- •Ғылыми тәсіл ұғымын және жаратылыстану ғылымдарының қалыптасуының жалпылама тәсілдеріне сипаттама беріңіз.
- •2) Ғылыми революция және олардың тарихи түрлеріне сипаттама беріңіз.
- •3) Жаратылыстану ғылымдарының философиялық негіздерін талдау.
- •4) Ғылыми тәсіл ұғымын және жаратылыстану ғылымдарының қалыптасуының негізгі тәсілдеріне сипаттама беріңіз
- •5) Ғылыми революция және олардың тарихи түрлеріне сипаттама беріңіз.
- •6) Ғылым мен техниканың динамикалық мәселесін талдау
- •7) Физиканың мақсаты .Физикалық заңдылықтардың ерекшеліктерін талдау.
- •8) Классикалық механика мен термодинамиканың негізгі концепцияларына сипаттама беріңіз.
- •9) Классикалық электродинамиканың негізгі концепцияларының физикалық мәнін айқындаңыз
- •10) Физикалық өзара-әрекет пен қозғалыстың негізгі түрлеріне сипаттама беріңіз
- •11) Физика заңдарының классификациясын беріңіз.
- •12) Симметрия принциптері мен сақталу заңдарының арасындағы сәйкестікті негіздеңіз (э.Нётер теоремасы).
- •13) Термодинаканың үш заңы мен энтропия ұғымының физикалық мәндерін талдаңыз.
- •14) Электродинамикадағы эфир мәселесіне көзқарас.
- •15) Электромагниттік өрістің дуалистік табиғаты мен жарық кванты ұғымын талдау.
- •20) Эйнштейннің салыстырмалы теориялары.
- •21) Энтропияның статистикалық мағынасы
- •22) Физикалық өзара-әрекеттерді “Ұлы біріктіру” мәселесін талдау.
- •23) Бейстационарлық космологиялық концепциялар
- •24) Философия мен ғылым арасындағы байланыс
- •25) Физикалық өзара әрекеттердің түрлері
- •26) Бүкіләлемдік тартылыс заңы мен әлемнің астрономиалық бейнесіне сипаттама беріңіз.
- •27) Әлемнің біртектілік принціпі мен инерция принціпінің арасындағы байланысты талдау.
- •28) Толқындық қозғалыстың табиғаты мен заңдылықтарының ерекшелілігін көрсетіңіз.
- •29) Энтропия заңы мен даму процессінің қарама-қайшылығын талдау.
- •30) Кеңістік пен уақыттың теорияларына сипаттама беріңіз.
- •31) Детерменизмнің тарихи түрлеріне сипаттама беріңіз.
- •34) Менделеев таблицасының кванттік механикалық мәнін көрсетіңіз.
- •35) Биологияның негізгі концепцияларын конструктивті сыни тұрғыда талдау.
- •37) Синергетиканың негізгі концепциялары.
- •38) Корпускулды-толқындық дуализмнің физикалық мәнін анықтаңыз.
- •41) Генетикалық информацияның биохимикалық мәнін талдау.
- •42) Хаостан реттілікке.
- •43) Материяның құрлымының атомистік концепциясы
- •44) Материяның өрістік формасының заңдылықтарын сипаттаңыз.
- •46) Хх ғ. Вакуум концепциясы
- •47) Космологиядағы антроптық принциптің мәнін талдаңыз.
- •49) Материя мен кеңістіктің геометриялық табиғаты арасындағы байланыс.
- •50) Физикалық өзара әрекеттердің түрлері және олардың кванттық табиғатына сипаттама беріңіз.
- •51) Толқындық функцияның физикалық мағынасын талдау.
