Przeniesienie własności

Zaczniemy od pochodnego nabycia (i utraty) prawa własności, które zawsze wiąże się z instytucją przeniesienia własności. Skutek ten osiąga się w drodze umowy (sprzedaży, zamiany, darowizny), przy czym są pewne różnice w odniesieniu do rodzaju rzeczy.

Rzeczy oznaczone co do tożsamości

W zeszłym roku omawialiście problematykę zobowiązań – pamiętacie zatem, że umowy, o których już wspomniałem, należą do księgi III k.c., a zatem – że są umowami zobowiązującymi.

Jeśli pamiętamy, na czym polega umowa sprzedaży, można zadać pytanie – kiedy własność rzeczy przechodzi na nabywcę?

Pytanie to, jak widać, nie jest łatwe, jeśli pominąć przepisy księgi II k.c. W art. 155 k.c. znajduje się zapis, który rozstrzyga tę kwestię w sposób jednoznaczny, zależny jednak od podziału rzeczy na oznaczone co do tożsamości oraz co do gatunku i przyszłe. Mianowicie:

- w przypadku rzeczy oznaczonych co do tożsamości, własność rzeczy przechodzi na nabywcę już z chwilą zawarcia umowy; wiąże się to z pojęciem umowy o podwójnym skutku – zobowiązującym i rozporządzającym zarazem. Wynika to z przyjętej przez polskiego prawodawcę koncepcji typu francuskiego, w przeciwieństwie do koncepcji niemieckiej, która wymaga dokonania po czynności zobowiązującej, drugiej czynności prawnej – rozporządzającej. Innymi słowy, w niemieckiej umowie sprzedaży zapis brzmi w ten sposób, że „strony zawierają umowę sprzedaży rzeczy X”, a poniżej „sprzedawca przenosi na nabywcę własność tej rzeczy”. W umowie wg k.c., wystarczający będzie zapis „strony zawierają umowę sprzedaży rzeczy X”.

Innymi słowy – rzecz jest własnością kupującego już w chwili po zawarciu umowy, niezależnie od tego, czy zapłacił już cenę I czy sprzedawca wydał mu tę rzecz!

Oczywiście, strony mogą w umowie zastrzec odmiennie – choćby poprzez odroczenie terminu przejścia prawa własności, uzależnienie go od warunku lub terminu itd., wyłączając tym samym podwójny skutek, co powoduje konieczność dokonania czynności rozporządzającej.

Podobnie jest przy sprzedaży nieruchomości pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu – co do zasady jest to niedopuszczalne, ale jeśli się zdarzy, konieczne jest złożenie oświadczenia o bezwarunkowym przeniesieniu własności w razie ziszczenia się warunku/ upływu terminu.

- w przypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku oraz przyszłych, własność rzeczy przechodzi na nabywcę razem z chwilą wydania rzeczy, a zatem z chwilą przeniesienia posiadania! Do tego czasu rzecz jest własnością sprzedawcy. Podobnie jest z rzeczami przyszłymi.

Podstawowym argumentem przemawiającym za tym jest to, że przedmiotem sprzedaży (lub innej umowy) może być wyłącznie rzecz zindywidualizowana, tj. dająca się określić w sposób wymierny.

W sposób bardziej przystępny – chodzi o to, żeby rzecz sprzedawana nie była „kotem w worku” – np. przy sprzedaży kilkuset kilogramów pszenicy z silosu, zawierającego kilkaset ton, trudno mówić, co jest rzeczą sprzedaną, a co nie. Dopiero z chwilą, kiedy odmierzy się żądaną ilość, nabywca może zbadać, czy rzecz jest w stanie odpowiadającym umowie, zarówno ilościowym, jak i jakościowym.

Oprócz powyższego musicie wiedzieć, że:

- sprzedaż rzeczy ruchomych odbywa się – co do zasady – w trybie najzwyklejszej umowy sprzedaży, (pytanie: jaka forma jest podstawową??), zawieranej w formie ustnej). Formy szczególne zastrzeżone są dla kilku umów.

- Musicie bezwzględnie pamiętać, że w przypadku nabywania nieruchomości niezbędna jest forma aktu notarialnego! Również w przypadku umów przedwstępnych, zobowiązujących, aby móc egzekwować tę umowę w trybie art. 64 k.c., konieczna jest ta forma! Jeśli tej formy nie będzie – kazus Mirosław W.!