, біртүтасәлеуметтікжүйе

Дамуынанықтайды) жәнеерекшезандар (әлеуметтікжүйеніңжскелегенэлементтерін, коғамбөлшектерінсипаттайтын) болыпбөлінсді. Өзініңіскеасуынакарайдинамикалықжәнестатистикальщболыпбөлінетінзандардабар. Дииамикалыкзандарнақтыжағдайдаөзретіменболатын. Окиғаларарасьшдагыбірмәнді, байланыстыкорсетеді, олардыңбағытын, түрлеріменфакторларынанықтапбереді. Алстатикалықзаңдарәлеуметтіклсүйеніцтүрақты* мерізіміндегі

Бағыттарды, үрдістерді, әлеумеггікқүбылыстардысипаттайды.