- •A. Łuckiewič I j. Stankiewič.
- •Wilnia Drukarnia m. Kuhty 1918
- •I. Skaz. Słowa. Skład. Zyk. Litera. Hałosny zyk. Suhałosny zyk. Pauhałosny zyk.
- •II. Dzialeńnie słoŭ na składy. Pieranos słowa z adnaho radka na druhi. Akcent. Kali pisać wialikie litery.
- •§ 12. U słowie bywaje adzin abo niekalki składoŭ. Napr.: Boh, va-da, ba-rana. Kožny skład my wymaŭlajem adnym ducham. Dla wymaŭlańnia kožnaha składu my adzin raz adčyniajem wusny.
- •§ 13. Pieranos słoŭ z adnaho radka na druhi. Kali słowa nie pamieščajecca ŭ adnym radku, dyk čaść jaho možna pieranieści na nowy radok.
- •§ 14. Akcent. Wymaŭlajučy sława, my adzin skład u im wymaŭlajem hałaśniej, čymsia druhije. Hetkaje pawyšeńnie hołasu nad adnym s składoŭ zawiecca akcentam.
- •§ 16. I pišecca tam, dzie čujecca, stanowiučy adna abo razam s suhałosnaj asobny skład. Napr.: sini, sunica.
- •Dyktoŭka.
- •Dyktoŭka.
- •III. Ab pisańni I - y - j, ŭ.
- •§ 17. J pišecca:
- •1) Pierad hałosnaj spačatku słoŭ I składoŭ.
- •2) Jak treba adłučyć suhałosnuju ad hałosnaj.
- •§ 18. Ŭ pišecca tady, kali pierad im, choć by I ŭ papiarednim słowie, staić hałosny zyk. Napr.: byŭ, daŭ, woŭk; była ŭ chaci; jana ŭžo napiekła blinoŭ.
- •Dyktoŭka.
- •IV. Miakkije I siarednije suhałosnyje. Pierachod d I t u dz I c.
- •§ 19. Miakkije ć, dź, ń, ś, ź, nikoli nia pišucca pierad hałosnymi. Zamiest ich u takich prypadkach pišem ci, dzi, ni, si, zi.
- •Dyktoŭka.
- •Dyktoŭka.
- •Dyktoŭka.
- •Dyktoŭka.
- •§ 21. Kali pry źmieni słowa paśla d I t prypadaje I, ie, ia, io, iu to d pierachodzić u dz, a t—ŭ ć. Napr. Lod—na lodzie; chata —ŭ chaci.
- •VI. Pierachod častki z ŭ s.
- •§ 23. Častka z, niezaležna ad taho, ci pišecca asobna ad słowa, ci z im źliwajecca,
- •Dyktoŭka.
- •Dyktoŭka.
- •VII. Pierachod o I e ŭ a.
- •§ 25. O pišecca tolki tady, kali na im jość akcent; kali-ž pry žmieni słowa akcent pierachodzić na inšy skład, to pišecca a. Naprykład: nož—nažom, koł—kałom.
- •VIII. Astanowačnyje znaki.
- •Dyktoŭki.
VIII. Astanowačnyje znaki.
§ 30. Kab čytać dobra, čytar pawinien wiedać, što značać astanowačnyje znaki:
“,” Zakawyka pišecca miž skazami tam, dzie hukajučy trochu ździeržywajemsia. Kali vyličajem niekalki rečaŭ, imion abo nazovaŭ, tady adłučajem wyličenyje słowy zakawykaj, aprača apošniaha słowa, pierad katorym staić i. Napr.: My jeli kapustu, wieraščaku i krupnik. Sioleta dobry ŭradžaj, ale pšanica, sačeŭka i haroch błaha uradzili.
“;” Kropka z zakawykaj pišecca pamiž skazami, katoryje wykazywajuć dumki nia wielmi ciesna złučenyje miž saboj. Paśla kropki z zakawykaj treba ździeržać hołas bolej, čymsia pry zakawycy, i mieniej, čymsia pry kropcy.
“.” Kropka staić na kancy skazu; pry joj treba nia tolki prypynić, ale i panizie hołas.
“?” Pytalnik staŭlajecca paśla pytańnia; prad im treba pawysić hołas.
“!” Kličnik staŭlajecca paśla wyklikańnia.
“:” Dwukroppie značyć blizka toje samaje, što litery h. zn, (heta značycca), dyk słowy paśla dwukroppia bywajuć abjaśnień- niem ci dalejšym wywadam taho, ab čym kazano raniej.
“„ “” Čužasłoŭ pakazywaje, što słowy, pamieščenyje ŭ im, abo čužyje, abo nadzvyčajnyje, abo ŭžwanyje ŭ jakim-niebudź asabliwym, značeńni. Kali ŭ apawiedańni prywodziacca ŭłasnyje słowy kaho, to staŭlajucca ŭ čužasłoŭ s papieredžajučym dwukroppiem.