10) Физикалық өзара-әрекет пен қозғалыстың негізгі түрлеріне сипаттама беріңіз
Физикалық әрекеттесу - байланыс, өзара әрекеттесу және қозғалыс материяның негізгі атрибуттары. Дененің барлық қасиеттері өзара әрекеттесуден шығады және олардың құрылымдық байланыстарының нәтижесі болып саналады. Өзара әрекеттесу деген уақыт пен кеңістік шеңберінде бір объектіге материя және қозғалыс алмасуы арқылы әсер етуі.Әрбір өзара әрекеттесудің негізіне заттардың өздеріне ең басынан қатысы бар қасиеттер жатады. Бөлшектердің өзара әрекеттесуге қабілеттерін тасушы, әрі өзара әрекеттесудің сандық өлшемі заряд болып табылады. Зарядтың ең кіші дискреттік шамасын (квантты) жекелеген заряд ретінде қарастырады. Өзара әрекеттесу күші кез келген жағдайда әрекеттесетін екі бөлшектің көбейтіндісіне тура пропорционал, ал өте күрделі түрде бөлшектердің арасындағы қашықтыққа байланысты. Қазіргі көзқарастар бойынша, кез келген өзара байланыс түрінің өзіндік физикалық агенті бар, яғни онсыз өзара әрекеттесу болмайды. Заттардың бір-біріне тартылуы немесе тебілуі оларды бөліп туратын орта арқылы беріледі. Ондай орта - вакуум. Өзара әрекеттесу теориясын жасаған кезде процестің белгілі бір жобасы пайдаланылады: фермион - заряд бөлшектер маңында бозон-бөлшектерін тудыратын өріс қалыптастырады. Екі реальды бөлшек белгілі бір әрекеттесу радиусында бір-бірімен қозғалмалы бозондарымен алмаса бастайды, яғни бір бөлшек бозон бөлген кезде екіншісі оны жутып, өз бозонын оған береді немесе керісінше, бозондармен алмасу бөлшектердің арасында тартылу немесе тебілу қубылыстарын қамтамасыз етеді. Қозғалыс – екі нүктенің ара қашықтығы сақталатын евклидтік кеңістікті геометриялық + a, – y sіn =х cos түрлендіру. Кеңістіктегі бағдарын сақтау не сақтамауына байланысты қозғалыс меншікті (1-текті қозғалыс) немесе меншіксіз (2-текті қозғалыс) деп аталады. Жазықтықта меншікті қозғалыс тік бұрышты координаттар жүйесінде (х,у) мынадай формулалар арқылы берілуі мүмкін: х + b, + y cos =x sіn y мұндағы a мен b параметр-лері жазықтықтың (a, b) векторына +a,+ y sіn =хcos параметрі жазықтықтың коорди-наттар бас нүктесінен айналуын сипаттайды. Жазықтықтағы меншіксіз қозғалыс тік бұ-рышты координаттарда (х, у) мынадай формулалар арқылы берілуі мүмкін: хпараллель көшірілуін, ал +b.– y cos =xsіn y
Механикалық қозғалыстың түрлері.
Материялық нүктенің бірқалыпты түзусызықты қозғалысы,
Материялық нүктенің бірқалыпты үдемелі түзусызықты қозғалысы,
11) Физика заңдарының классификациясын беріңіз.
Физика (көне грекше: φύσις — табиғат) — зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты тұжырымдамалармен шұғылданады. Жалпы мағынасы бойынша физика — табиғаттың негізгі (іргелі) қарым-қатынастарын, заңдылықтарын зерттейді. Физика ғылымы ең жалпы және негізгі болатын, затты әлемнің күйін, өзгеруін және құрылымын анықтайтын жаратылыстану бөлімі болып келеді. Физиканың негізгі мақсаты - табиғатта болып жатқан әр түрлі физикалық құбылыстарды зерттеп, оларды өзара байланыстыратын заңдарды ашу. Аталмыш заңдар еблгілі бір ғылым саласына негізделуі хақ. Ендеше физтканың сол салаларына тоқталар болсақ:
Механика- [грек. ''mechanіke'' (techne) – машина және машина жасау өнері] – материалдық денелердің механикалық қозғалысын және өзара әсерлесуін зерттейтін ғылым.
Ньютонның бірінші заңы- егер денеге басқа денелер әрекет етпесе немесе олардың әрекеті теңгерілген болса, онда дене не тыныштықтағы күйін сақтайды, не түзусызықты және бірқалыпты қозғалысын жалғастырады дегенқорытындыға келген болатын. Бұл — инерция заңы. И. Ньютон инерция заңын механика негізіне енгізді, сондықтан бұл заңды Ньютонның бірінші заңы деп атайды.
Ньютон екінші заңы - материалдық нүкте импульсінің уақыт бойынша бірінші туындысы нүктеге әсер ететін барлық күштердің қосындысына теңдігі туралы механиканың заңы:
Ньютонның үшінші заңы-Әрекет етуші күшке әрқашан тең қарсы әрекет етуші күш бар болады. Басқаша айтқанда, денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша өзара тең және бағыттары қарама-қарсы:
Кинематика (гр. kіnma, kіnmatos – қозғалыс)– механиканың, дене қозғалысының геометриялық қасиеттерін, олардың массасы мен әсер етуші күштерді ескермей зерттейтін бөлімі.
Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстың жылдамдығы деп ∆V(speed)= ∆S/∆t=(x2-x1)/(t2-t1)
қатынасын айтады. Егер v > 0 онда дене ОХ осінің оң бағытына қарай қозғалады,
егер v < 0, онда қарама-қарсы бағытта қозғалады. х координатасының t уақыттан
тәуелділігі (қозғалыс заңы) бірқалыпты түзусызықты қозғалыста сызықты
математикалық теңдеумен өрнектеледі: x(t) = x0 + vt. Бұл теңдеуде v = const - дене қозғалысының жылдамдығы, x0 - дененің t = 0 кезіндегі нүктенің координатасы.
Динамика (гр. dуnamіs – күш) – механиканың түсірілген күш әсерінен материалдық денелердің қозғалысын зерттейтін бөлімі. Динамиканың негізі – механиканың Ньютон заңдары.
