15.Тұлға,қоғам және мемлекет ара қатынасының конституциялық негіздері.

16. ҚР мемл. Егемендігі:түсінігі,мазмұны және мәні.Мемлекеттік егемендік туралы декларация - 1990 ж. 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің қаулысы бойынша қабылданған тарихи құжат. Декларацияда Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі жарияланып, елдің саяси-құқықтық тәуелсіздігінің бағдарламасы баяндалды. Ел аумағының тұтастығы, оған қол сұғылмайтындығы, қазақ халқының жәнеҚазақстандағы басқа да этнос өкілдерінің төл мәдениетін, дәстүрін, тілін қайта түлету мен дамыту, ұлттық қадір-қасиетті нығайту мемлекеттің аса маңызды міндеттерінің бірі ретінде айтылды. Конституциялық құрылысқа қарсы жасалатын кез келген күштеу әрекеттері, оның аумағының тұтастығын бұзуға шақыратын, ұлт араздығын қоздыратын жария-ұрандардың заң бойынша жазаланатыны ескертілді. Республиканың саяси, экономикалық, әлеуметтік, ұлттық-мәдени құрылысына, оның әкімшілік-аумақтық құрылысына байланысты мәселелер ешкімнің араласуынсыз дербес шешілетіні жарияланды. Президент - Республиканың басшысы, ең жоғарғы әкімшілік-атқарушылық биліктің иесі ретінде танылды. Жер, оның қойнауы, су, әуе кеңістігі, өсімдіктер мен хайуанаттар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар, халықтың мәдени және тарихи қазыналары, бүкіл экономикалық, ғылыми-техникалық әлеует Республика егемендігінің негізін құрай отырып, оның ерекше меншігінде болатыны көрсетілді. Деклараңияда: "Қазақ КСР-і Республика үлесіне сәйкес жалпыодақтық мүліктегі, оның ішінде алмас, валюта қорлары мен алтын қорындағы өз үлесіне құқылы, республика аумағында ядролық қарудың сыналуына, жаппай қырып-жоятын қарудың өзге түрлері (хим., бактериолог., биолог., т.б.) үшін сынақ полигондарын салуға және олардың жұмыс істеуіне тыйым салынады" деп жазылды. "Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі мен Президентке бағынатын, солардың бақылауында болатын өз ішкі әскерлерін, мемлекеттік қауіпсіздік және ішкі істер органдарын ұстауға Қазақ КСР-нің құқы бар" делінді. Декларациядағы бағдарлама негізінде 1991 ж. 16 желтоқсанда "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Тәуелсіздігі туралы" Конституциялық Заң қабылданды.

17. Біртұтас биліктің заң шығару ,атқарушы және сот биліктерінің бөліну қағидасы.Билiктi тармақтаға бөлу — демократиялық-құқықтық елде мемлекеттік билікті бір-біріне тәуелсіз, дербес тармақтарға: заң шығару (низамдық), атқару және сот қызметіне бөлу принципі. Бұл құқықтық-саяси ұстынның басты мақсаты — билікті бір адамның, не бір мемлекеттік органның қолына ғана шоғырландыруға жол бермеу. Яғни, мемлекеттік органдар тиесілі билік түрін өз өкілеттерінің шегінде, өзге факторлардың ықпалынсыз жүзеге асыруға тиіс. Жалпы, билікті тармақтарға бөлу — көне замандарда пайда болған саяси-құқықтық қағида. Соған сәйкес “мемлекеттік билік” ұғымының өзі бір-біріне тәуелсіз органдар жүзеге асыратын әр қилы билік жүргізу қызметтерінің (заң шығарушылық, атқарушылық және сот биліктері) жиынтығы ретінде түсіндіріледі.

18. 5-бап. Қоғамдық бiрлестiктер қызметiнiң негiздерi  Қоғамдық бiрлестiктер азаматтардың саяси, экономикалық, әлеуметтiк және мәдени құқықтары мен бостандықтарын iске асыру мен қорғау, белсендiлiгi мен ынталылығын дамыту; кәсiби және әуесқойлық мүдделерiн қанағаттандыру, ғылыми, техникалық және көркем шығармашылығын дамыту, адамдардың өмiрi мен денсаулығын сақтау, қоршаған табиғи ортаны қорғау; қайырымдылық қызметке қатысу; мәдениет-ағарту, спорт-сауықтыру жұмыстарын жүргiзу; тарих және мәдениет ескерткiштерiн қорғау; патриоттық, құқықтық және адамгершiлiк тәрбие беру; халықаралық ынтымақтастық кеңейту және нығайту; Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынбаған өзге де қызметтi жүзеге асыру мақсаттарында құрылып, жұмыс iстейдi.  Экстремистiк мақсаттарды көздейтiн қоғамдық бiрлестiктердi құруға және олардың қызметiне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделмеген әскерилендiрілген құралымдарды құруға тыйым салынады.  Қазақстан Республикасы аумағында әскерилендiрiлген құрылымы, түрi, арнаулы айырым белгiлерi, гимндерi, жалаулары, вымпельдерi, iшкi тәртiп пен басқарудың ерекше ережелерi, қаруы, соның iшiнде қару iспеттес заттары бар әскерилендiрiлген құрамалар үлгiсiндегi қоғамдық бiрлестiктер құруға тыйым салынады.  Басқа мемлекеттердiң саяси партиялары мен кәсiптiк одақтарының, дiни негiздегi партиялардың қызметiне, сондай-ақ саяси партиялар мен кәсiптiк одақтарды шетелдiк заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берiлмейдi.  Азаматтардың денсаулығы мен адамгершiлік негiздерiне қастандық жасайтын қоғамдық бiрлестiктер құруға және олардың қызметiне, сондай-ақ тiркелмеген қоғамдық бiрлестiктердiң қызметiне жол берiлмейдi.

19. 3-бап.ҚР мемлекеттік биліктің ұйымдастырылу және қызыметінің конституциялық негіздері.

1. Мемлекеттiк билiктiң бiрден-бiр бастауы - халық.

2. Халық билiктi тiкелей республикалық референдум және еркiн сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ өз билiгiн жүзеге асыруды мемлекеттiк органдарға бередi.

3. Қазақстан Республикасында билiктi ешкiм де иемденiп кете алмайды. Билiктi иемденiп кетушiлiк заң бойынша қудаланады.

4. Халық пен мемлекет атынан билiк жүргiзуге Республика Президентiнiң, сондай-ақ өзiнiң конституциялық өкiлеттiгi шегiнде Парламенттiң құқығы бар. Республика Үкiметi мен өзге де мемлекеттiк органдар мемлекет атынан оларға берiлген өкiлеттiктерi шегiнде ғана билiк жүргiзедi.

5. Республикада мемлекеттiк билiк бiртұтас, ол Конституция мен заңдар негiзiнде заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлiну, олардың тежемелiк әрі тепе-теңдiк жүйесiн пайдалану арқылы, өзара iс-қимыл жасау принципiне сәйкес жүзеге асырылады.

ЕСКЕРТУ. 3-баптың 3-тармағына түсініктеме берілді - ҚР Конституциялық Кеңесінің 2001.04.12. N 1/2 қаулы

20.Адам және азаматтардың құқықтық мәртебесі ұғымы және принциптері.ҚРда адам және азаматтың конституциялық мәртебесі 1995жылғы Конституцияның II”Адам және азамат”бөлімінде белгіленген.Адам және азаматтың конституциялық-құқықтық мәртебесі институты төмендегідей элементтерді қамтиды.

