- •Дәлелдік ақпараттың көзі
- •1 Кестеде қолайлы ақпараттардың көздерінің жақсы мен жаманын көрсетеді
- •2 Кесте. Медицина ақпараттарының негізгі мәліметтері
- •(Мысалы мб medline, www.PubMed.Com сайтына арналасқан)
- •MeSh medline мәліметтер базасындағы баспаларды іздеудегі индексациясының пәндік бағдарлама жүйесін қолданылуы.
- •Ақпараттық ресурс түрлері
2 Кесте. Медицина ақпараттарының негізгі мәліметтері
Көзі |
Мазмұны |
URL |
Екінші ақпараттық журналдар |
||
ACP Journal Club |
Басылымдардың рефераты эксперттердің тексерістерімен бірге |
http://www.acpjc.org/shared/ menuabout.html |
Evidence-Based Medicine |
Басылымдардың рефераты |
http://ebm.bmjjournals.com/ |
Evidence-Based Mental Health |
Психиатриядан арнайы және көрікті басылымдар |
http://ebm.bmjjournals.com/ |
Evidence-Based Nursing |
Критикалық басылымдар тәжірибесі бар мейірбикенің тексеруімен бірге |
http://ebm.bmjjournals.com/ |
Медициналық тәжірибесінің халықаралық журналы |
Дәрігерлерге арналған нақты, маңызды клиникалық және эпидемиологиялық зерттеулері бар құрастырылған рефераттар |
http://www.mediasphera.ru/ mjmp/mjmp-mn.htm/ |
BMJ Updates |
Қызықтырған мамандық бойынша жіберілетін ақпараттар туралы жаңа басылымдар |
http://bmjupdates.mcmaster.ca/ index.asp.choice.13 |
Бірінші ақпараттық МБ |
||
MEDLINE |
1966ж бастап басылып келе жатқан 12 млн басылымдар |
http://www.pubmed.com |
EMBASE |
1974ж бастап келе жатқан 10 млн басылымдар |
http://www.embase.com |
Екінші ақпараттық МБ |
||
Кокранды кітапхана (The Cochrane Library) |
Жүйелік қарап шығып МБ-дан, емдік әрекеттердің әсерінен, КИ-ді басқару регистрінен, қарап шығу әдістемесінен тұрады |
http://thecochranelibrary.com |
Up To Date |
Оқу әдістемелік бағдарлама сегіз кәсіби медициналық ассоциациясымен бірге |
http://www.uptodate.com |
Clinical Evidence |
Клиникалық ұсыныстарды өңдеуге беретін материалдар |
http://clinicalevidence.com |
Халықаралық бірлестік |
||
BEME Collaboration – Best Evidence Medical Education |
Медицина білім алу жүйелерді қарап шығу |
http://bemecollaboration.org |
Evidence for Policy and Practice Information and Coordination Centre – EPPI-Centre |
Әлеуметтік зерттеулер |
http://eppi.ioe.ac.uk/EPPIWeb/ home.aspx |
Campbell Collaboration (C2) |
Әртүрлі араласу жұмыстарына арналған зерттеулерді қарап шығу |
http://campbellcollaboration.org |
Метаіздеуші қызмет |
||
SUM Search |
Оқулықтар мен басылымдар, Merck Manual, MEDLINE тәжірибелі басылымдар (медициналық қызметінің сапасы мен зерттеулер бойынша агенство) |
http://sumsearch.uthscsa.edu |
TRIP |
75 бойынша медициналық ақпаратты іздеу |
http://tripdatadase.com |
МБ-да дәлелденген ақпаратты іздеу негізі
(Мысалы мб medline, www.PubMed.Com сайтына арналасқан)
Дәлелденген медицина аймағында ақпаратты іздеу жүйелі түрде жетуді талап етеді. Дәлелденген медицина сұрақтарға қажет ақпаратты сәтті іздеу үшін сәйкес МБ таңдау және оптимальды әдіспен іздеу маңызды. Бірақ мұқият және жоғары дәрежелі іздеу жүргізгенде керек ақпаратты табу мүмкін болмайды (себебі индекстеу сапасыз және спонсор фирмалардың басылымға құштары болмағанда). Сол себептен дәлелденген ақпаратты табу үшін басқа қосымша әдістермен: «қолмен» электронды МБ-да суреттеу болмаған жағдайда; табылған құжаттардан әдебиеттер тізімін тауып уйрену қажет.
Бульдік логика
Іздеу жұмыстарын жүргізген кезде электронды МБ бульдік логиканы қолдануға тура келеді (Джордж Буль – ағылшын математигі 1815-1864 жылдар): AND, OR, NOT.
Көптеген МБ операторларында бульдік ойды жоғарғы тіркеуде жазу керек.
AND операторы – «және» дегенді білдіреді. Мысалы, лапароскопиялық холецистэктомия жайында ақпарат іздейтін болсақ мынаны жазу керек: «laparoscopic AND cholecystectomy».
OR операторы – «немесе», яғни мақаланы таңдаған кезде логикалық байланысы бар бірінші және екінші термин бар мақала керек болған жағдайда. Мысалы, холецистэктомия және холецистостомия жайлы мақала іздеген кезде бірінші немесе екінші термині бар мақалалар шығады, ол келесі түрдегідей болады: «cholecystecomy OR cholecystostomy».
