4.1. Суреті

4.2, 4.3. ережесінде келтірілген есеп үшін шығыс мәліметі

4.2. Ережесі .

Румбадағы желдің қайталангуы.

нұсқа	Б	БШ	Ш	ОШ	О	ОС	С	БС
1	12	16	8	14	10	13	17	10
2	5	4	14	23	12	12	17	13
3	10	6	15	6	13	20	15	15
4	18	14	10	8	14	16	22	8
5	10	12	18	15	23	10	7	5
6	30	10	4	6	12	18	13	7
7	8	20	14	12	8	8	15	15
8	11	5	10	10	15	9	13	27
9	12	8	5	20	23	15	10	7
10	16	5	10	19	5	25	14	6
11	13	21	10	6	7	10	23	10
12	20	12	9	8	5	11	24	11
13	10	13	7	10	16	24	12	8
14	5	15	10	23	17	13	12	5
15	15	6	6	10	15	13	15	20
16	12	4	18	10	18	16	14	8
17	7	10	23	18	15	12	10	5
18	7	13	18	30	12	10	6	4
19	15	20	8	8	8	12	14	15
20	5	10	10	15	27	13	11	9
21	7	10	23	15	20	12	8	5
22	6	14	25	14	16	5	4	16
23	10	23	10	10	7	6	13	21
24	24	11	11	8	9	5	12	20
25	16	20	6	10	8	12	12	16

4.3. Ережесі

Қалдық көздерінің координаты

нұсқа	Жылу беретін жер		Пісірме учаскесі		Ток-механикалық учаскесі		Аккумулятор-лық бөлім
	№0001		№0002		№0003		№0004
	Х	У	Х	У	Х	У	Х	У
1	2	3	4	5	6	7	8	9
1	70	80	150	85	120	100	80	150
2	80	75	120	90	150	120	90	160
3	100	80	1360	70	140	110	100	145
4	80	80	130	100	120	120	100	100
5	70	70	130	130	120	110	90	110
6	100	70	140	140	110	110	90	90
7	90	90	140	80	160	100	70	120
8	95	70	135	85	150	95	75	130
9	95	75	125	70	140	80	80	135
10	85	85	110	75	135	70	75	150
11	75	75	120	80	150	90	90	140
12	70	75	100	110	125	100	75	120
13	70	85	110	100	135	90	80	140
14	85	90	135	90	150	100	90	160
15	50	90	150	90	160	100	80	170
16	70	90	145	95	155	95	80	140
17	70	85	135	80	145	95	75	145
18	80	70	125	75	135	80	90	150
19	75	85	115	70	125	80	85	145
20	75	90	120	70	150	90	90	155
21	70	75	145	75	160	95	80	130
22	70	80	135	80	150	95	75	145
23	90	70	150	85	140	100	95	150
24	90	80	155	90	130	90	85	145
25	95	85	160	95	120	100	90	135

№5 практикалық жұмыс.

АУА ЛАСТАНҒАНДА ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ШАРАСЫН ЕНГІЗДЕГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ ЕСЕБІ.

Табиғатты қорғау шарасының экономикалық қорытындысы Р (млн. тенге/жыл) көлемінде білдіруге болады, П экологиялық зияны тиюін, Д табыс өндірісіндегі жанама және қалдық заттардың қолдануы, табиғатты қорғау шарасынан ұстап қалатын шығыс А:

Қ=Т+Қ-А (5.1)

П экологиялық зиян тиюінің жалпы көлемі зиянның есебі көлемінің арасындағы айырмашылығына тең, У₁ табиғатты қорғау шарасында алған орнын жүзеге асыруына дейінг және У₂ осы шарадан кейінгі зиян қалдығы

Т=Ш₁- Ш₂ , (тг/жыл) (5.2)

Кәсіпорындағы қолданған қалдықтың таза көлемін мынадан табуға болады:

Қ=Б·М (5.3)

Қайда: Б – баға 1 тонна қолданған немесе жүзеге асырылған қалдық, тазалау қаруының кіріспе қорытындысынан алған млн. тг. (тоннасына 3000 тг алу);

М – сатылған қалдықтың саны (күк мен көмір), т.

Жылдық әкелген шығысы А, млн.тг.