А)адам және азаматтың құқықтық мәртебесінің мән-маңызын құрайтын конституциялық бостандықтар мен міндеттері.

Б)адам және мемлекет арасындағы қарым-қатынастарды,сондайақ адамның қоғамдағы және конституциялық құқықтың басқа субектілер арасындағы жағдайларды сипаттайтын адам және азаматтың мәртебесің конст.адам және азаматтың мәртебесңнің консти.принцип

Адамның жеке азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруда басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын бұзбауға, конституциялық құрылыс пен қоғамдық иманды лыққа нұқсан келтірмеу ге тиіс. Адам құқықтары қоғамдық қатынастармен тығыз байланыста болады және соған байланысты арнайы топтарға жіктеледі. 

21.10-бап. Азаматтықалунегiздерi

ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығы:

1) тууыбойынша;

2) ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығынақабылдаунәтижесiнде;

3) ҚазақстанРеспубликасыныңхалықаралықшарттарындакөзделгеннегiздер мен тәртiпбойынша;

4) осыЗаңдакөзделгенөзге де негiздербойыншаалынады.

15-бап. ҚазақстанРеспубликасыазаматтығынақабылдау

Шетелдiктержәнеазаматтығыжоқадамдаролардыңөтiнiштерiбойынша осыЗаңғасәйкесҚазақстанРеспубликасыазаматтығынақабылдануымүмкiн.

ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығынақабылдаутуралыөтiнiштербойыншашешiмдiҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентiқабылдайды.

16-бап. ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығына

қабылдаушарттары

ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығына:

1) ҚазақстанРеспубликасыныңаумағындазаңдынегiздекемiнде бес жылтұрақтытұратын не ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменкемiндеүшжылнекедетұратынадамдарқабылданатынболады.

ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығынақабылдағанкездекәмелеткетолмағандардан, пайымқабiлетiнжоғалтқан не ҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентiбелгiлейтiнтiзбебойыншакәсiптергеиежәнеталаптарғасайкелетiнадамдарданжәнеолардыңотбасымүшелерiненжәнеҚазақстанРеспубликасыалдындаерекшееңбексiңiргенадамдардан, сондай-ақҚазақстанаумағынанкеткенадамдар мен олардыңұрпақтарынан, егеролартарихиОтаныретiндетұрақтытұруүшiнҚазақстанРеспубликасынақайтыпоралғанболса, олардан осы тармақшаныңбiрiншiабзацындакөзделгеншарттардыңболуыталапетiлмейдi

2) ҚазақстанРеспубликасыазаматтарыныңiшiндежақынтуыстарыныңбiрi - баласы (оныңiшiндеасырапалғанбаласы), жұбайы (зайыбы) жәнеата-анасыныңбiреуi (асырапалушысы), апа-қарындасы, аға-iнiсi, атасынемесеәжесi бар, ҚазақстанРеспубликасынатұрақтытұрумақсатыменкелген, бұрынғыодақтасреспубликалардыңазаматтары, ҚазақстанРеспубликасындатұрумерзiмiнеқарамастан, қабылданатынболады.

МiндеттiәскериқызметатқарыпжүргенжәнеҚазақстанРеспубликасыаумағындаорналасқанәскериқызметшiлердiңазаматтығымәселелерiҚазақстанРеспубликасыныңмемлекетаралықшарттарыменбелгiленедi.

22.12-бап

1. ҚазақстанРеспубликасындаКонституцияғасәйкесадамқұқықтары мен бостандықтарытаныладыжәнеоларғакепілдікберіледі.

2. Адам құқықтары мен бостандықтарыәркімгетумысынанжазылған, оларабсолюттідептанылады, оларданешкімайыраалмайды, заңдар мен өзге де нормативтікқұқықтықактілердіңмазмұны мен қолданылуыосығанқарайанықталады.

3. Республиканыңазаматыөзініңазаматтығынаорайқұқықтарғаие болып, міндеттератқарады.

4. Конституцияда, заңдардажәнехалықаралықшарттардаөзгешекөзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығыжоқадамдарРеспубликадаазаматтарүшінбелгіленгенқұқықтар мен бостандықтардыпайдаланады, сондай-ақміндеттератқарады.

5. Адамныңжәнеазаматтыңөз құқықтары мен бостандықтарынжүзегеасыруыбасқаадамдардыңқұқықтары мен бостандықтарынбұзбауға, конституциялыққұрылыс пен қоғамдықимандылыққанұқсанкелтірмеугетиіс.

23.Адам құқығы — азаматтыңбастыигілігі. Қазіргізамандаөркениеттіңбастыжетістігіадамқұқығы мен бостандығыннақтықалыптастыруболыптабылса, барлықмемлекет оны қорғап, оғанкепілболуытиіс. ОсындайізгіліктіүрдістентәуелсізҚазақстан да шетқалыпотырғанжоқ.16-бап

1. Әркімөзініңжекебасыныңбостандығынақұқығы бар.

2. Заңдакөзделгенреттердеғанажәне тек қанасоттыңсанкциясыментұтқындауғажәнеқамаудаұстауғаболады, тұтқындалғанадамғашағымдануқұқығыберіледі. Соттыңсанкциясынсызадамдыжетпісекісағаттанаспайтынмерзімгеұстауғаболады.

3. Ұсталған, тұтқындалған, қылмысжасадыдепайыптағылғанәрбірадамсолұсталған, тұтқындалғаннемесеайыптағылғанкезденбастападвокаттың (қорғаушының) көмегінпайдалануға құқылы⁵.

24.33-бап

1. ҚазақстанРеспубликасыазаматтарыныңтікелейжәнеөз өкілдеріарқылымемлекетісінбасқаруғақатысуға, мемлекеттікоргандар мен жергіліктіөзін-өзібасқаруоргандарынатікелейөзіжүгінуге, сондай-ақжекежәнеұжымдықөтініштержолдауғақұқығы бар.

2. Республика азаматтарыныңмемлекеттікоргандар мен жергіліктіөзін-өзібасқаруоргандарынсайлауғажәнеоларғасайлануға, сондай-ақреспубликалықреферендумғақатысуғақұқығы бар.

3. Сот іс-әрекеткеқабілетсіздептаныған, сондай-ақ сот үкімібойынша бас бостандығынанайыруорындарындаотырғаназаматтардыңсайлауғажәнесайлануға, республикалықреферендумғақатысуғақұқығыжоқ.

Мемлекеттікқызметшілауазымынакандидатқақойылатынталаптарлауазымдықміндеттердіңсипатынағанабайланыстыболадыжәнезаңменбелгіленеді⁶.

25 Адамныңқұқықтарыменүздіксізоныңмемлекеткеұйымдастырылған құқықтықтәртіпкебағыну, адамдықтұрмысережелерінсақтаужөніндегіқоғамалдындағыміндеті  танылады.

ҚазақстанхалқыменқабылданғанКонституциянысыйлау, салықтытөлеужәнеқажеттіжағдайдаОтандықорғау, тарихижәнемәденимұралардың сақталуынақамқорлықжасау, табиғатбайлықтарынаұқыптықарау – бұлбарлығықоғамдаөмірсүругетабиғиқұқығынаншығатыназаматтыңконституциялықміндеттері

26.ҚазақстанРеспубликасындағышетелдіктердің құқықтықжағдайытуралызаңдар

Шетелдіктердің құқықтықжағдайытуралыҚазақстанРеспубликасыныңзаңдарыҚазақстанРеспубликасының Конституциясына негiзделедiжәнесоғансәйкес шетелдіктердің негiзгiқұқықтары мен мiндеттерiн, олардыңҚазақстанРеспубликасынакелуiнiң, аумағындаболуының, жүрiп-тұруыныңжәнеҚазақстанРеспубликасынанкетуiнiңтәртiбiнайқындайды.

