6. Naród jako uczestnik stosunków międzynarodowych

Wyznaczniki narodu dzielimy na obiektywne i subiektywne:

- obiektywne – wspólne losy dziejowe, język, kultura, terytorium, życie ekonomiczne,

- subiektywne – tożsamość narodowa.

Wyrazem wspólnoty narodowej jest świadomość narodowa, poczucie własnej odrębności w stosunku do innych narodów, dążenie do podnoszenia prestiżu narodowego, jak również działanie mające na celu tworzenie i umacnianie własnego państwa.

Biologiczna koncepcja narodu – więzy krwi i rasy, naród kategorią obiektywną, niezależną od człowieka

Socjologiczna koncepcja narodu – naród to kategoria historyczna, nie zawsze istniały narody.

Procesy narodotwórcze zachodzą w dwóch kierunkach:

- państwowotwórcza rola narodu, naród etniczny – etnos

- narodowotwórcza rola państwa, naród polityczny – demos

Na pojęcie etnos składa się:

1. epos – pamięć historyczna, świadomość ciągłości rozwoju narodu

2. etos – tradycje i obyczaje narodowe

3. logos – wspólny język lub akceptowany sposób komunikacji wewnątrz wspólnoty

4. genos – przekonanie o posiadaniu wspólnych wielkich przodków

5. topos – „ziemia ojczysta” narodu (na terytorium państwa)

Według tej koncepcji narody istnieją od zawsze, a XIX wiek to przebudzenie się narodów.

Naród jako demos – naród to wspólnota obywateli zamieszkujących terytorium państwa. Naród zatem to wytwór procesów historycznych rozpoczętych w XVIII wieku.

Europa Wschodnia – narody etniczne, oparte na pochodzeniu, języku, rasie

Europa Zachodnia – narody kulturowe – język, obywatelstwo, terytorium

Ameryka – narody polityczne – obywatelstwo, terytorium, symbolika

W różnych okresach dziejowych elementy łączące naród były inne:

- wspólnota pierwotna – organizacja rodowa oparta na więzach krwi

- formacja niewolnicza – organizacja plemienna oparta na wspólnocie pochodzenia i terytorium

- formacja feudalna – narodowość – język i terytorium

- formacja kapitalistyczna – narody na gruncie wspólnej państwowości

Nacjonalizm – światopogląd. Patriotyzm - uczucie. Instytucjonalna forma nacjonalizmu to państwo narodowe. Koncepcje – naturalizm (narody stwarzają nacjonalizm), konstruktywizm (nacjonalizm buduje naród)

Uczestnictwo narodu w SM – naród jako uczestnik ma charakter przejściowy, staje się uczestnikiem podejmując zorganizowane działanie na rzecz utworzenia własnego państwa.

Zasada równości narodów – wszystkie narody mają takie same prawa i obowiązki, co jest istotne np. w państwach wielonarodowych. Wzajemność w regulowaniu sytuacji mniejszości w różnych państwach.

Mniejszość narodowa to zbiór mieszkańców państwa, którzy posiadają gdzie indziej własne państwo, nie można być mniejszością w swoim kraju (nie jest to określane arytmetycznie).

Granice państw nie pokrywają się z granicami narodowymi, nie ma państwa jednolitego narodowościowo

SEPARATYZM – dążenie jakiejś grupy narodowościowej do oderwania się od państwa na terytorium, którego zamieszkuje wraz z terytorium, które zamieszkuje

IRREDENTYZM- dążenia grup narodowościowych do oderwania się od państwa na terenie, którego zamieszkuje i do przyłączenia się do sąsiedniego państwa, w którym ta grupa stanowi większość

SECESJONIZM – dążenia jakiejś grupy narodowościowej do oderwania się od państwa, na terytorium którego zamieszkuje, motyw – kwestie ekonomiczne lub/i polityczne

Dyskryminacja narodowa może stać się kwestią o charakterze międzynarodowym.

Sposoby zażegnywania problemów:

1. ochrona mniejszości pod nadzorem organizacji międzynarodowych

2. przesiedlanie, wymiana mniejszości narodowych

3. przyznanie przez państwo autonomii danej mniejszości na jego terytorium

4. eksterminacja

Prawo narodów do samostanowienia:

1. poczucie odrębności wspólnoty

2. powszechna wola politycznej samorealizacji

3. wola społeczności międzynarodowej

4. Karta Narodów Zjednoczonych – obowiązek poszanowania równouprawnienia i samostanowienia narodów