А=С_об +Е_н·К (5.4)

Қайда: С_об – млн.тг/жыл тазалау қаруының қорытындысындағы

жылынтықты эксплуатация есебі;

К - млн.тг/жыл тазалау қаруына капиталды шығыс (10⁶-10⁷ тг

қолданылады);

Е_н – нормативты коэффициент экономикалық эффективті капитал

төлемі, 0,15 тг/тг шығысқа тең қолданады.

С_об жиынтықты эксплуатациялы шығысты тазалағыштың бөлек бағасы арқылы білуге болады (формула 5.5)

С_об = (5.5)

Қайда: і – зиянды заттар;

Q_i – ұстаушы салмағы і-зиянды заттар, т/жыл:

Q_i=М'·n/100 (5.6)

Қайда: п – шаң ұстағыштың эффективтілігі;

Тазалағыш аппараттының эффективтілігі жақын бүтін санға дейін жетеді, ең жуық 5 көптігі тазалағыш деңгейіне қажет яғни

Мағына С_і =2000-10000 тг/т.

Мағына М және ШРЗ №2 п.ж. қабылданады.

Жылдық шығарылатын қалдықтың атмосфера ауасын ластануының зиян көлемі бөлек көздерде мына формула арқылы анықталады:

У=γ·σ·f·m (5.8)

Қайда: γ – зиянның ақшалай бағалануы тг/б.т облыс әкімімен орнатылады

және инфляция есебімен квартал сайын қаралады (2003 майында

Алматы қаласы үшін γ=539 тг/б.т;

σ – атмосфера ластануына қарайтын қауіпсіздік мөлшерсіз коэффициенті, ластану территориясына қарайтын түрі, 5.1.

f – атмосфера ластануына таралған мөлшерсіз коэффициент, заттың агрегат жағдайына тәуелді, қалдық көзінің тесігінің биіктігінен және газ-ауа қоспасының ластану температурасы;

m – жылдық ластану қалдығының әкелген салмағы б.т.жыл.

Ауа ластануына қарайтын қауіпсіздік коэффициент мағынасы σ 5.1 ережесі арқылы анықталады.

Ереже 5.1.

Атмосфера ластануына қарайтын қауіпсіздік коэффициент мағынасы σ түрлі территория үстінде

Ластану территория түрі	σ коэффициент мағынасы
Курорттар, демалыс жерлер, қорықтар, қорықшылар	10
Қала маңындағы демалыс аймағы бақша және сая бақ учаскелері	8
Тұрғылықты жерлер тұрғындардың барлығымен n адам/га	(0,1 га/адам)· n
3000 адамнан астам тұрғыны бар қалалардың бөлім орталығы	8
өндірістік торап пен өндірістік кәсіпорын территориясы	4
Суарылған жайлау шөбін шабу	0,1

Ауа ластануына таралған мөлшерсіз коэффициент мағынасы f агрегатты жағдай мен қатты бөлшектердің отырықшылығына байланысты 5.2 ережесімен табылады.

5.2 ережесі

f-коэффициент мағынасы

Температура турлілігі ΔТ, ºС	Қалдық көзінің биіктігі
	10 м дейін	10-20м	20-50м
125-150	0,79/3,39	0,65/2,97	0,43/2,27
150көп	0,77/3,33	0,63/2,89	0,40/2,18

Ескерту: газға ұқсас заттар мәліметтерінің санына, бөлгіште – қатты заттар үшін.

Атмосфераға әкелген жылдық қалдық ластануының салмақтық мағынасы (m_і) көзінен былай анықталады

m_і=А_і·М' (5.9)

қайда: А_і – көрсеткішке жататын агрессивті қоспа і-түрі б.т./т.

А_і көлемінің мағынасы 5.3 ережесінде көрсетілген

5.3 ережесі

Жылу бергіш эксплуатациясындағы атмосфераға шығатын заттар үшін А_і көлем мағынасы

Зиянды заттар	Аі, б.г./т
Екібастұз бен Қарағанды көміррінің күлі	80
Көмір қышқылы	1
Күкірт ангидриді	22
Азот қышқылды қос тотық азот есеб беруінде	41,1

Есеб Ү₁ мен Ү₂ ереже түрінде көрету қажет (5.4,5.5).

№6 практикалық жұмыс.

ТЕМІР ЖОЛ КӨЛІГІНЕН ШЫҒАТЫН ЗИЯНДЫ ЗАТТАР

Тепловоз жұмысындағы нормаларған бөлек қалдықтардың негізгі ингредиенттері болып табылатын азот оксиді күл мен көміртек оксиді.