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктердің құқықтықжағдайытуралызаңдар осы Заңнан жәнеҚазақстанРеспубликасыныңбасқа да заңактiлерiнентұрады.

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктердің құқықтықжағдайы, сондай-ақҚазақстанРеспубликасыныңхалықаралықшарттарымен де анықталаалады.

ЕгерҚазақстанРеспубликасыратификациялағанхалықаралықшартта осыЗаңдағыданөзгешеережелербелгіленсе, ондахалықаралықшарттыңережелеріқолданылады.

27.ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктер азаматтығыжоқадамдар

ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыемесжәнеөзiнiңбасқамемлекеттiңазаматтығынақатыстыекендiгiнiңдәлелiбарадамдарҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктер болыптанылады.

28.ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұратынжәне

уақытшажүргеншетелдіктер

ТұрақтытұруғаҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметібелгілегентәртіппенрұқсатжәнетұрақтытұруқұқығынақұжаталғаншетелдіктерҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұрушылардептанылады.

Оралмандарды, ҚазақстанРеспубликасынданемесеҚазақКеңестікСоциалистікРеспубликасындатуғаннемесебұрыноныңазаматтығындатұрғанадамдардыжәнеолардыңотбасымүшелерінқоспағанда, ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұруғарұқсатберудіңміндеттішартымұндайрұқсаттыалуғаүміткерадамныңҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметібелгілегентәртіппенжәнемөлшердеөзініңтөлемқабілеттілігінрастауыболыптабылады.

ҚазақстанРеспубликасындаөзгедейзаңдынегіздежүрген, сондай-ақоларғақатыстыҚазақстанРеспубликасының Қылмыстықкодексіне сәйкесауырнемесеасаауырқылмыстардептанылатынәрекеттержасалуысалдарынанжәбірленушідептанылғаншетелдіктерҚазақстанРеспубликасындауақытшажүргендепесептеледі. ОларбелгіленгентәртіппентіркелугежәнеөздерінебелгіленгенболумерзіміөткенсоңҚазақстанРеспубликасынанкетугеміндетті.

29.Еңбекқызметiжәнедемалыс

Шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңзаңдарыменхалықаралықшарттарыбелгiлегеннегiзбентәртiптеҚазақстанРеспубликасындаеңбекқызметiменшұғылданаалады.

ҚазақстанРеспубликасындажүрген шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменортақнегiздердедемалысалуғақұқылы.

ҚазақстанРеспубликасындауақытшажүрген Шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңденсаулықсақтауорганыбелгiлегентәртiппендәрiгерлiккөмеккөрсетiледi.

Әлеуметтiкжәнезейнетақыменқамсыздандыру

ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұрыпжатқан шетелдіктер әлеуметтiкжәнезейнетақыменқамсыздандырумәселесiндеҚазақстанРеспубликасыазаматтарыныңқұқықтарынпайдаланадыжәнесоларсияқтымiндеткерлiктеболады.

Тұрғынүйқұқығы, өзгедемүлiктiкжәнежекемүлiктiкемесқұқықтар

ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұратын шетелдіктер тұрғынүйқатынастарындаҚазақстанРеспубликасыазаматтарыныңқұқықтарынпайдаланадыжәнесоларсияқтымiндеткерлiктеболады.

ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұратын шетелдіктер өздерiнiңмүлiктiкжәнежекемүлiктiкемесқұқықтарынҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменбiрдейпайдаланады.

ҚазақстанРеспубликасындауақытшажүрген шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңзаңдарыменхалықаралықшарттарындабелгiленгеннегiздерментәртiптемүлiктiкжәнежекемүлiктiкемесқұқықтардыпайдалануғақұқылы.

Білімалу

ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұратыншетелдіктержәнеазаматтығыжоқадамдарҚазақстанРеспубликасыныңбілімберусаласындағызаңнамасындабелгіленгентәртіп­пенҚазақстанРеспубликасыныңазаматтары­менбірдеймектепалды, бастауыш, негізгіортажәнежалпыортабілімалуғақұқығыбар.

Қоғамдықбiрлестiктергеқатысу

ҚазақстанРеспубликасындатұрақтытұратын шетелдіктер саясимақсаттардыкөздейтiнсаясипартияларменқоғамдықбiрлестiктерденбасқақоғамдықбiрлестiктерге, егербұлолардыңжарғыларына (ережелерiне) қайшыкелмейтiнболса, кiругеқұқылы.

Ар-ожданбостандығы

ҚазақстанРеспубликасындажүрген шетелдікке ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменбiрдейар-ожданбостандығынакепiлдiкберiледi.

Дiнинанымғабайланыстыдұшпандықпенөшпендiлiктiөршiтугетыйымсалынады.

Некелiкжәнеотбасылыққатынастар

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменжәнебасқаадамдарменнекегетұрыпжәнеоныбұзаалады

Тұрғынүйге, жекебасыныңарыменнамысынатиiспеушiлiк

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдікке тұрғынүйiне, жекебасыныңарыменнамысынатиiспеугекепiлдiкберiледi.

ҚазақстанРеспубликасыныңаумағындажүрiп-тұружәнетұрғылықтыжертаңдау

Шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасының шетелдіктердің болуынарұқсатетiлгенаумағындаеркiнжүрiп-тұраалады

Салықтар мен алымдар

ЕгерҚазақстанРеспубликасыныңзаңдары мен халықаралықшарттарындаөзгешекөзделмегенболса, ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдікке ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменбiрдейнегiздесалықтар мен алымдарсалынады.

Шетелдіктердің құқықтарынқорғау

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктер өздерiнiңмүлiктiкжәнежекемүлiктiкемесқұқықтарынқорғауүшiнсотқажәнебасқамемлекеттiкоргандарғаөтiнiшжасауғақұқылы.

Шетелдіктер ҚазақстанРеспубликасыныңхалықаралықшарттарындакөзделгенбасқажағдайларда, соттаҚазақстанРеспубликасыныңазаматтарыменбiрдейпроцессуалдыққұқықтардыпайдаланады

Сайлауқұқығындағышектеулер

ҚазақстанРеспубликасындағы шетелдіктер өкiлдiжәнебасқасайланбалымемлекеттiкоргандарғажәнеқызметкесайлай да, сайлана да алмайды, сондай-ақреспубликалықреферендумдарғақатысаалмайды.

. Әскериміндеттіліккеқатыстылығы

ӘскериміндеттілікҚазақстанРеспубликасыныңаумағындатұрақтытұратыншетелдіктергеқолданылмайды.

30.Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін көппартиялықтың қалыптасуының шынайы кезеңі басталды. Партия рөлінің күшеюі әлеуметтік топтардың саяси бағыттарының және әлеуметтік-экономикалық реформаларға ықпал етуге тырысуымен анықталды.

Жаңа тұрпаттағы алғашқы саяси партиялар қатарында «Социал-демократтар» партиясы, «Алаш» ұлттық еркіндік партиясы, Қазақстанның «Халық конгресі» партиясы, «Республикалық» партия болды.

