6.3. Optymalna wielkość produkcji Koszty produkcji I cena

Przedsiębiorstwo produkcyjne, kierując się rachunkiem ekonomicznym, musi wybrać najkorzystniejszą wielkość produkcji, zapewniającą maksymali­zację zysku lub minimalizację doraźnej straty. W przypadku, gdy zysk jest zagrożony, musi też zastanowić się, czy warto kontynuować działalność.

W krótkim okresie przedsiębiorstwo musi pokryć przynajmniej koszty zmienne, jeżeli zatem przy najkorzystniejszej skali produkcji uzyskiwana cena sprzedaży nie równoważy nawet przeciętnego kosztu zmiennego, to należy bezwzględnie wstrzymać produkcję (bądź starać się obniżyć koszty). Można natomiast tolerować przez pewien czas taką sytuację, w której cena nie pokrywa całości kosztów, lecz pokrywa koszty zmienne. Występuje wtedy wprawdzie strata, ale wstrzymanie produkcji prowadziłoby do jeszcze większych strat, gdyż koszty stałe trzeba ponieść bez względu na to, czy się produkuje, czy nie.

Przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą nastawioną na zysk może tolerować stratę tylko sporadycznie, pod warunkiem, że zysk osiągnięty w innych okresach wyrówna stratę. Aby wyjść ze strat, musi obniżyć swe koszty albo podnieść cenę. Podwyżka ceny może jednak spowodować zmniejszenie sprzedaży, co nie zawsze jest korzystne. Pozatym wolnokonkurencyjne przedsiębiorstwo nie może żądać ceny wyższej niż ta, po której sprzedają ten sam produkt konkurenci. W rezultacie najskuteczniejszym sposobem przezwyciężenia straty jest obniżka kosztów własnych.

Na długą metę przedsiębiorstwo kierujące się motywem zysku nie może tolerować strat i wpływy ze sprzedaży muszą zrównoważyć wszelkie pono­szone koszty. Wybierając optymalną wielkość produkcji przedsiębiorca sprawdza, czy uzyskiwana cena pokrywa cały koszt przeciętny. Jeśli tak, może produkować. Jeśli nie - powinien zaniechać produkcji (chyba że ma możliwość obniżenia kosztów).

Warunkiem podjęcia lub kontynuowania produkcji jest zatem:

Sprawdzian ten należy zastosować przy optymalnej wielkości produkcji, tzn. przy najkorzystniejszym stosunku ceny do kosztów, zapewniającym najlepszy wynik.

Optimum ekonomiczne i optimum techniczne

• Optymalna dla przedsiębiorstwa jest taka skala produkcji, która zapew­nia maksymalną wielkość zysku lub minimalną wielkość nieuniknionej straty.

Równanie zysku jest następujące:

Z ostatniego członu równania wynika, że funkcja Z = f(Q) osiąga maksimum przy u' = k'. Istotnie, opłaca się zwiększać produkcję tak długo, dopóki każda dodatkowa jednostka produktu przynosi choćby 1 zł zysku: powiększa to sumę osiąganego zysku. Nie opłaca się natomiast zwiększać produkcji, gdy ostatnia wytworzona jednostka produktu przynosi choćby 1 zł straty: pomniejsza ona sumę zysku osiągniętego ze sprzedaży poprzed­nich jednostek. Stąd płynie wniosek, że optymalną z ekonomicznego punktu widzenia jest taka skala produkcji, przy której zanika zysk na ostatniej sprzedanej jednostce, a nie pojawia się jeszcze strata, to znaczy, gdy utarg krańcowy zrównuje się z kosztem krańcowym.

• Optimum ekonomiczne to taka wielkość produkcji, która zapewnia przedsiębiorstwu najlepszy wynik ekonomiczny (maksymalny zysk lub minimalną stratę):

max Z przy u' = k'.

• Optimum techniczne to wielkość produkcji zapewniająca przedsiębiorst­wu minimalizację kosztu przeciętnego:

= min.

Optimum ekonomiczne nie musi pokrywać się z optimum technicznym.

Kierujący się motywem zysku producent wybiera taką wielkość produk­cji, która zapewnia mu największy zysk, a w przypadku nieuniknionych strat - najmniejszą stratę. Działa więc wedle zasady optimum ekonomicznego. Zasada ta orzeka, że najlepsza jest taka wielkość produkcji, przy której następuje zrównanie utargu krańcowego z kosztem krańcowym:

Zysk na dodatkowej jednostce produkcji staje się wówczas zerowy, a suma zysku na wszystkich poprzednich jednostkach osiąga maksimum. Jeżeli na obszarze wyboru występują dwa takie miejsca, to należy wybrać miejsce leżące na odcinku rosnących kosztów krańcowych.