8.Афиныдағы шешендік өнері туралы ілім.

Ежелгi Афиннiң заң шығарушы сот органы қызметiн атқарған Ақ­сүй­ек­тер­ Кең­­есiнiң жиыны соғыс құдайы Ареопагқа арналған төбе басында өткiзi­ле­тiн­дiк­­тен бұл кеңес «Ареопаг» ат­анған. Қазақтың «күнде жиын Күлтөбе­сiн­дей»­ бол­­ған Ареопаг Халық жиналысына ең жо­ға­ры билiк саналатын — «ар­хо­нт­тық» лауазымға бекiтiлер үмiткерлердi ұсынып отырды.

Сөйлегенде тiлiнен шыбынсыз жаз тудыратын толғауы тоқсан қызыл тiл ше­бер­лерi Де­мос­феннiң: «Ең маңыздысы қалай айтылғанында», Деметрий Фа­лес­скийдiң: «Соғыс кезiнде те­мiр қуаты қандай күштi болса, бейбiт өм­i­р­дегi сөз қу­аты да сондай күштi» дейтiнi, Гор­гий­дiң: «Сөз — ұлы күш, өте кiш­кентай жә­не тiптi елеусiз бола тұра ғажайып нәрселер жа­сай алады. Ол­ қорқынышты қуады, қайғыны жояды, қуанта да алады, аяныш та ту­ғы­за­­ды» дей­тiн сөз құдiреттiлiгi жайында айтқан пайымды, келелi пiкiрлерi сол дә­у­iр­лер­ден қал­ған белгiлер. Анақарыс та ежелгi грек елiнде қоғамдыық құ­ры­лыс пен құқықтану мә­се­ле­ле­рiмен айналысты. Оның: «Әдiл өмiр үшiн жақ­сы заң­дар­дың болуы жеткiлiксiз, ол үшiн заң­ды қорғайтын әдiл қор­ғау­шы­лар керек, ад­амдар әлеу­меттiк жағдайы, қызметiне қа­Ра­мас­тан заң ал­дын­да да бiрдей жа­уапты» дейтiн сөздерi сол кезеңге тән. Бiр күнi Халық жи­на­лысын бақылап от­ырған Ана­қа­рыстың: «Эллиндер өте қызық халық. Бiл­гiр сөй­ле­ген­де­рi­мен, мә­се­лелерiн ақы­мақтар шешедi» дейтiнiнен бас кес­пек­ бар да, тiл кеспек жоқ дей­тiн да­ла­­лық­тарға тән шындықты тура бетке ай­тып са­латын ұстанымды үнемi не­гiзге алып от­ыр­ған­­дығын байқаймыз. Аңыз бо­йынша Элладаға жеткеннен кей­iн ол Со­лон­ның үйiне барады. Оның құл­дар­ының бiрiне қожайынына өзiнiң келгендiгiн, оны көруге, мүмкiндiк болса до­сы әрi қонағы болғысы келетiндiгiн жеткiзудi сұрайды. Солон құлына: «Әд­етте, адамдар досты өз Отанынан табады деп айт», — дейдi. Бiрақ Ан­а­­қарыс: «Солон қазiр өз Отанында, неге оған дос таппасқа» — деп жауап қай­тарады. Оның тапқырлығына таң қалған Солон оны үйiне кiргiзiп, ең жа­қын­ достарының бiрi етедi. Солонның арқасында Анна­қа­рыс ше­шен­дiк өнердi үй­ренедi.

9.Логографтар мектебінің адвокатура институтының негізі болуы. Ежелгі Грециядағы сот шешендері Горгий, Исократ, Демосфен т.Б.

Шешендiк сөйлеу өнерiне қа­т­ыс­ты сөз қо­ным­дылығы мен нанымдылығы, ондағы ой мен мақсаттың ай­қын­ды­лы­ғы, сөй­ле­нер сөздiң жүйелiлiгi, құрылымы т. б. салаларының алуан-ал­у­ан мәселе­лерi ал­­ғаш рет сол тұстағы айтулы шешендердiң төлтума ең­бек­те­рiнде көтерiл­дi. Ол­ар өз трактатта­рын­­да шешендiк сөз тыңдармандарға ұн­ап,­ белгiлi бiр мақ­сат көз­деуге икемделуi қажет дей отырып, сөздi ықпалды-әс­ерлi ету күшiн арт­ты­ра­тын әдiс-тәсiлдердi iздестiре, қарастырды. Мы­салы, Де­­мосфен сөздiң түй­дек­тi­лiк, екпiндiлiк ажарын айқындап, айтылу ше­­бе­р­лi­гiн­ сах­на­лық қимылға дейiн жет­кiздi. Нақтылай кетсек, сондай тә­сiл­дер­­дiң бi­рi — сол кезде актерлер тра­ге­дия­­лық қойылымдарда ғана қол­да­ны­ла­тын­­ қол­ қимылы едi. Ол сол тұс­та­ғы Пе­ри­кл­дiң: «Шешен сөйлегенде асқақ қа­л­­пын­ өзгертпей, аракiдiк қана қол қи­мы­лын жасау керек» де­ген сөзiн же­тiл­дiр­дi. Шешендiктi иландыру, шын­дық­қа көз жет­кiзу құралы ретiнде қа­ра­ған,­ ма­ңызды мәселе туралы тым әртiстене сөй­леу­дi талғам төмендiгi деп ұн­ат­­па­ған­ Арис­то­тель­дiң өзiмен айтысқа шықты. Олар кө­пiрме қызыл сөздiлер мен­ дау­рықпаларды, ле­пiрме, өз­iн ұстай бiлмей, орынсыз аласаттанып, ой­нақ­шы­ған­дарды жұрт қашанда келеке етедi деп сы­на­ды. Сол сияқты шеш­ен­дер­ өз сөз­iнiң ықпалдылығын арттыруда қас-қабақ, қол, бү­тiн­дей де­не қоз­ға­лыс­ын­ың­ мүмкiндiктерiн орайлы пайдалануды игерген. Бiрақ ас­ыра әсi­ре­лiк­ке­ ұр­ын­­баған, өлшемiн бiлген. Осындай жағдайда өмiр мен қоғам та­лап ет­кен­дiк­тен­ шешендiкке бау­лып, үйрететiн белгiлi шешендер — Горгий мен Ис­а­к­рат­тар­ өздерiнiң тiлмарлықты ұштауға арналған әйгiлi ше­шен­дiк мек­те­п­те­рiн аш­ты.