1991 жылдан бастап, қоғамдық бірлестіктердің қызметі «Қазақ КСР-дегі қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңмен реттеле бастады. Заңға сәйкес, 1991 жылдың 30 желтоқсанына дейін республика аумағында қызмет ететін барлық қоғамдық бірлестіктердің қайта тіркеуден өтуі талап етілді.

– 2002 жылдан 2007 жылға дейін («Саяси партиялар туралы» жаңа Заңның қабылдануына байланысты партиялық жүйе конфигурациясының өзгеруі, мемлекет пен БҰҰ ара-қатынастарының жаңа форматы);

– 2007 жылдан бүгінге дейін (ҚР Конституциясына түзетулердің енгізілуі, пропорционалды сайлау жүйесінің енгізілуі, «Саяси партиялар туралы» Заңға өзгерістердің енгізілуі).

1990 жылдың басы мен орта шенінде ұйым ретінде тіркелген саяси партиялар үгіт-насихат, жақтастарын іріктеу және саяси іс-қимылдарға тарту кезеңінде болды. Орталық ұстанымдағы анағұрлым көрнекті партиялар қатарында Қазақстанның «Социалистік» партиясы, Қазақстанның «Халық Конгресі» партиясы, Қазақстанның «Халық Бірлігі» Партиясын атауға болды. Қазақстанның саяси партиялары, қозғалыстары, қоғамдық бірлестіктері Жоғарғы Кеңестің XІІ және XІІІ шақырылымдағы сайлауларына, сонымен бірге 1990, 1994, 1995 жылдардағы Парламент мәжілісінің сайлауларына қатысып, олардың кейбірі еліміздің жоғарғы өкілдік органында депутаттық фракцияны құрады. Атап айтар болсақ, 1995 жылғы депутаттық корпуста Қазақстанның халық бірлігі партиясы, Қазақстанның халық Конгресі партиясы, Халықтық-кооперативтік партия, Қазақстанның қайта өрлеу партиясы, «Лад» қозғалысы және т.б. болды.

2002 жылы 15 шілдеде Қазақстан Республикасының «Саяси партиялар туралы» жаңа Заңы қабылданды. Заңда партиялардың қызмет ету тәртібінің жаңа шарттары бекітілді: партиялардың құрылу, қызметін уақытша тоқтату және мүлде тоқтату тәртіптерін құқықтық реттеу; партияны қаржыландыру; сайлау процесіне қатысу.

Депутаттық мандатқа бәсекелестік үшін конфигурациясын «Саяси партиялар туралы» жаңа заң анықтаған партиялық жүйе форматын құраған 12 саяси партия қосылды. Партиялар тіркеуден өткенде қатарында кемінде 50 мың адам болуының қажеттігі туралы заң нормаларының қолданысқа енуі, барлық партиялардың тіркеуден өте алмауына әкелді. Атап айтсақ, оппозициялық партиялар Қазақстанның Республикалық халықтық партиясы, «Азамат» демократиялық партиясы, «Алаш» ұлттық партиясы, сондай-ақ «Қайта өрлеу», «Ел Дана», «Соотечественник» және т.б. қайта тіркеуден өте алмады.

2004 жылы парламенттік сайлауда саяси одақтардың стратегиясы алғаш рет заңды түрде жүзеге асты. Партиялық негізде сайлауалды блоктарды құру 2004 жылы сайлау туралы заңнамаға өзгерістер енгізілгенде заңдастырылды. Атап айтсақ, мұндай блок Орталық сайлау комиссиясында тіркелуі қажет болды, бір партия тек бір блок құрамында ғана бола алды, сайлау процесінде блок өзге саяси партиялар сияқты құқықтық иемденді.

Төрт партия сайлауға белсене қатысқан екі блокқа бірікті: Аграрлық және Азаматтық партиялары АИСТ (еңбеккерлердің аграрлы-индустриалды одағы) блогына, ал Қазақстанның Коммунистік партиясы мен Қазақстанның Демократиялық таңдауы халықтық партиясы – «Коммунистердің және ДВК оппозициялық халықтық одағына» бірікті.

2006 жылы саяси-партиялық кеңістік конфигурациясы айтарлықтай өзгерістерді басынан кешірді, бұл партиялардың бірігу процесіне байланысты болатын. Бағдарламаларының және саяси жарғыларының ұқсастығы себепті «Асар» партиясы, Аграрлық және Азаматтық партиялары билеуші «Нұр Отан» («Отан» партиясы атауын «Нұр Отан» ХДП –на өзгертті) партиясына бірікті.

2007 жылы 18 тамызда Қазақстанда Мәжіліске кезектен тыс парламенттік сайлау өткізілді, нәтижесінде «Нұр Отан» партиясының – 88,41 % көрсеткіштегі жеңісімен аяқталды.

2007 жылғы мамыр айындағы Конституцияға енгізілген толықтырулар мен өзгерістер партиялық жүйенің дамуының жаңа кезеңін қалыптастыруда, яғни Конституциялық реформаларға сәйкес, мемлекеттегі саяси партиялардың рөлдері мен мәртебелері артуда.

Тәуелсіздік жылдарындағы еліміздегі саяси күштердің тарихына жасалған қысқаша шолу көрсеткендей, Қазақстанда көппартиялықтың қалыптасуы жалғасуда және толыққанды тұрақты партиялық жүйе туралы, саяси күштердің айқын түрде анықталуы туралы айтуға әлі де болса ертерек. Республиканың саяси партиялары алдында дәстүрлі міндеттермен қатар, партия дамуының ортақ тенденцияларын және өтпелі қоғамды Қазақстанның ерекшеліктерін анықтайтын жаңа міндеттер де тұр.

Келешекте партиялық жүйенің одан ары нығаюы және Парламенттегі партиялық өкілдікті кеңейту Қазақстандағы саяси процестерді демократияландыруды жеделдетеді

31) Қ/Р Конст 5бап 2 тар Қоғамдық бірлестіктер заң алдында бірдей. Қоғамдық бірлестіктер ісіне мемлекеттің ж/е мемлекеттің ісіне қоғамдық бірлестіктердің заңсыз араласуына ,қоғамдық бірлестіктерге мемлекеттік органдардың қызметін жүктеуге жол берілмейді.

32) 1. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік органдарда партия ұйымдарын құруға жол берiлмейдi.  2007.21.05. № 254-III ҚР Заңымен 2-тармақ өзгертілді (бұр. ред. қара)  2. Қоғамдық бiрлестiктер заң алдында бiрдей. Қоғамдық бiрлестiктер iсiне мемлекеттiң және мемлекет iсiне қоғамдық бiрлестiктердiң заңсыз араласуына, қоғамдық бiрлестiктерге мемлекеттiк органдардың қызметiн жүктеуге жол берiлмейдi.  3. Мақсаты немесе iс-әрекетi Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, мемлекет қауiпсiздiгiне нұқсан келтiруге, әлеуметтiк, нәсiлдiк, ұлттық, дiни, тектiк-топтық және рулық араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бiрлестiктер құруға және олардың қызметiне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендiрiлген құрамалар құруға тыйым салынады.  4. Республикада басқа мемлекеттердiң саяси партиялары мен кәсiптiк одақтарының, дiни негiздегi партиялардың қызметiне, сондай-ақ саяси партиялармен кәсiптiк одақтарды шетелдiк заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берiлмейдi. 