Тепловоздан шығатын зиянды заттардың і-жай жүрістегі жылдық қалдығы (ХХ) формуламен анықталады:

М_і= e^/·А+ (6.1)

Қайда: А – 1 тепловоз құрамына кететін жылдық отын ыстық кезінде (жоспар мен есеб көрсеткішімен), т;

К₁ – станция төңірегінде тепловоздың тәулікті жұмысы (магистральды тепловозға К₁=0,5 с. ескертіледі маневрлар үшін – К₁=22 с),с;

К₂ – 1 жылда 1 тепловоз эффекттивті қолданған күнсаны;

К_нт – тепловоз мықтылығын пайдаланған мөлшерсіз коэффициент (темір жолда бар статистикалық мәлімет К_нт=0,3);

e^/_і – жай жүрістегі дизель жұмысында бөлек қолдықтардың 1 кг шығын отыны;

В_т – ХХ кг/с жұмысындағы дизель отын шығыны.

ХХ-берілген серия барлық тепловоз парктерінің зиянды заттар жалпы жылдық қалдығы формула арқылы анықталады;

М_і^жыл=М_і·п, (кг) (6.2)

қайда: п – тіркелген парк тепловоздар мәлімет сериясы.

Қатты жұмыс кезіндегі 1 тепловоздан шығатын зиянды заттар жылдық қалдығы мына формуламен анықталады:

(6.3)

қайда: N_e – дизельдің эффективті мықтылығы, кВт;

e_і – бөлек қалдықтар тәртібіндегі зиянды заттардың номиналды мықтылығы.

Бөлек қалдықтар тәртібіндегі зиянды заттардың номиналды мықтылығы мен жай жүрістегі сағаштық шығыны отыны басқа да мәліметтер 6.1 ережесінде келтірілген.

Қатты жұмыс кезіндегі барлық тепловоз парктері зиянды заттарының жалпы жылдық қалдығы (6.4) ж.

Әр жұмыстың тәртібі барлық ингредиент жиынтық қалдығы мына формуламен анықталады:

М=(6.4)

Есеп барлық тіркелген тепловоздар паркіне жүргізіледі және қорытындысынды әр ингредиентке жылдық қалдық анықталады да жылынтықты қалдық барлық зиянды заттар жалпы деподан болады.

6.2 ережеге есебі енеді. Шығыс мәліметтер 6,3 енеді.

6.1 ережесі

Бөлек қалдық зиянды заттардың орташа көлемі

Тепловоз сериясы	Ne ном, кВт	зиянды заттардың бөлек қалдығы						Вт, кг/с
		ХХ тәртібінде г/кг отын			Ne ном.де г/кВт·с
		e/CO	e/NO2	e/C	eCO	eNO2	eC
2ТЭ116	2250	50	120	3	10	45	0,2	18
2ТЭ10Л(В)	2200	50	120	1	10	45	0,2	33
ТЭЗ 1 секция	1470	50	120	1	10	35	0,2	27
ТЭП60	2200	50	120	3	10	40	0,2	24
ТЭП70	2740	50	120	3	10	45	0,2	18
ТЭМ1	735	50	120	1	10	42	0,15	13
ТЭМ2	880	50	120	1	10	42	0,15	14
ТГМ4	550	50	120	1	10	29	0,15	10
ТГМ6(Л)	880	50	120	1	10	39	0,15	12
ЧМЭЗ	995	50	120	1	10	36	0,2	14
М62	1470	50	120	1	10	25	0,2	22

6.2 ережесі

Кәсіпорндағы темір жол көлігінің қалдық есебі

Тепловоз түрі	Жұмыс тәртібі	Станция төңірегіндегі тепловоздар жылдық қалдығы
		Бір тепловоздан			Тепловоз паркінен
		күл	СО	NO2	күл	СО	NO2
Магистральды	ХХ
	Ауыртпалық
Маневрлы	ХХ
	ауыртпалық
Жиынтықты

6.3 ережесі

Тепловоздардан шығатын зиянды заттардың есебі үшін шығыс мәліметтер

нұсқа	Тепловоз сериясы	т. саны	А,т	К2
1	2	3	4	5
1	2ТЭ116	18	40	220
	ТЭМ1	4	60	310
2	2ТЭ10Л	20	42	230
	ТЭМ2	5	55	340