“-“ Złučok złučaje dva ci bolš słoŭ tak, što z ich robicca adna cełaść; naprykład: pierš-na-pierš. Kali złučok staić na kancy radka, to jon pakazywaje, što słowa jašče nia skončyłosia, a rešta jaho jość na čarodnym radku.
“—“ Praciažka ŭžyvajecca tam, dzie piśmieńnik prad rešajučym słovam, ci prad raźwiazkaj choče krychu praciahnuć cikawaść čytaroŭ.
“(...)” Skobki abyjmajuć jakuju-niebudź bočnuju ŭvahu, katoruju jany wyj- majuć sa źwiazi skazu, tak što słowy pierad skobkami astajucca ciesna źwiazanymi s słowami paśla ich, byccam słoŭ, pamieščenych u skobkach, zusim nie było.
“...” Niedaskaz staŭlajecca, kali piśmieńnik nia choče wykazać usiaje swaje dumki, ale choče prymusić čytara, kab jon sam dahadaŭsia jaje.
Dyktoŭki.
№ 1, §§ 16—18.
Nichto nia wiedaje, jak chto abiedaje. Naš tata zaniaŭzdoleŭ. Zamiest mianie jaho ŭziali ŭ sałdaty. I z nieba sarwaŭsia i ziamli nie dastaŭ. Koń zaniepaŭ na zadnije nohi. Heta pieknaja kraska, ale pachu nijakaha nie maje. Lapiej haławie pakłanicca, čymsia naham. Koni ŭžo daŭno zapreženy. Nowaje sita na kałku wisić, a staroje pad łaŭkaj nawalajecca. Zapiaješ ty ŭ mianie druhim hołasam. Nie zaprohšy, nie kažy «nu». Zarupiło tabie jechać u takuju pahodu. Huli-huli, dyj u łapci abuli. Čym chočeš, tut zarablaj i karmisia. Hušču pajeŭ, a jušku na kahał. Zaraŭnuj jamu. Žyta dobra zarunieło. Na dware zarać pačało. Niwadniusieńkaje zaranački nie widać na niebie. Zaswarysia na jaho, nie- chaj nie dureje. Ad kašlu dzicia zasipieło. Haspadynia zaskwaryła bulbu słaninaj. Choć u łaplenym, aby nie ŭ chaplenym. U bahataha haspadara poŭnyje arudy roznaha zbožža. Siańnia ŭ nas kapusta z zataŭkaj. Nie zataŭkaj krupieni, miasa pakładziecca. Praz siłu i koń nie paciahnie. Cełaje zaŭłońnie nabrała cybuli. Jak zirnuŭ, dyk zaraz i paznaŭ. Inšy čeławiek staŭ, jak niestaŭ pić. U swaim kraju, jak u raju. Što duša maje, tym i prymaje. Nie adbiwajsia ad swajho kraju.
№ 2, §§ 19-20.
Leta źbiraje, a zima prajadaje. Daj že, Bože, na. žyćcio, na byćcio, na dobraje zdaroŭje, na doŭhi wiek. Rańniaja ptuška zubki ciarebić, a poźniaja wočki tre. Unadziłasia świnka ŭ niŭku: ci niŭku sažni, ci świnku zabi. Śmiechi dla ŭciechi, a praŭda dziela Boha. Žywie haspadar zapaśliwa, nikomu nie kłaniajecca. Ci ty zaprasiŭ haściej na łaźbiny? Idziecie, dzieci, z zastolla, puściecie haściej. Pad wiečar zaściudzianieło na dware. Začapiŭšy źwiahu, nia skora adčepišsia. Nie źwiazy- wajsia sa mnoj, ja ciabie nie čapaju. Zhaniena maja rabota. Sabaka niešta źwiahlicca: znać, čužy čelawiek idzie. Kamu zdałosia, a na mnie zbyłosia. Nia bojsia źwiahliwaha, a kušliwaha. Achwota jość, ale zdatnaści niema. Ziamielka nas kormić, a sama jeści nia prosić. Małanka źziaje, źziaje, dyj bliśnie. Jon nia złomak, nia duža jaho złamaješ. Złośnica naša i jeści nie pajšła. Na kraj świetu pajdu ad was. Jaki sakawik, taki i krasawik. Złaŭlu ja ciabie, labiedźku. Pašukaj u świronku kluča. Twaja stužka ciamniejšaja koleram ad maje.
№ 3, § 21.