33)Қ/Р Конс 3 бап 2 тар Халық билікті тікелей республикалық референдум ж/е еркін сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді.Қағидалары :

1)Жалпыға сайлау (Активті сайлау құқығы)

2)посивтті 1)Құқық қаблеттілігі

2)Тұрғылықты жерде дауыс беру

34) Можаритарлық жуйе- сайлау нәтижесінде уміткердін округ бойынша копшілік дауыс алуы. Мемлекеттік билік- барлық адамдарга міндетті зандарды шыгаруга жеке-дара қуқыгы бар, зандар мен уйымдарды сақтау ушін ерекше куштеу аппаратына суйенетін саяси биліктін турі.

1)Абсалюттік

2)Салыстырмалы

Прпроцияналды-барлық сайлаушылар өкілдері парламентте болуы

35) Республикадағы сайлауды әзірлеу мен өткізуді ұйымдастыратын мемлекеттік сайлау органдары сайлау комиссиялары болып табылады Сайлау органдар жүйесін сайлау комиссиялары кұрайды.

1)Орталық сайлау комиссиясы.Орталық сайлау комиссияның төрағасын ж/е екі мүшесін Қ/Р президенті тағайындайды он бес жылға

2)Аумақтың сайлау комиссиясы

3)Округтық сайлау ком

4)учаскелік сайлау ком

36) Сайлау процессi - сайлау жүйесiнiң негiзгi элементтерiнiң бiрi. Қосады: ) (әдеттегiдей, бұл мемлекет басшысының айрықша құзыретi немесе заң шығару органдары) таңдаулардың тағайындауы; болып табыл ) сайлаушылардың заңмен белгiленген ретiндегi тiркеудi; ) сайлау округтерi, аудандардың ұйымы және (аймақтық, национальн және тағы басқалар) өкiлдiктiң қағидаларымен сәйкес қалыптасатын тағы басқалар дауыс беру үшiн сайлау бөлiмшесi және тармақтар сонымен бiрге құрастырады; г ) (ұжымдармен сайлаушылардың жиналыстары, Трудовоелермен саяси партиялар, сайлау блоктерiмен кейде әдеттегiдей iске асады тағы басқалар) кандидаттардың ұсынуы; д ) (бiр немесе екi турде) дауыс берудi өткiзу; е ) күндiк дауыстардың есептеуi және депутаттық мандаттардың жергiлiктi және орталық сайлау орган iске асатын үлестiрiлулерi.

.

37) 41-бап1. Қазақстан Республикасының Президентiн конституциялық заңға сәйкес жалпыға бiрдей, тең және төте сайлау құқығы негiзiнде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзiмге сайлайды.

38) 1. Парламент тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн екi Палатадан: Сенаттан және Мәжiлiстен тұрады.

2. Сенат конституциялық заңда белгіленген тәртіппен әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан өкілдік ететін депутаттардан құралады. Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, Сенаттың он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды.

3. Мәжіліс конституциялық заңда белгіленген тәртіппен сайланатын жүз жеті депутаттан тұрады.

4. Парламент депутаты бiр мезгiлде екi Палатаға бiрдей мүше бола алмайды.

5. Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi - алты жыл, Мәжiлiс депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi - бес жыл. 

39) Мәслихаттарды жалпыға бiрдей, тең, төте сайлау құқығы негiзiнде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзiмге халық сайлайды.

40) Жергiлiктi атқарушы органды Республика Президентi мен Үкiметiнiң өкiлi болып табылатын тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстiң әкiмi басқарады.

Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың әкiмдерiн қызметке тиісінше облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың мәслихаттарының келісімімен Республика Президентi тағайындайды. Өзге әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстердiң әкiмдерi қызметке Қазақстан Республикасының Президентi айқындаған тәртiппен тағайындалады немесе сайланады. Республика Президенті өзінің ұйғаруы бойынша әкімдерді қызметтерінен босатуға хақылы.

• 41)Республикалық рферендум - Конституция, Конституциялық заңдар мен басқа да Қазақстан Республикасының мемлекеттік өміріндегі өте маңызды мәселелер жөніндегі шешімдердің жобалары бойынша, Республиканың барлық аумағында өткізілетін бүкілхалықтық дауыс беру. Бұл халық билігін тікелей жүзеге асырудың ең маңызды тәсілі саналады. Референдум қабылдаған шешім ең жоңары талап етуші күшке ие. Оның Қазақстанның барлық аумағына бірдей міндетті күші бар және әлдеқандай органдар тарапынан бекітуді қажет етпейді. Конституцияның, Конституциялық заңдардың, басқа да құқықтық актілер мен заңдардың арасында сәйкессіздік болған жағдайда, ол өзгешеліктер Конституцияны және басқа да аталған актілердің барлығын Республикалық референдум қабылдаған шешімге сай жүйелендіру жолымен түзетілінді.

Республикалық референдумға азаматтар ерікті түрде қатысып, жабық дауыс береді. Он сегіз жасқа толған Республика азаматтары тегіне, әлеуметтік, лауазымдық, мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, мекен-жайына немесе басқа да жағдайларына қарамастан, республикалық референдумға қатысуға құқықты. Әр азамат референдумда теңдей дауысқа ие.

Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың референдумға қатысуға құқығы жоқ.

42)Республикалық референдум өткізудің ерікті сайлаумен ортақ жағы көп. Референдум мақсаты – адамды сайлау емес, мәселе шешу. Референдумға қойылатын мәселе азамат оған “иә” немесе “жоқ” деп бір жақты жауап беретіндей, не ұсынылған бірнеше шешімдердің біреуін таңдай алатындай деңгейде болуы тиіс. Қатысуға құқықты азаматтардың жартысынан астамы дауыс беруге қатысса, референдум өткізілген болып есептеледі. Республикалық референдум өткізу жөніндегі шешімді, Конституцияға сай, Республика Президенті қабылдайды. Республикалық референдум өткізу жөніндегі ұсыныс, сондай-ақ, Парламент пен Үкімет тарапынан және республикалық референдумға қатысуға құқықты кемінде екі жүз мың республика азаматының қолдауымен қойылуы мүмкін. Республикалық референдумды ұйымдастырып, өткізу мен оның нәтижесін анықтау Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 2 қарашадағы конституциялық күші бар “Республикалық референдум туралы ” Жарлығы бойынша жүзеге асады.

