1.Саясат дегеніміз не? 9
М
Түсініктемелік
түйін
«Азаматтық
қоғам» терминін
әртүрлі түсінген және әртүрлі мағынада
түсініп келуде. Бастапқыда ол мемлекеттің
билігі мен заңның күші арқылы басқарылатын
-«саяси қауымдастық» мағынасын
білдір-етін. Алайда, оны көбіне
«мемлекетке» қарама қарсы балама өлшем
ретінде пайдаланады: осы тұрғыдан
алғанда бұл термин мемлекеттен тәуелсіз
«жекелік» институттарға жатады және
адамдар тарапынан өздерінің жеке
мақсаттарына жету үшін құрылады. Бұл
құрылымдар қатарында – тәуелсіз топтар
мен ассоцияцияларды, жеке кәсіпкерлік
құрылымдарын, мүдделестер топтарын,
үйірмелер, отбасылар және т.б. айтуға
болады. Гегель (қар. 107 б.) дегенмен,
отбасылықта адамның таза жеке эгоистік
мүдделері шоғырланады деп, отбасы мен
азаматтық қоғамды бөлек қарастырған.
әселе
мұнда бір нәрсеге келіп тіреледі -
өмірдің «жария» тұсы мен «жекелік»
жағының ара жігі қай жерде ажыратылмақ?
Әдетте бұл мәселені мемлекет пен
қоғамның ара жігін ажыратуға сәйкес
келеді деп түсіндіреді. Мемлекеттік
институттарды (үкімет аппараты, соттар,
полиция, армия, әлеуметтік қорғау жүйесі
және т.б.) біздер «жария » институттар
деп қарастырамыз, үйткені олар қоғамның
ұжымдық өмірін ұйымдастыруға жауапты
және салық салу арқылы – қоғам есебінен
бюджеттен қаржыландырылады. Азаматтық
қоғам болса, Эдмунд Бёрк «шағын үйірме»
деп атаған (қар. 56 б.) отбасы, туыстық
қауымдастықтар, жекеменшік кәсіпорындар,
кәсіподақтар, клубтар, жергілікті
қауымдастықтар сияқты институттар мен
осы секілді құрылымдардан тұрады.
Олардың «жекелік» ретінде танылуының
басты себебі, олардың жеке адамдар
тарапынан құрылатындығы және жеке
адамдар тарапынан өздерінің жеке
мүдделері үшін қолдайтындығы болмақ.
Жариялық және жекелік деп жіктелуге
сүйене отырып бұл дәстүрдің жақтаушылары
саясатты мемлекеттің және өзге де жария
құрылымдардың қызметі деп қарастырады.
Сол себепті біз мұнда да адамдардың
жеке өздерінің күш жігері арқылы
жасайтын қызмет түрлерінің (экономикалық,
әлеуметтік, тұрмыстық, жекелік, мәдени
саладағы және т.т) бәрі де , «саяси емес
қызмет» болып саналатындығына тап
боламыз.
Жариялық птн жекелікке жіктеудің анағұрлым тереңірек бір түрі ретінде «саяси» және «жекеге» жіктеу көрінеді (1.1 сурет). Мемлекеттен өзінің өзгешілігене қарамай
Қоғамдық |
Жекелік |
Мемлекет: мемлекеттік басқару аппараты |
Азаматтық қоғам: тәуелсіз институттар: жеке кәсіпкерлік құрылымдар, кәсіподақтар, үйірмелер, отбасы және т.б. |
Қоғамдық |
Жекелік |
Қоғамдық өмір саласы: саясат, сауда, еңбек, өнер, мәдениет және т.б. |
Жеке өмір саласы: отбасы және үй |
1.1. сурет. Қоғамдық және жекелікті түсінудің екі түрі
азаматтық қоғам жария қызмет ететін және қоғам мүшелерінің қолы жететін ашық құрылымдарды «жария» деп тануға тұрарлық институттар болса да өзінің қарамағына алады. Айталық экономикалық институттар осындай құрылымдарға жатады. Бұл мәселенің маңыздылығы мынада: экономиканы жекелік саладан жария салаға өткізу арқылы біздің «саясилық» түсінігін түсінуіміздің аясы кеңи түседі. Себебі біз өзіміздің