18. Культурна-гістарычная тэорыя развіцця псіхікі. (1896-1934)

Леў Сямёнавіч Выготскі - заснавальнік даследчай традыцыі, названай "культурна-гістарычнай тэорыяй» ў псіхалогіі - тэорыі развіцця спецыфічных для чалавека псіхічных функцый(ПФ) (увагі, памяці, мыслення і г. д.). У чалавека ёсць 2 лініі развіцця: 1) натуральная(фізічнае развіццё дзіцяці з моманту нараджэння); 2) культурная (гістарычная)(Пры з'яўленні зносін з навакольным светам ўзнікае культурная лінія развіцця). Выготскі падзяліў псіхіку на 2 часткі:1. НПФ (ніжэйшыя псіхічныя функцыі) - натуральныя: адчуванні, ўспрыманне, дзіцячае мысленне,міжвол.памяць.2. ВПФ (вышэйшыя псіхічныя функцыі) - культурныя, сацыяльныя; - вынік гістарычнага развіцця: абстрактнае мысленне, маўленне, адвольная памяць, адвольная ўвага, уяўленне. Выготскі спрабуе злучыць натур. і гіст. лініі. Усе існуючыя да яго тэорыі трактавалі дзіцячае развіццё як пераход ад сацыяльнага да індывідуальнага. ВПФ магчымыя першапачаткова як форма супрацоўніцтва з іншымі людзьмі, і ў наступстве становяцца індывідуальнымі (прыклад: маўленне - сродак зносін паміж людзьмі, але ў ходзе развіцця яно становіцца ўнутраным і пачынае выконваць інтэлектуальную функцыю). У чал. няма прыроджанай формы паводзінаў у асяроддзі. Яго развіццё адбываецца шляхам прысваення гіст. выпрацаваных формаў і спосабаў дзейнасці. Рухаючая сіла ПР - навучанне. Развіццё і навучанне - гэта розныя працэсы. Развіццё - працэс фарміравання чалавек, якая здзяйсняецца шляхам ўзнікнення на кожнай прыступкі новых якасцяў. Навучанне - ўнутрана неабходны момант у працэсе развіцця ў дзіцяці гістарычных асаблівасцяў чалавецтва. Яно стварае ЗБР (зону бліжэйшага развіцця).

19.Узроставыя асаблівасці псіхічнага раз-ця ў дзіцячым узросце.

Маленства - асаблівая пара ў развіцці дзіцяці. Сацыяльная сітуацыя развіцця на першым годзе жыцця складаецца з 2 момантаў. Па-першае, біялагічна - бездапаможнае істота. Па-другое, дзіця пазбаўлены асноўнага сродкі зносін - гаворкі. Ўсёй арганізацыяй жыцця дзіця прымушаны да максімальнага зносінам з дарослым, але гэта зносіны своеасаблівае - бязмоўныя.

Дзіцячы перыяд дзел-ца на 3 стадыі: перыяд пасіўнасці (да 2-3 мес.), Перыяд рэцэптыўна цікавасці (да 5-6 мес.) І перыяд актыўнага цікавасці (ён пачынаецца з 5-6 мес., а сканчаецца далёка за межамі маленства). З 10-га мес. можна чакаць праяў крызісу 1-га года, які служыць злучальным звяном паміж маленстве і раннім дзяцінствам:развіццё хады,з'яўлення першага слова,афекты і воля. За крызісам 1 года прыходзіць ранняе дзяцінства. Яно ахоплівае узрост ад 1 да 3 гадоў і заканчваецца крызісам 3 гадоў. Асаблівасци: 1. наяўнасць цеснай ўзаемасувязі фізічнага і псіхічнага развіцця; 2. індывідуальныя тэмпы развіцця (у сілу нераўнамернасці органы і сістэмы арганізма развів-ца не аднолькава хутка); 3. высокую ранімасць дзіцяці; 4. ўспрымальнасць дзяцей да навучання (у гэтым узросце лёгка ўтворацца ўмоўныя сувязі). 5 ўзнікненне ў дзіцяці свядомасці, які выступае для іншых у выглядзе ўласнага «Я». (на 3 гады)(Дзіця ўпершыню пачынае супрацьпастаўляць свае самастойныя дзеянні сумесных дзеянняў з дарослым). 6. з'яўляюцца зародкі гульнявой дзейнасці, дзе мае месца прыняцце на сябе ролі (звычайна ролі дарослага). Крызіс 3 гадоў - гэта перабудова сацыяльных адносін дзіцяці, змена яго пазіцыі ў адносінах да дарослых, да аўтарытэту бацькоў .

Дашкольны ўзрост. Аддзяленне дзіця ад дарослага да канца ранняга ўзросту стварае перадумовы для стварэння новай сацыяльнай сітуацыі развіцця: 1)Упершыню дзіця выходзіць за межы свайго сямейнага свету і ўстанаўлівае адносіны з светам дарослых людзей. 2)Гульня ўзнікае-гэта выкананне абагульненых жаданняў дзіцяці, асноўным зместам якіх з'яўляецца сістэма адносін з дарослымі. 3) ўзбагачэнне і ўпарадкаванне пачуццёвага вопыту дзіцяці, авалоданне спецыфічна чал.формамі ўспрымання і мыслення, бурнае развіццё ўяўлення, фарміраванне пачаткаў адвольнай увагі і сэнсавай памяці. здольныя доўга займацца нейкай справай.