44.Атқарубилігіөкіметтіңқолындаболады.Президенттікреспубликалардаөкіметсаясижәнеұйымдықтұрғыданпрезидентқамтитынатқарушыбиліктармағынажатады. ПарламенттіңқатысуыменПрезидентбасқарадыәріқұрады, оныңдербесқұзыреттіалқалы шешушіорганы. Кабинетмүшелерібүкілхалықсайлаған Президенталдындадербесжауапбереді. Үкіметтіңнақтыегеменділігінақтымемлекетбасшысыныңсубъективтікпікірінетікелейтәуелді. ҚазақстанРеспубликасыныңүкіметі–атқарушыбиліктіжүзегеасыратын, атқарушыоргандардыңжүйесінбасқаратынжәнеолардыңқызметінебасшылықететінмемлекеттікорган. Оныңзаңдықауқымы тұрғысынан–Конституциядажәнеқолданылыпжүргензаңдардабелгіленген /1, 53б./«ҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметітуралы»КонституциялықЗаңның 1-бабынасәйкес, ҮкіметҚазақстанРеспубликасыныңатқарушыбилігінжүзегеасырады, атқарушыоргандардыңжүйесінбасқарадыжәнеолардыңқызметінебасшылықжасайды. ҮкіметтіҚазақстанРеспубликасыныңПремьер-Министрі, орынбасарлары, РеспубликаҮкіметініңаппаратыныңбасшысы, Республикаминистрлері, мемлекеттіккомитеттердіңтөрағаларықұрамында               РеспубликаПрезидентіқұрады. «ҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметітуралы»КонституциялықЗаңның 4-бабынасәйкес, РеспубликаҮкіметініңөкілеттікмерзімітөмендегідей: РеспубликаҮкіметіПрезиденттіңөкілеттікмерзімі             біткеншеіс-қимылжасайдыжәнежаңадансайланғанРеспублика         Президентіалдындаөзініңөкілеттіктеріндоғарады. РеспубликаҮкіметініңжаңақұрамыбекітілгенгедейінРеспубликаүкіметіөзміндеттерін             атқарабередіҚазақстанРеспубликасыныңКонституциясының 60-бабындаҮкіметтіңкелесідейқұзыретіберілген. Оларғақысқашасипаттамаберіпөтелік: мемлекеттіңәлеуметтік-экономикалықсаясатының, оныңқорғанысқабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдықтәртіптіқамтамасызетудіңнегізгібағыттарынәзірлейдіжәнеолардыңжүзегеасырылуынұйымдастырадыПарламенткереспубликалықбюджеттіжәнеоныңатқарылуытуралыесептіәзірлепұсынады, бюджеттіңатқарылуынқамтамасызетедіМәжіліскезаңжобаларыненгізедіжәнезаңдардыңорындалуынқамтамасызетеді;МемлекеттікменшіктібасқарудыұйымдастырадыРеспубликаныңсыртқысаясатынжүргізужөніндешараларәзірлейдіМинистрліктердің, мемлекеттіккомитеттердің, өзгедеорталықжәнежергіліктіатқарушыоргандардыңқызметінебасшылықжасайдыРеспубликаныңминистрліктері, мемлекеттіккомитеттері, өзгедеорталықжәнежергіліктіатқарушыоргандарыактілерініңқолданылуынтолықнебірбөлігіндежоядынемесетоқтататұрады  ҮкіметқұрамынакірмейтінорталықатқарушыоргандардыңбасшыларынқызметкетағайындайдыжәнеқызметтенбосатадыКонституциямен, заңдарменжәнеПрезидентактілеріменөзінежүктелгенөзгедеқызметтердіорындайды.Үкіметқұрылымытөмендегідей: Премьер-Министр, оныңорынбасарлары, Үкіметаппаратыныңбасшысы, 14 министрлікжәне 11 мемлекеттіккомитет. Оларөздерініңқұзыретібойыншабұйрықжәнеинструкцияқабылдайды. ҮкіметөзініңбүкілқызметінеКонституциядажәнеРеспубликаПрезидентініңалдындажауапты. Премъер–Министржәнеоныңорынбасарлары, ҮкіметаппаратыныңбасшысыТөралқаныңқұрамынакіреді. Премьер-Министрөзінің  өкіміменТөралқақұрамынаҮкіметтіңбасқадамүшелерінкіргізуге хақылы. Министрліктиістімемлекеттікбасқарусаласынабасшылықты, сондай-ақзаңдарменкөзделгеншекті-салааралықүйлестірудіжүзегеасыратынРеспубликаорталықатқарушыорганы болып табылады.МемлекеттіккомитеттиістімемлекеттікбасқарусалаларындамемлекеттіксаясаттыжүргізетінжәнеосымақсаттазаңдарғасалааралықүйлестірудіжүзегеасыратынРеспубликакомитеті, басбасқармасы, комиссиясы, агенттігіжәнеҮкіметқұрамынакірмейтінөзгедереспубликалықмемлекеттікбасқаруорганы. Үкіметқұрамында орталықатқарушыорганболыптабылады. Министрліктің, мемлекеттіккомитеттіңжанындағыдепартамент, агенттік, сондай-ақРеспубликаминистрлігінің, мемлекеттіккомитеттіңжанындағыөзгеде  мемлекеттікбасқаруорганыюолыптабылады. Олминистрлігінің, министрліккомитетініңқұзыретішегіндеарнайы

45. Президент–бұлбіріншікезектеЕлбасшысы, мемлекеттіңжоғарылауазымдытұлғасы. Олмемлекеттіңнегізгіішкіжәнесыртқысаясатыныңбағыттарынайқындапбереді. МемлекеттікорганныңКонституцияменбелгіленетінқұқықтықмәртебесімемлекеттікбилікоргандарыжүйесіндебөлінетінорныменанықталады. КонституцияПрезиденттіңерекшежағдайынтаникеліп, Президенттіңмемлекеттікбиліктіңбарлықтармақтарыныңкелісімдітүрдежұмысістеуінжәнебилікоргандарыныңхалықалдындағыжауапкершілігінқамтамасызететіндігінорнықтырды. ҚР-ныңКонституциясындамемлекеттікбиліктізаңшығарушылық, атқарушылықжәнесоттармақтарынабөлуорнықтырылған. Осыпринципкеорайбиліктіңәртармағынаөзқызметтерінорындауүшінқажеттідеңгейдежеткіліктітүрдеөкілеттіктерберілген. ТекпарламентзаңшығаруөкілеттігінбергенжағдайдағанашектеуліуақытішіндеПрезидентзаңқабылдайалады. СотбилігінжүргізугеПрезиденттіңқұқығыжоқ. Сондай-ақатқарушыбиліккеқатыстыдаПрезидентзаңдакөзделгеншаралардығанақолданаалады. Оданәрі, ҚР-сыКонституциясындакөзделгентежеушілікжәнетепе-теңдікжүйесіПрезиденттікбиліктіңбарлықбиліктармақтарынанжоғарытұруынамүмкіндікбермейді. ПрезиденткеПарламенттіңжәнесотбилігініңқызметінбақылауқұқығыберілмеген. Президенттіжабықдауысберужолыменжетіжылғатікелейсайлаунегізіндехалықсайлайды. Жәнесайлаубаламалысипаттаөтеді. КонституциябірадамныңПрезиденттіклауазымғақатарынанекімерзімненартықсайлануынажолбермейді. ПрезидентөзініңнормашығармашылықөкілеттігіншеңберіненартықпайдаланғанжағдайдаКонституциялықКеңесоныңнормативтікактілерінзаңсыздептаниалады.ҚР-сыПрезидентіхалықпенмемлекеттікбиліктің, Конституцияныңмызғымастығының, адамменазаматтыңқұқықтарыменбостандықтарынныңрәмізіжәнекепіліболыптабылады. Президенттіңхалықбірлігініңрәмізіболыптабылатыныныңсебебі, онымемлекетбасшылығынакөпұлттыхалықсайлайды. Президентхалықеркініңбірлігінбілдіреді. СондықтанПрезидентхалықатынансөйлеугеқұқылы. ПрезидентКонституцияның, мемлекеттіңбасқазаңдарыныңсақталуындамемлекеттікбилікоргандарыныңжауапкершілігінқамтамасызетуітиіс.