Әрбір
дененің импульсі өзгергенімен, олардың
импульстерінің қосындысы өзгеріссіз
қалды. Сонымен, тұйық
жүйедегі өзара әрекеттесетін денелер
импульстерінің қосындысы өзгермейді
(сақталады):
Статика (гр. statіke – салмақ, тепе-теңдік туралы ілім) – механиканың күш әсеріндегі материялық денелердің тепе-теңдік шарттарын зерттейтін саласы; механикалық жүйелердің тепе-теңдік күйін күш әсерімен зерттейтін механика бөлімі.
Аксиомы
(законы) статики: 1)
инерция аксиомасы: Под действием взаимно
уравновешивающихся сил материальная
точка (тело) находится в состоянии покоя
или движется прямолинейно и равномерно.
2) аксиома равновесия двух сил: Две
силы, приложенные к абсолютно твердому
телу, будут уравновешены тогда и только
тогда, когда они равны по модулю, действуют
по одной прямой и направлены в
противоположные стороны. 3) аксиома
присоединения и исключения уравновешивающихся
сил: Действие системы сил на абс. твердое
тело не изменится, если к ней прибавить
или отнять уравновешенную систему сил.
Следствие: Действие силы на абс.тв. тело
не изменится, если перенести точку
приложения силы вдоль ее линии действия.
Т.е. сила, приложенная к абс.тв. телу–
скользящий вектор. 4) аксиома параллелограмма
сил: Равнодействующая двух пересекающихся
сил приложена в точке их пересечения и
изображается диагональю параллелограмма,
построенного на этих силах.
;
.
5) аксиома равенства действия и
противодействия (3-й закон Ньютона):
Всякому действию соответствует равное
и противоположно направленное
противодействие. 6) принцип отвердевания:
Равновесие сил, приложенных к нетвердому
телу, не нарушается при его затвердевании.
Молекулалық физика – физиканың әр түрлі агрегаттық күйдегі заттардың физикалық қасиеттерін олардың молекулалық құрылысы негізінде зерттейтін саласы. Молекулалық физиканың ең алғаш қалыптасқан бөлімі – газдардың молекулалық-кинетикалық теориясы.
Заңдары: 1) әлемдегі барлық денелер мен заттар атомдар мен молекулалардын тұрады, олар өз кезегінде одан да кішкентай элементар бөлшектерден тұрады.
молекулалар мен атомдар үздіксіз хаостық қозғалыста болады.
Молекулалар мен атомдар арасында өзара тартылыс және тебіліс күштері болады.
Электродинамика- электромагниттік өрісті жалпы түрде (яғни өрістердің ауыспалы, уақытқа тәуелді түрлері қарастырылады) және оның электр заряды бар денелермен өзара әрекеттесуін(электромагниттік өзара әрекеттесу) зерттейтін физика саласы. Электродинамика пәні электрлік және магниттік құбылыстар арасындағы байланысты электромагниттәк сәулеленуді, электрлік токты, және оның электромагниттік өріспен байланысын зерттейді
Электр зарядының сақталу заңы- тұйық жүйеде барлық бөлшектер зарядының алгебралық қосындысы тұрақты болып қалады.
Термодинамика - физика ғылымындағы жылудың жұмыс және басқа энергия түрлерімен арадағы қарым-қатынасын зерттейтін тармағы.
Термодинамиканың бірінші заңы-жүйеге берілген жылу-Q оның ішкі энергиясының өзгерісіне және жүйенің сыртқы денелерге қарсы істейтін жұмысына жұмсалады: Q=∆U+A
Термодинамиканың екінші заңы- статистикалық нысандардың (мысалы, атомбеидардың, молекулалардың) үлкен санынан тұратын жүйелердің өз бетінше ықтималдығы аздау күйден ықтималдығы молырақ күйге ауысу процесін сипаттайтын табиғаттың түбегейлі заңы.
Термодинамиканың үшінші бастамасы — абсолюттік нөлге жуық температура маңында, реакцияның жылу эффектісі мен максималжұмысты сипаттайтын қисық сызықтар өзара бірігіп кетеді, ал олардың ортақ жанамасы температуа осіне параллель болады дейтін, химиялық реакцияларға тән эксперименттік нәтижелерді қорытындылаудан туатын постулат
Электростатика- қозғалмайтын электр зарядтарының өзара әрекеттесуін зерттейтін физика саласы. Электростатикадағы негізгі заңға Кулон заңын жатқызсақ болады.
Формуладан
көріп отырғанымыздай, вакуум ішіндегі
екі нүктелік зарядтың арасындағы күш
зарядтың көбейтінділеріне тура, ал
арақашықтықтарының квадратына кері
пропорционал.
5. Кванттық физика- теориялық физиканың кванттық-механикалық, кванттық-өрістік жүйелері мен қозғалу заңдары зерттелетін бөлімі. Планк гипотезасының мәні-заттың атомдары сәуле шығаруы мүмкін, бірақ үздіксіз емес, бөлек үлес, яғни квант түрінде. Әрбір квант энергиясы жарық толқыны жиіліген пропорционал: Е= ћ·ν; ћ – 1,054·10_34 Дж·с-Планк тұрақтысы