NOT операторы – «жоқ». Керегі жоқ тақырыптардан арылу кезінде қолданылады. Мысалы, біз лапароскопиялық холецистэктомия жайында ақпарат іздейтін болсақ, бірақ дәстүрлі холецистэктомияны алып тастау керек. Онда сұрау төмендегідей болады: «laporoscopic AND cholecystectomy NOT laparotomy».
Мәліметтер базасының алаңы
МБ іздеуді арнайы жолақта жүргізеді. Көбінесе іздеу үшін термин немесе арнайы жұрнақты орналастыру: басылған жылы, орны, авторы және т.б. Жолақтарды белгілеу үшін белгілі жұрнақтар қолданылады. Жұрнақтардың синтаксисы әр түрлі іздеу жүйелерінде айырмашылық болады. PubMed сайтындағы жұрнақтар квадрат жақшаға алынып жазылады. Әдетте MEDLINE нұсқауы ұсынылған сайтта жолақтар толығымен жазылады. PubMed сайтында көмекші нұсқау көрсетілген, яғни жұмыс барысын толығымен таныстырып отырады. (URL: http://www.ncbi.nlm.nih.gov\books\bookres. fcgi\helppubmed\pubmed-help. pdf).
Автор жолағы - [au]. Мысалы, David S. A авторының кітабын табу керек болсын, онда сұрау келесідегідей болады: David SA [au]. Немесе лапароскопиялық холецистэктомия жайында болса David S. A. – laporoscopic cholecystectomy, me AND David SA [au].
[so] жолы. Баспа орнын іздеу аймағының шектеуі. Іздеу барысында баспаға сәйкес мәліметтер болу керек. Мысалы, лапароскопиялық холецистэктомияны табу керек болса: laporoscopic cholecystectomy [mh] AND (Klin-MedMosk) [so]. So – жұрнағы журналдың қысқаша атауы.
[sb] жолағы (subset) – журнал фильтр көпшесі, аймақ пәні, баспа түрі. Журнал көпшесінің 3 түрі бар: AIM – 120 әлемнің журналының аймағы, Abridged Index Medicus; Nursing – Internation Nursing Index библиографиялық кітапшасы DENTAL – стоматология – Index to dental litherature.
Лабороскопиялық холецистэктомия жайлы ақпарат алу үшін laporoscopic cholecystectomy [mh] AND AIM [sb].
3 кестеде пәндік аймақ көрсетілген
3 кесте
Аймақ атауы |
Аудармасы |
Қалыптастыру |
AIDS |
ЖИТС |
aids[sb] |
Bioethics |
Биоэтика |
bioethics[sb] |
Cancer |
Қатерлі ісік |
cancer[sb] |
Complementary Medicine |
Альтернативтік медицина |
cam[sb] |
History of Medicine |
Медицина тарихы |
history[sb] |
Space Life Sciences |
Ғарыштық медицина |
space[sb] |
Systematic Reviews |
Систематикалық бейне |
systematic[sb] |
Toxicology |
Токсикология |
tox[sb] |
[ti] жолағы (атауы) және [jn] (журнал).
4 кестеде MEDLINE МБ негізгі жолақтары көрсетілген.
Жол |
Мазмұны |
Мазмұн |
[ab] |
Реферат |
measles[ab] |
[ad] |
Авторлар мекені |
St.peterburg[ad] |
[ai] |
Реферат сипаттамасы |
asthma[ai] |
[aid] |
Баспагердің идентификациялық номері. Ол 2 нұсқада болады |
S0140673699071482[aid] |
[lau] |
Бірінші автор |
wong[lau] |
[au] |
Автор |
wong[au] |
[fau] |
Автордың толық аты |
Wong Julia[fau] |
[lastau] |
Соңғы автор. Оларды соңында жазады |
marsh[lastau] |
[dp] |
Публикацияның форматтағы мерзімі: YYYY\MM\DD |
1998\03\15[dp] |
[edat] |
PubMed келу мерзімі |
1997\10\06[edat] |
[gr] |
Контракттың немесе грандтын номері |
Ca101211[gr] |
[issn] |
ISSN номері |
0140-6736[issn] |
[jn] |
Журнал атауы |
lancer[jn] |
[la] |
Баспа тілі. Бірінші 3 әріпті белгілейді. |
chi[la] |
[mh] |
Кілтті сөздерді бейнелейді MeSH. |
aromatherrapy[mh] |
[mhda] |
MeSH индекстерін тағайындау мерзімі. |
1997\12\18[mhda] |
[ot] |
Басқа индексті термин |
Demographic factors[ot] |
[ps] |
Атау ретіндегі өзіндік ат |
nightingale[ps] |
[pt] |
Баспа типі |
rewiew[pt] |
[rn] |
CAS немесе EC регистрациялық номері |
1-5-20-4[rn] |
[sb] |
Таңдалған аймақ сүзгісі |
systematic[sb] |
[sh] |
MeSH рубрикасы. |
toxicity[sh] dh [sh]= diet terapy |
[si] |
Мәліметтердің қосалқы аймағы |
Genbank\af001892[si] |
[so] |
Шығу мәліметтері |
1999aug[so] |
[tg] |
Мақаланың қосымша бейнелері |
Case report[tg] |
[ti] |
Тақырып немесе оның ағылшынша аудармасы |
Common cold[ti] |
[tiab] |
Тақырыптағы Және\немесе сөздері |
Common cold [tiab] |
[tt] |
Оригиналды тақырып |
problema[tt] |
[tw] |
Атау сөзі немесе аннотация |
asthma[tw] |
[pmid] |
PMID жаңару коды. |
10703801[pmid] |
