21.Эталон.Мем-к эталон

•Мемлекеттік- бұл сыртқа қолдануға бекітілген біріншілік немесе арнайы эталондары. Бектіуді метрологиялық органы қаласының басшысы жүргізеді. Мемлекеттік эталондар қаланың орталық ғылыми метрологиялық институтында құрылады, сақталады және қолданылады. Бірлік шығару дәлдігі әлемдік жетістіктер деңгейіне сәйкес болуы қажет және ғылым мен техника тұтынушыларын қанағаттандыруы қажет. Мемлекеттік эталондар құрамына шығару көмегімен алынған өлшеу құралдары және физикалық шама бірліктерін сақтауды өлшеу жағдайлары бақылайды, өлшем бірліктерін беруді іске асырады. Мемлекеттік эталондар басқа қала мемлекеттік эталондарының аралық салыстырымдылық түріне жатады.

22.Эталон. Екін-к эталоны

Өзінділік метрологиялық міндеттеріне қарай екіншілік эталондар келесідей бөлінеді:

•эталон-көшірме- жұмыс эталондарына бірлік өлшемдерін беру үшін тағайындалған. Ол біріншілік немесе арнайы эталондарын алдын-ала тозудан сақтау мақсатында тексеріс жұмыстарын жүргізу қажет болған жағдайда құрылады. Эталон-көшірме тек метрологиялық мақсаты бойынша мемлекеттік эталондар көшірмесін ұсынады, сондықтан ол физикалық көшірме болып табылмайды.

• салыстыру эталоны- белгілі себептермен бірі-бірімен салыстыруға келмейтін эталондарды салыстыру үшін қолданылады.

•куә- эталон- мемлекеттік эталондарын тексерсеру және өзгермеушілігін сақтау үшін қолданылады. Қазіргі уақытта тек килограмм эталонында ғана куә-эталоны бар. Оның негізіг мақсаты- негізгі эталондардың тұрақтылығын қамтамасыз ету.

•жұмысшы эталоны- бірлік өлшемдерін жұмысшы өлшеу құралдарына беру үшін қолданылады. Физикалық шама өлшемдерінің дәлдігін жоғарлату мақсатында жұмысшы эталондарын метрологиялық орган аймақтарында және зертханалық министрлігімен тізімдемелерінде қолданылады.

23. Өлшеу. Өлшеу объектісінің матем-қ моделі

Өлшеу – бұл күрделі процесс, өзімен қатар әрекеттесетін бүкіл элементтер құрылымдарын зерттейді. Оларға: өлшеу есептері, өлшеу объектісі, өлшеу құралдарымен әдістері, принциптері және оның үлгісі, өлшеу жағдайлары, өлшеу субъектісі, өлшеу қателігі мен нәтижесі кіреді.

Әр өлшеу элементтерінң бастапқысы – оның есебі болып табылады. Қандай өлшеудің міндеті тапсырлған шарттарының талаптарындағы дәлдікке сәйкес өлшеуге таңдалған мәндерін анықтау болып табылады. Өлшеу міндетін орнату ды өлшеудің субъектісі – адам іске асырады. Міндетті орнатуда өлшеу объектісі нақтылайды, ол кезде өлшенетін физикалық шамалар ерекшеленеді және талап етілген өлшеу қателігі анықталады.

Өлшеу объектісі – нақты физикалық объект, бір немесе бірнеше өлшейтін физикалық шамалармен сипатталған құрылымдары кіреді. Мұнда көптеген құрылымдарымен көп қатарлы және күрделі байланыстаға басқада объектілері бар.

Өлшеу объектісінің математикалық моделі – өлшеу объектісі құрылымына қатысты субъектісін суреттейтін математикалық сиволдар және олардың арасындағы қатынастырының жиынтығы.

Өлшеу объектісінің үлгісі өлшеу жағдайларымен объект туралы дәлелсіз ақпарат негізіне шешілген есептеріне сәйкес өлшеуді орындауға дейін құрылады. Өлшеу объектісінің үлгісі келесідей талаптарға сәйкес келуі керек:

• Өлшеу объектісінің үлгісінің қателігі өлшеу қателігінен 10% аспауы қажет.;

• Өлшеу қателігінің құрамы бір күндегі физикалық шамаларыдң өлшем тұрақсыздығы өлшеу жүргізуде өлшеу қателігінен 10% аспауы қажет.

Егер таңдалған үлгі бұл талаптарға қанағаттанбаған жағдайда, онда басқа өлшеу объектісінің үлгісне көшу керек.

24.Өлшеу. Априорлы ақпарат Өлшеу - белгілі бір физикалық шамамен оның өлшем бірлігі ретінде қабылданған мән арасындағы сандық қатынасты іс жүзінде анықтауға арналған ақпараттық процес.

Өлшеу кезінде «Ақпарат» ұғымы қолданылады. Ақпарат дегеніміз – объекті туралы алғашқы анық емес ілімдерді азайтатын мәліметтер жиынтығы болады. Ең маңызды болып саналатын мәліметтердің бірі өлшеу жолымен алынатын объектілердің қасиеттерінің санаулы сипаттамалары туралы болып саналады. Осындай мәліметтер біздің біліміміздің жоғарлап, ал объектілер туралы ілімдердің анықсыздық дәрежесін азайтады, яғни өлшеу ақпараттық процесс болып табылады. Өлшенетін физикалық шамалар мәні ақпаратты өлшеу нәтижесі деп аталады. Ақпараттың материалдық тасымалдаушысы болып сигнал табылады. Жалпы мағынада, уақытта ағып жататын физикалық процесс дегеніміз сигнал екенін түсіндік. Өлшенетін физикалық шамамен қосыла өзгеретін сигналды өлшеудің ақпараттық сигналы деп, ал өлшенетін шамамен функционалды байланысы жоқ сигналды ақпаратық емес параметр деп айтамыз.