18. Жұмыс берушімен, ұйым деңгейінде, қоғамдық өзін-өзі басқару органдарын құру қажеттілігі және тәртібі.

Біріншіден,жұмыс беруші деген кім?Жұмыс беруші -қызметкермен еңбек қатынастарында тұратын заңды немесе жеке тұлға.Ол заңды тұлға құқықтарына және еңбек құқықтық субъектілікке (еңбек шарттарын жасасу,қызметкерлерді қабылдау,жұмыстан шығару)әділет органдарында мемлекеттік тіркеу кезеңінен ие болады.Жұмыс беруші өз қызметкерлерінің еңбекақыны нысаны,жүйесі және мөлшерін,оған қоса басқа табыстарды дербес орнатуға құқылы.Жұмыс берушінің (ұйымның) еңбек құқығының субъектіс ретінде оның таратылу кезінде тоқтатылады.Жалпы, ұйым дегенеміз не?деген сұраққа жауап беретін болсақ.Ұйым әкімшілігі мен иесінің басқару органы болп келеді және өз басқаруында қызметкерлердің ұжымы бар лауазымды тұлғалар,басшылардың жиынтығы.Ұйым бастығы құрылтайшылардың және еңбек ұжымының мүдделерін көздейді.Ол сайланады немесе тағайындалады.Мыс.,мемл.кәсіпорындарда бысшлыар мемлекет уәкілет етілген органмен тағайындалады.Басшыға ұйымдағы істердің жағдайына жеке жауаптылық жүктеледі.Дара басшылық қағидаларын әрекет етеді және өз құзыретіне сәйкес ұйым қызметнің барлық сұрақтарын дербес шешеді.Ұйым мүдделерін барлық органдарда қорғайды,мүлікке билік етеді,шарттар жасасады,сенімхаттар беред,банкілік шоттар ашады,барлық қызметкерлерге міндетті бұйрықтар және нұсқаулар шығарады.Енді жұмыс берушімен ұйым деңгейінде қоғамдық өзін өзі басқару органдарын құру қажеттілігі мен тәртібіне келетін болсақ, Қоғамдық өзін өзі басқару органдарын құру үшін кем дегенде 10 кәмелетке толған азаматтардың ерік білдіруі кажет. Қоғамдық өзін өзі басқару органдарын құру туралы шешім съезде, конференцияда немесе жалпы жиналыста қабылданады және оларда жарғы қабылданады. Қоғамдықөзін өзі басқару органдары міндетті түрде әділет органдарында тіркелуі керек. Қоғамдық өзін өзі басқару органдары заң алдында бірдей.Қоғамдық өзін өзі басқару органдарында белгілі бір құрылымы және өзін-өзі басқару жүйесі бар. Олар өздері өкілі болып табылатын қоғамдық ұйымдар атынан сөйлейді, кабылданған және тіркелген жарғылар мен ережелер негізінде әрекет етеді. Қоғамдық ұйымдар кабылдайтын шешімдердің биліктік сипаты жоқ және міндеттілік күші де болмайды, олар осы ұйым шегінде ғана қолданылады. Қоғамдық өзін өзі басқару органдары заңға қарсы іс-әрекеттер жасаған жағдайда әкімшілік жауапкершіліққе тартылуы мүмкін.

19. Ішкі еңбек тәртіп Ережесінің маңызы және сипаты.Еңбек Тәртібі– қызметкер мен жұмыс берушінің арасындағы еңбек қарым-қатынастарының жүйесін құқықтық нормалар арқылы белгілеп, оның қағидаларын орындауға тараптардың өзара міндеттілігін білдіретін құқықтық категория.^[1] Еңбек тәртібі жұмыс беруші мен қызметкерлердің ішкі еңбек тәртібіне мойынсыну, оның белгілеп берген талаптарын орындау жөніндегі өзара міндеттемелерінен көрініс табады. Еңбек төртібі сендіру жөнө мәжбцрлеу сияқты әдістердің көмегімен қамтамасыз етіледі. Сендіру әдісін колдану кызметкерлердің өкімшілік талаптарын, кәсіпорынның (ұйымның) ішкі еңбек тәртібі ережелерін саналы және ерікті түрде орындауға деген ішкі қажеттіліктерін тәрбиелеу мақсатында олардың санасы мен мінез-құлқына әсер етуді көздейді. Сендіру әдісін іске асырудың нысаны кетермелеу шаралары болып табылады. Мәжбүрлеу әдісі сендіру әдісі қажетті нәтижелерге қол жеткізбеген уақытта қолданылады. Ол еңбек тәртібін бұзға ны үшін қолданылатын тәртіптік жазалау шаралары болып табылады.

Еңбекті ұйымдастырудағы жұмыс берушінің міндеттері:

• еңбек жарақатына жол бермейтін техника кауіпсіздігінің осы заманғы құралдарын өндіріске енгізу

• қызметкерлердің көсіби және басқа да науқастарға шалдығуының алдын алатын санитарлық-гигиеналық шараларды қамтамасыз ету

• қызметкерлердің қауіпсіздік техникасы, өндірістік санитария, еңбек гигиенасы және өртке қарсы сақтану жөніндегі барлық талаптарды орындауын бақылайды.

Жұмыс беруші еңбектегі табыстары үшін қызметкерлерді көтермелеудің әр түрлі нысандарын қолдана алады. Көтермелеудің түрлері мен тәртібі жәке еңбек, ұжымдық шарттар және жұмыс берушінің актілері арқылы анықталады. Бұл — бағалы сыйлықпен марапаттау, сыйақы беру, алғыс жариялау және басқалары болуы мүмкін. Көтермелеу туралы шаралар деректері еңбек кітапшасына жазылады. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі "Мемлекеттік қызмет туралы" Заңында мемлекеттік қызметкерлерді адал еңбегі үшін көтермелеу шаралары көзделген. Мөселен, қызмет міндеттерін үлгілі орындағаны, мінсіз мемлекеттік қызметі, ерекше маңызды және күрделі тапсырмаларды орындағаны және жұмыста басқа да жетістіктерге қол жеткізгені үшін мемлекеттік қызметкерлерге мынадай көтермелеу шаралары қолданылады:

• жоғары қызмет алу жолымен қызмет бабында көтерілу немесе кезекті біліктілік сыныбын мерзімінен бұрын беру

• ақшалай сыйлыктар

• заңда көзделген көтермелеудің өзге де нысандары.

Ішкі еңбек тәртібі ережелерінде және тәртіп туралы жарғыларда көзделген көтермелеу шараларынан басқа қызметкерлер айрықша еңбек қызметі үшін жоғары тұрған органдарга көтермелеуге, Қазақстан Республикасының ордендерімен, медальдарымен, құрметті атақтарымен, құрмет грамоталарымен марапаттауға ұсынылады. Мәселен, білім беру мекемелерінің ерекше көзге түскен қызметкерлерін өңірге тағатын "Қазақстан Республикасының білім озаты" белгісімен марапаттау көзделген. "Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаттары туралы" арнайы заңында республиканың жоғары марапаттарына ұсынылған азаматтарды марапаттаудың тізбесі мен реті беріледі.