4.2 Сурет – Торы бар (а) және коректендіргіш б және в конструкциясы бар шарлы диірменннің схемасы – сәйкесінше барабанды және ұлулы қоректендіргіштер
МШР типті торы бар шарлы диірмендер (4.2, а сурет) диаметрі 0,9-6 м, ұзындығы 0,9-8 м барабанның жұмыстық көлемі 0,45 - 208 м3 әдетте ұсақ ұсақтағыш (30-5 мм дейін) материалдарды ұнтақтау үшін қолданады және біркелкі 0,15 мм кем емес құрамында аз шлам мөлшері бар ірілікті өнімді алу үшін. Тәжді шестерня 10 арқылы жүзеге асатын барабанның айналымының тиімді жиілігі 1 75-80% құрайды оны диаметрі 40-120 мм шарлармен толтырып 40-50% дәрежесі кезінде жүзеге асырылады.
Тербелмелі диірмендегі ұнтақтау
Құрғақ ұнтақтауға қолданатын тербелмелі диірмендердің барабан немесе камерасы (4.3-сурет) айналмалы қозғалыс жасамайды. Дебалансты инерционды (4.3-сурет, а) немесе гирационды тербеткіш (4.3-сурет, б) әсерінен жазықтықтағы айналмалы тербелтулер, тербелту осіне перпендикуляр, соқпа және үйкеліс жүктеуі нәтижесінде ұнтақтау материалын туғызатын, ұнтақтау ортадағы кері бағытталған айналмалы қозғалыстары пайда болады. Тербелу амплитудасы (5-15 мм) мен дебаланс айналуының жылдамдығын (1000-3000 мин”1) ауыстыра отырып, минерал бұтақтарының ашылуын жақсартатын, ұнтақталған материалына бөліну күштеріне дозаланған әсерін көрсетуге болады.
Ұсақ денелер ретінде мыс, жоғары хромды қорытпа немесе карбидті вольфрамнан жасалған шарлар немесе стерженьдер қолданылады. Барабан немесе камера диірмендерінің ішкі беттігі резина немесе мыстың тозу беріктігімен қапталады. Олардың ұсақ денелермен толу дәрежесі 60-70%, ал ұнтақталған материалымен бірге – 80-90% жуық. Диірмендер жоғары дәрежедегі қысым немесе вакуум, қыздыру немесе суыту нәтижесінде ғана жұмыс істей алады. Тербелмелі диірмендердің атықшылығы кәдімгі шарлы диірмендерге қарағанда құрылыс материалдар өндірісінде, химиялық және металлургия өнеркәсібінде қолданатын жұқа және тіпті жұқа ұнтақтауы кезінде, құрамында алтын бар кендерде, кварцты құмда, қалайы концентраттарының ұнтақтауында бөлінеді.Осының нәтижесінің бастапқы ірілік 2-5 мм, кейбір жағдайларда 12 мм болады.
4.3 Сурет – Инерционды (а), гирационды (б), мвв-2 вертикаль типті (в) және «Палла-у» (г) типті дірілді диірмендердің сызбалары
Тербелмелі диірмендердің ішкі тербелісі ұнтақтау процесінің (4-сурет, а, б) үздіксіздігі ұнтақталған өнімінің барабан немесе камерадан әуе ағынымен жойылу нәтижесінде үздіксіз бөлінуі бастапқы материалдың ұнтақтау зонасына берілуімен жүзеге асады. Диірмен әуе сепараторы бар тұйық циклде жұмыс істейді. Ауаның берілуі мен әуешаңды қоспасының бөлінуін диірмен корпусындағы арнайы штуцерлер арқылы жүзеге асырылады. Тербелістің камера немесе барабан ішіне орналасуы ұсақ денелердің тиімді жұмысын, ұнтақталған өнімін жою үшін диірменнің тиімді «вентиляциясын» қиындатады. Сондықтан шығарылған тербелісі бар тербелмелі диірмендердің конструкциясы (4-сурет, в, г) болашақта көп қолданылатын болады.
МВВ-2 тік тербелмелі диірменде (4.3-сурет, в) тік ось бойымен теңселіп қозғалуы инерционды тербеліс 7, қозғалтқыш бөлімінде 8, резиналы амортизаторларда 9 орналасқан. Бастапқы материал камерадағы үйлестіру құрылғысына 2 өтіп, радиалды камералардағы 3, 5 тізбекті ұнтақтауына барады. Дайын өнім камера патрубкасы 6 арқылы түсіріледі. «Палла-У» типті тербелмелі диірмен (4-сурет, г) көлденеңнен орналасқан пен 70% ұсақ денелермен (шарлар немесе стерженьдер) толтырылған амортизаторларда 3 орналасқан, диаметрі 0,55-0,65 м және ұзындығы 2,1-4,3 м құбырдан 2 тұрады. Олардың арасында тік ауыртпалық сызық бойымен тербеліс 4 (дебалансты күшті толқын) орналасқан. Бастапқы материал жоғарғы құбырдың 2 басына штуцер 1 арқылы өтіп, ұнтақталады, оның соңындағы торлы тесігі арқылы және өткір жеңі 5 арқылы өтіп, содан ұнтақтаудан өтпей тұрған және оның соңындағы бөгеуші тор арқылы өтіп, астыңғы құбырдың 6 басына барып, штуцер 7 арқылы түсіріледі. Диірмендерді кәдімгі ұнтақтау сияқты өнімділігі 35-50 т/сағ дейін (төрт құбырлы диірмен үшін), өнім ірілігі 0,04 мм кем емес параллель және тізбектей жұмыс істейтін екі-, төрт- және алты құбырлы болып әзірлейді.