46.Президент

      Қазақстандапрезиденттiкбасқарунысанықалыптасқан. ҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентi 1995 жылдың 28 қыркүйектегi " ҚазақстанРеспубликасындағысайлаутуралы " КонституциялықзаңынасәйкесРеспубликаныңкәмелеткетолғаназаматтарыныңжалпығабiрдей, теңжәнетөтесайлауқұқығынегiзiндежасырындауысберуi арқылыбесжылмерзiмгесайланады.      Бiрадамқатарынанекi реттенартықҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентi болыпсайланаалмайды. БiрақбұлережеҚазақстанРеспубликасыныңТұңғышПрезидентiнеқолданылмайды.      Президентмемлекеттiңсыртқыжәне iшкi саясатыныңнегiзгi бағыттарынайқындайды; Парламентсайлауынтағайындайды; референдумөткiзутуралышешiмқабылдайды; заңдарға, халықаралықшарттарменратификацияланғанграмоталарғақолқояды.      Президенттiңзаңшығаруғабастамашылыққұқығыбар.      ПрезидентПарламентМәжiлiсiндеөкiлдiгi барсаясипартияларфракцияларыменкеңесулерденкейiнкелiсiмберуүшiнМәжiлiстiңқарауынаҚазақстанРеспубликасыПремьер-Министрiнiңкандидатурасыненгiзедi; ПарламентМәжiлiсiнiңкелiсiмiменҚазақстанРеспубликасыПремьер-Министрiнқызметкетағайындайды; онықызметтенбосатады; Премьер-МинистрдiңұсынуыменҚазақстанРеспубликасыҮкiметiнiңқұрылымынайқындайды, РеспубликаныңҚазақстанРеспубликасыҮкiметiнiңқұрамынакiрмейтiнорталықатқарушыоргандарынқұрады, таратадыжәнеқайтақұрады; сыртқы iстер, қорғаныс, iшкi iстер, әдiлетминистрлерiнқызметкетағайындайды; Үкiметмүшелерiнқызметтенбосатады; Үкiметмүшелерiнiңантберулерiнқабылдайды; ерекшемаңыздымәселелербойыншаҮкiметотырыстарынатөрағалықетедi; ҮкiметкезаңжобасынПарламентМәжiлiсiнеенгiзудi тапсырады; Үкiметтiң, РеспубликаПремьер-Министрiнiң, облыс, республикалықмаңызыбарқалаларменастанаәкiмдерi актiлерiнiңкүшiнжоядынеқолданылуынтолықнемесе iшiнаратоқтататұрады.      ПрезидентПарламентСенатыныңкелiсiмiменҰлттықБанкiнiңТөрағасын, БасПрокурордыжәнеҚазақстанРеспубликасыҰлттыққауiпсiздiккомитетiнiңТөрағасынқызметкетағайындайды, олардықызметiненбосатады.      ПрезидентОрталықсайлаукомиссиясыныңТөрағасыныңжәнеекi мүшесiн, Республикалықбюджеттiңатқарылуынбақылаужөнiндегi есепкомитетiнiңТөрағасынжәнеекi мүшесiнбесжылмерзiмгеқызметкетағайындайды.      ПрезидентПарламентПалаталарытөрағаларыменжәнеПремьер-МинистрменкеңескенненкейiнПарламенттi немесеПарламентМәжiлiсiнтаратаалады.      ПрезидентРеспубликаҚарулыКүштерiнiңЖоғарғыБасҚолбасшысыболыптабылады, ерекшемаңыздымәселелербойыншаҮкiметотырыстарынатөрағалықетедi.

47.ҚРПрезидентінің2002ж. 12 наурыздағыЖарлығымен^[1]ҚРМемлекеттікхатшысы—ҚРСыртқыІстерминистрініңқұқықтықмәртебесіменөкілеттігіайқындалды. ҚРМемлекеттікхатшысы — ҚРСыртқыІстерминистріҚРПрезидентіқызметкетағайындайтынжәнеқызметтенбосататынҚРлауазымдытұлғасыболыптабылды. ҚРМемлекеттікхатшысы — ҚРСыртқыІстерминистріөзқызметінҚРПрезидентініңтікелейбасшылығыменжүзегеасырды. ҚРМемлекеттікхатшысы—[[ҚРСыртқыІстерминистрі]] ҚРҮкіметініңмүшесіболыптабылды. ҚРМемлекеттікхатшысы — ҚРСыртқыІстерминистріҚРПрезидентініңтапсырмаларынасәйкесмынадайөкілеттіктердіжүзегеасырды: Сыртқыістерминистрлігініңжұмысынүйымдастыружәнебасшылықжасау; ҚРсыртқысаясатыныңтүжырымдамалықнегіздерінәзірлеудіқамтамасызетужәнеҚРПрезидентінетиістіұсыныстартабысету; ҚРсыртқысаясибағытыніскеасырудықамтамасызету; ҚРсыртқыэкономикалықжәнеинвестициялықсаясатынүйлестіружәнеоныіскеасырудықамтамасызету; ҚРатынанмемлекетаралықкеліссөздержүргізу; ҚРорталықатқарушыоргандарыныңхалықаралыққызметінүйлестіру; Мемлекеттікхатшы—СыртқыістерминистрініңқүзіретінекіретінмәселелербойыншамемлекетБасшысыныңқарауынаұсынылатыннормативтікқүқықтықактілердіңжобаларынкелісу; ҚР-дақызметінқосаатқаруғатіркелгеншетелдердіңелшілеріненсенімграмоталарынқабылдау; мемлекетБасшысыжанындағымынадайконсультативтіккеңесшіоргандардыңқызметінүйлестіру: Адамқұқықтарыжөніндегікомиссия, ҚазақстанхалықтарыАссамблеясыныңКеңесі, Мемлекеттікнаградаларжөніндегікомиссия, ҚРТұңғышПрезидентініңМемлекеттікбейбітшілікжәнепрогресссыйлығынтапсыружөніндегікомиссия, Мемлекеттікрәміздержөніндегіреспубликалықкомиссия, Шетелдекадрлардаярлаужөніндегіреспубликалықкомиссия, ҚРПрезидентініңмәденижәнегуманитарлықсалалардағықайырымдылықжәнедемеушілікқызметіүшінҚұрметдипломынтапсыружөніндегікомиссия; мемлекетБасшысыныңөзгедетапсырмаларынорындау.Мемлекеттікхатшы—Сыртқыістерминистрініңқызметінұйымдастыру-құқықтық, ақпараттық-талдаужәнеөзгеқамтамасызетудіҚРПрезидентініңӘкімшілігіжәнеСыртқыістерминистрлігіжүзегеасырды. ҚРПрезидентінің 2003 ж. 10 шілдедегіЖарлығымен^[2]ҚРМемлекеттікхатшысыныңқұқықтықмәртебесіменөкілеттігіайқын.

48.ҚРконституциялыққұқығыұғымы. ҚР-дақолданылатынқұқықжүйесіндегіконституциялыққұқықтыңорныжөнерөлі. ҚРконституциялыққұқығыпәніжөнеоныңерекшеліктері. ҚРконституциялыққұқығыныңреттеуәдістері (құқықберу, міңдеттеу, тыйымсалужәнет.б.). ҚазіргітаңдағыҚРконституциялыққұқығыныңдамуүрдістері. Конституциялық-құқықтықнормаларұғымы, ерекшеліктері, түрлері. Конституциялық-құқықтыққатынастар: ұғымы, ерекшеліктері, түрлері. Конституциялық-құқықтыққатынастардыңсубъектілері, олардыңжіктелуі. ҚРконституциялыққұқығыныңқайнаркөздері: ұғымы, ерекшеліктері, түрлері (конституция, конституциялықзандар, заңдар, декларацияжәнет.б.). ҚРконституциялыққұқығыжүйесі: ұғымы, құрылымдықэлементтері. Конституциялық-құқықтықинституттар: ұғымыжәнетүрлері. ҚРконституциялыққұқығығылымы, оныңзаңғылымдарыжүйесіндеалатынорныменрөлі, пәні, жүйесі, қайнаркөздеріжәнеөдістері. БүгінгітаңдаҚРконституциялыққұқықғылымыныңдамужағдайы.

