Халықаралық гуманитарлық құқықтың қағидалары .

Қағидалар жүйесіне келсек, швейцар профессоры Ж. Пиктенің жасаған топтастыруы өте сәтті деп есептелінеді. Ол қағидаларды 3 топқа біріктіруді ұсынды: негізін салушы, жалпы қағидалар және қарулы қақтығыстар кезінде соғысушы тараптардың басшылыққа алуы тиіс қағидалар. Мұндай топтастыру ХГҚ-тың құрылымына толық жауап береді.

         1. Негізін салушы қағидалар

1. ХГҚ жалпы әрекетке ие және ол сөзсіз және кез келген жағдайда орындалуы қажет. 1997жылғы 31 марттағы жағдай бойынша 1949 жылғы Женева конвенцияларының қатысушылары болып 188 мемлекет табылды, I Хаттама - 147 мемлекет, II Хаттама- 139 мемлекеттер мүше болды. Егер Конвенцияның мүшелері болып дүние жүзіндегі барлық мемлекеттер қатысса, ескертпелер туралы әңгіме болуы мүмкін емес.

2. ХГҚ-ты қолдану ішкі іске немесе қақтығысқа араласу дегенді білдірмейді және қақтығысып жатқан тараптардың құқықтық мәртебесіне немесе егемендігіне ешқандай тиіспейді.

3. Тиісті айырықша белгілері бар медициналық персонал, көлік және мекемелерге қол сұғылмайды және бейтарап.

4. Комбатанттар мен азаматтық тұрғындардың арасындағы айырмашылықты қатаң сақтау керек. Ол тұрғындарды және азаматтық обьектілерді әскери әрекеттерден сақтау нормаларын орындау үшін қажет.

5. Мемлекет өз үстемдігіндегі тұлғаларға ұлттық және халықаралық деңгейде адамгершілікті қатынас жасауы тиіс.

6. Кез келген белгі бойынша дискриминацияға шектеу қойылады.

7. ХГҚ нормаларын қатаң бұзушылық – жазалауға жататын қылмыстық жазаға жатады.

         2. Жалпы қағидалар    Жалпы қағидалар адамның негізгі құқықтарымен тығыз байланысты. Олар келесілерді қамтиды:

        1. Әрбір адам өміріне құрметтеу, физикалық және психологиялық қол сұғылмаушылыққа, оның ар ожданына құрметтеу, жанұялық құқықтарына ие..

        2. Әрбір адам заң алдында оның құқықтарының мойындалуына, жалпы қабылданған заңдық кепілдеме құқығына ие. Ешкім өзіне гуманитарлық конвенциялармен бекітілген құқықтарынан бас тарта алмайды.

1. Азаптауға, қорлайтын немесе айуандық жазаға щектеу қойылады. Репрессалийге, ұжымдық жазалауға, аманаттарды басып алуға болмайды. Азаматтық тұрғындарға, ХГҚ-пен белгіленген азаматтық объектілерге шабуылға шек қойылады.

2. Ешкімді өз меншігінен заңсыз жолмен айыруға болмайды. Басқыншылар азаматтық объектілердің иелері бола алмайды, тек басып алынған объектке иелік ете алуы мүмкін. Басып алынған биліктер осы мүліктің сақталуы бойынша шаралар қабылдауға міндетті.

        3. Қарулы қақтығыстар кезінде соғысушы тараптардың қарулы қақтығыс құрбандарына және соғыс әрекеттерін жүргізуге қатысты басшылыққа алуы тиіс қағидалар

1. Рұқсат етілмеген қару түрлері мен соғыс жүргізу тәсілдеріне шек қойылады. Егер ХГҚ пен басқа да халықаралық келісімдер нормалары мен қағидаларын бұзатын болса, жаңа түрлері ойлап табылмауы керек.

2. Соғысушы тарап қарсыласқа соғысу мақсатымен өлшеусіз зиян әкелмеуі тиіс, яғни қарсыластың әскери күшін жойып жіберу немесе әлсірету.

3. Опасыздық жасауға болмайды, яғни қарсыластың әскери формасын, БҰҰ белгілерін, Қызыл Крестің және басқа да осыған ұқсас белгілерді пайдаланып сылтауратып келіссөздерге ұмтылу

4. Соғыс әрекеттерін жүргізгенде қоршаған ортаны қорғау тиіс.