Što budzie miru, toje j babinamu synu. Hdzieś za morem, hdzieś na wostrawi, tam kaban žywie, łyčem hare, nahami skarodzie, chwastom sieje, za im pšanica rodzie, dzied stary chodzie, pšanicu źbiraje, pirahi piače i ŭsio wojska kormie. Dy nam taho nie znajści, nam taho nie bačyć, Tam dobra, dzie nas niema. Nie kryčała warona ŭ haru latučy, a ŭniz i pahatowi nia budzie. Pad staraść dziadula zaniepadać staŭ. Boh sioleta zaradziŭ pšanicu. Zaskarodžywaj skarej harod, a jak zaskarodziš, pryježdžaj z baronami da mianie. Zachini ad wietru świtkaj dzicia. Zachawaŭ tak, što nichto nia znojdzie. Zwary zacirki s skwarkami. Źwinieła kamora, źwinieła, hdzie naša Tacianka siadzieła, siedziučy ŭ kamory nie hulała, tonkije abrusy tkała. Zvyš łohu wočy nia chodziać. Zhodliwyje dajuć wam rady, ale wy słuchać nia chočecie. Što ŭ lesie rodzicca, u dware zhodzicca. Zdaloku widzić twajo woka. Skuru ździerci treba za hetakuju winu. Ničoha nia moh skazać ździŭleny twajoj movaj. Daj jakich niebudź zierniat z rešata. Twajo woka zirka, zdaloku zieryć! Złodzieju niema wiery, choć ziamlu jeść. Zrańnia byŭ doždžyk.
№ 4, § 22.
Byŭ kwas, dy nie było was. Nie kładzi sabacy palca u rot, bo adkusić. Doždž zaskočyŭ nas u darozie. Ździek nad chlebam — wialiki hrech. Kali Boh złučyć, čeławiek nie razłučyć. Papaŭ u nierat, ni ŭzad ni ŭpierad. Kołas, što zierni at nie maje, dahary łob zadziraje. Wyrwi krasku sabie. Irža źjeła kosku. Dzieci paleźli ŭ sad. Babula ŭmieje kazki dobra kazać. Siahońnia my pastawili čatyry kopki siena. Małyje dzieci — mały kłopat, bolšyje dzieci - bolšy kłopat. Mokry knot nie haryć dobra, a ŭsio traščyć. Abiecaŭ pan pašyć kažuch, i słowa jaho ciopła. Usiu zimačku ŭ adnym kažušku chadžu. Kaladki — haspadarskije paradki. Pryjšli kaladki, bliny dy aładki. U aziarodzie sušycca bob. Na hrudzie wialiki stoh siena. Barančyk złamaŭ nožku. Dzicia śpic u kałyscy. My jšli praz les wuzkoj darožkaj.
Poŭnaja łatuška małodziwa. Hrošy kruhły, adtaho i kotki. Žyd kramačku pastawiŭ la swajho panadworku. Kruć, wierć, u čerapočku śmierć. Krupka krupku dahaniaje. Na stužcy kryžyčak wisić. Pčołki źbirajuć miod. Pa łahčynie idučy, nohi pamačyli. Laž na łožku. Dziaciuki z łubkami pajšli ŭ hryby.
№ 5, § 28.
Jon nie pryjaciel naš, a niepryjaciel. Heta stałosia praz niedahlad. Za adnaho bitaha dwoch niabitych dajuć i to nie biaruć. Nie bahabojliwy jon čelawiek, nikoli nie pamože druhomu ŭ biadzie. Nieŭzabawi pry- chadzi nazad. Won wyhaniu, niahodnika, kali nie pa- prawišsia. Tut niedalik u hrašach jość wialiki. Nia cho- češ słužyć da hodu, to za niedabyt twoj nie addam usiaje płaty. Nia śpieły jabłyk sarwaŭ, a niedaśpieły. Tut nie łaska, a kryŭda. Papaŭ pad bratniuju niełasku. Nienasyć niejkaja na was napała. Heta dula nia śpiełaja, a zialonaja. Jon z nieachwoćciem pajechaŭ u darohu. My niaświetłyje ludzi, nam prabačyć možna. Jany nia świetłyje ludzi, a ciomnyje. U niaŭmieki ruki kaleki. Skacina wašaja niaŭłomkaja, nijak ułamać nia možna ŭ sasie. Niechaj Boh tabie pamože Nialohkuju hadzinu piereciarpieli my. Tut astalisia maje niedaborki. Žyćciom swaim nam niesławu čyniš.
№ 6, § 29.
Zajechaŭ-by, kali-b zručyłosia. Jana pieršaja maja niepryjacielka: kab prymieła, u łyžcy-b wady utapiła. Treba-ž było zdarycca hetkamu nieščaściu! Pajšli-b siahońnia kasić, ale doždž pajšoŭ. Kab wiedańnie, dzie pawališsia, walej-by tam sieŭ. Čaho ž wy chočecie ad ich, jany-ž wam ničoha nie abiecali? Jon wyciaŭ-by, kali-b ty nie zatuliŭ mianie. Jakoje-ž heta kresiwo, što ahniu nie daje. Tre było-b zžać siahońnia jačmień, bo pieraśpieje. Kali-b źwieźli snapy ŭ humno, ŭsio było-b dobra. Daj-že, Bože, kab žyta radziło na niwie kopami, na taku ŭmałotam, a ŭ arudzie sporam. Lapiej by- ło-b pracawać doma, čymsia pa świecie badziacca.
