Społeczne uczenie się agresji

Teoria społecznego uczenia się (agresji) została rozwinięta przez Alberta Bandurę .Zakłada się w niej, że - podobnie jak innych zachowań - także zachowań agresywnych człowiek uczy się przez obserwację i naśladowanie innych ludzi, ucieleśniających cenione w danym środowisku wzory i wartości. istotnym elementem otoczenia, wywierają więc istotny wpływ na proces uczenia się zachowań prospołecznych i antyspołecznych. Cały proces społecznego uczenia się agresji należy rozpatrywać w dwóch płaszczyznach: modelowania zachowań agresywnych oraz ich aktywizowania i wzmacniania.

Część komunikologiczna tej teorii koncentuje się zatem na procesie nabywania przez ludzi wzorów zachowań prezentowanych („modelowanych”) przez media, który (w największym uproszczeniu) można scharakteryzować w sposób następujący:

1. Jednostka zauważa daną formę zachowania opisywaną lub portretowaną (odgrywaną) w zawartości danego medium;

2. Jednostka osądza to zachowanie, jego atrakcyjność i potencjalną użyteczność dla skopiowania w jakiejś sytuacji (w której się znajduje lub może się znaleźć);

3. Portretowane zachowanie jest w odpowiedniej sytuacji reprodukowane przez jednostkę;

4. Reprodukowane zachowanie okazuje się użyteczne (lub efektywne) w danej sytuacji, nagradzając przez to jednostkę;

5. W późniejszym okresie, modelowane zachowanie staje się normalnym sposobem

reagowania w określonej sytuacji, do momentu, gdy przestaje być efektywne (i nagradzające).

Według Bandury częste oglądanie przemocy w telewizji wywołuje wśród odbiorców, zwłaszcza młodocianych, cztery różne efekty:

• Uczy agresywnych wzorów postępowania - pokazuje różne formy przemocy i utrwala przekonanie, że są one skutecznym sposobem działania, świadczącym o pomysłowości i zaradności człowieka;

• Osłabia hamulce powstrzymujące przed stosowaniem przemocy - pokazując, że dzięki przemocy dobro triumfuje nad złem, a agresja jest często akceptowanym, nawet pożądanym sposobem rozwiązywania problemów, zmienia jej kwalifikację moralną;

• Znieczula i przyzwyczaja do przemocy - częste oglądanie przemocy przestaje robić wrażenie na widzach, ich reakcje emocjonalne słabną, potrzebują oni coraz silniejszych podniet (tzn. bardziej wyrafinowanej przemocy), a samą przemoc zaczynają traktować jako coś zwyczajnego;

• Utrwala zniekształcony obraz rzeczywistości - widzowie dochodzą do przekonania, że przemoc i agresja są na porządku dziennym, stale zagrażają ich bezpieczeństwu, że ryzyko stania się ofiarą przemocy jest duże; stają się więc bardziej podejrzliwi i nieufni wobec innych ludzi.

Mechanizm aktywizowania i wzmacniania wyuczonych wzorów zachowań

agresywnych mogą uruchamiać bądź osobiste przeżycia (doświadczenia awersyjne), bądź zachęty płynące z otoczenia zewnętrznego trafiające na podatny (lub niepodatny) grunt skłonności osobowościowych. Bodźce te mogą działać zarówno samodzielnie, jak i łącznie: reakcja na osobiste przeżycia może zależeć od zachęt zewnętrznych, a skłonności mogą być skutkiem wcześniejszych doświadczeń awersyjnych. Z tym, że oba rodzaje bodźców mogą wywoływać reakcje niekoniecznie agresywne.

Do „doświadczeń awersyjnych" można zaliczyć: doświadczenie przemocy, obrazy i

zniewagi, niepowodzenia i trudności życiowe; czyli przeżycia rodzące frustracje, stresy i emocjonalne pobudzenie, które musi znaleźć jakieś ujście zewnętrzne (musi być "rozładowane"). Wybór zachowania agresywnego zależy od usposobienia jednostki, jej nawyków, położenia (sytuacji społecznej).

Wpływ mediów jest w tym układzie raczej ograniczony - mogą one najwyżej wzmagać lub łagodzić stany napięcia, opóźniać bądź przyśpieszać stany agresji.