49.ПарламентҚазақстанРеспубликасыныңЖоғарғыКеңесдепаталған«бір

буынды»өкілеттіорганыныңорнынакелді. ЖоғарғыКеңесжоғарыөкілді

органретінде 1937 жылғыҚазақКСРКонституциясыменбелгіленді. Қазақ

КСР-інің 1978 жылғыКонституциясыдаЖоғарғыКеңестімемлекеттік

биліктіңжоғарыКСРКонституциясындакөрсетілгенРеспублика

құзырындағыбарлықмәселелердішешугекұқылыболды. Басқашаайтқанда,

ЖоғарғыКеңеселіміздіңмемлекеттікөміріндегібарлықмәселелердішешу

құқығыниеленеді. ҚазақКСР-ініңЖоғарғыКеңесіПарламенттейболмады,

өйткеніондабилікбөлісужәнетұрақтыжұмысістейтінжоғарыөкілді

органдарболғанжоқ.

ҚазақстанРеспубликасыныңмемлекеттіктәуелсіздігітуралызаң

мемлекеттікбиліктізаңшығару, атқаружәнесоттармақтарынабөлу

қағидасынжариялады. ОсыныңнәтижесіндеПарламентжәне

парламентаризмқұруғақараймаңыздыбірқадамжасалды. Қазақстан

Республикасының 1993 жылғыКонституциясыЖоғарғыКеңесті

Республиканыңбірден-бірзаңшығарушыжәнеөкілдіорганыдептаныды.

КонституцияныңЖоғарғыКенескекеңөкілеттілікбергендігісондай,

мемлекеттікбиліктібөлуқағидасышынмәніндемүлдемболғанжоқ.

ҚазақстанРеспубликасының 1995 жылғыКонституциясында

Парламентзаңшығаруқызметінжүзегеасыратынжоғарыөкілдіорган

ретіндесипатталды. ҚазақстанРеспубликасыныңПарламентіжоғарыөкілді

органретінде, өкілдідемократияорганыретіндедеәрекететеді. Халық

тікелейғанаемес, Парламентаркылыдаөзініңсаясиеркінбілдіреді.

Парламент, сондай-ақзаңшығаруқызметінжүзегеасыратынорганда

болыптабылады. МұндайанықтамаҚазақстанРеспубликасының 1993

жылғыКонституциясыныңЖоғарғыКеңестіңбірден-бірзаңшығарушы

орган ретіндегісипаттамасынанерекшеленеді. ҚазақстанРеспубликасының

1995 жылғыКонституциясында Парламент бірден-бірзаңшығарушы орган

болыпесептелмейді. СебебіКонституциядакөзделгенжағдайда Президент

заңшығарукызметінатқараалады. Заңшығаруқызметіменбірге Парламент,

шектеулікөлемдеболса да, атқарушыбиліктіңқызметін де бақылайалады.

50.Парламент палаталардыңбөлекотырысындамәселелердіәуелі - Мәжілісте, ал соданкейінСенаттаөзкезегіменқарауарқылыконституциялықзаңдар мен заңдарқабылдайды, оныңішінде: 1) республикалықбюджеттібекітеді, оғанөзгерістер мен толықтыруларенгізеді; 2) мемлекеттіксалықтар мен алымдардыбелгілейдіжәнеолардыалыптастайды; 3) Қазақстанныңәкімшілік-аумақтыққұрылысымәселелеріншешутәртібінбелгілейді; 4) мемлекеттікнаградалардытағайындайды, Республиканыңқұрметті, әскерижәнеөзге де атақтарын, сыныптықшендерін, дипломатиялықдәрежелерінбелгілейді, Республиканыңмемлекеттікрәміздерінайқындайды; 5) мемлекеттікзаемдар мен Республиканыңэкономикалықжәнеөзге де көмеккөрсетуітуралымәселелердішешеді; 6) рақымшылықжасаумәселелеріншешеді; 7) Республиканыңхалықаралықшарттарынратификациялайдыжәнеолардыңкүшінжояды. 2. Парламент палаталардыңбөлекотырысындамәселелердіәуелі - Мәжілісте, ал соданкейінСенаттаөзкезегіменқарауарқылы: 1) республикалықбюджеттіңатқарылуытуралыесептердіталқылайды; 2) Республика Президентініңқарсылығынтуғызғанзаңдарнемесезаңныңбаптарыбойыншақарсылықтаржіберілгенкүнненбастапбір ай мерзімішіндеқайталапталқылау мен дауысқасалудыөткізеді. Бұлмерзімніңсақталмауы Президент қарсылықтарыныңқабылданғанынбілдіреді. ЕгерМәжіліс пен Сенат әр Палата депутаттарыныңжалпысаныныңүштенекікөпшілікдаусыменбұрынқабылданғаншешімдірастайтынболса, Президент бір ай ішіндезаңғақолқояды. ЕгерПрезиденттіңқарсылығынеңболмасапалаталардыңбіріеңсермесе, заңқабылданбайдынемесе Президент ұсынғанредакциядақабылдандыдепесептеледі. Парламент қабылдағанконституциялықзаңдарғаМемлекетбасшысыныңқарсылығы осы тармақшадакөзделгентәртіппенқаралады. Бұлретте Парламент Президенттіңконституциялықзаңдарғақарсылығынәр Палата депутаттарыныңжалпысаныныңкеміндетөрттенүшініңдаусыменеңсереді; 3) республикалық референдум тағайындаутуралыбастамакөтереді. Сенаттыңерекшеқарауынамыналаржатады: 1) ҚазақстанРеспубликасыПрезидентiнiңұсынуыменРеспубликаныңЖоғарғыСотыныңТөрағасынжәнеЖоғарғыСотыныңсудьяларынсайлау мен қызметтенбосату, олардыңанттарынқабылдау; 2) Республика Президентінің Республика ҰлттықБанкініңТөрағасын, Бас прокурорынжәнеҰлттыққауіпсіздіккомитетініңТөрағасынтағайындауынакелісім беру; 3) Республиканың Бас Прокурорын, ЖоғарғыСотыныңТөрағасы мен судьяларыноларғаешкiмнiңтиiспеуiжөнiндегiқұқығынанайыру; 4) алыптасталды 5) Мәжілістіңөкілеттіктерімерзіміненбұрынтоқтатылуынабайланысты, олуақытшаболмағанкезеңде Республика Парламентініңконституциялықзаңдар мен заңдарқабылдаужөніндегіфункцияларынорындау; 6) Конституциямен Парламент Сенатынажүктелгенөзгеде өкілеттіктердіжүзегеасыру. 1. Мәжілістіңерекшеқарауынамыналаржатады: 1) Парламенткеенгізілгенконституциялықзаңдар мен заңдардыңжобаларынқарауғақабылдаужәне осы жобалардықарау; 2) Палата депутаттарыныңжалпысаныныңкөпшілікдаусымен Республика Президентіне Республика Премьер-Министрінтағайындауғакелісім беру; 3) Республика Президентініңкезектісайлауынхабарлау; 4) Конституциямен Парламент Мәжілісінежүктелгенөзге де өкілеттіктердіжүзегеасыру. 2. Мәжілісдепутаттарыныңжалпысаныныңкөпшілікдаусымен, МәжілісдепутаттарыныңжалпысаныныңкеміндебестенбірініңбастамасыбойыншаМәжілісҮкіметкесенімсіздікбілдіругехақылы