- •3 Дәріс конспектісі
- •1. Негізгі түсініктер
- •2. Электронды құрылғылардың жіктелуі
- •2. Пассивті фильтрлердің түрлері
- •2.1Сурет
- •2.2 Сурет - Жоғары жиіліктегі фильтрлер
- •2.3 Сурет- Пассивті жиекті rc-фильтрі
- •10 Тема
- •Кірісті дифференциалды (күшейткіш) каскад
- •10 Тема
- •10.1 Сурет.Инверторлаушы күшейткіш.
- •11 Тема
- •12 Тема
- •10.5 Сурет соммалайтын күшейткіш
- •14 Тема
- •10.5 Интеграторлар
- •15 Тема
- •18 Тема
- •4.1 Сурет - Кернеу көзі, басқарушы кернеуге ұқсас инвертті күшейткіш
- •4.2 Сурет- кернеу көзі , басқарушы кернеуге ұқсас электрометрикалық күшейткіш.
- •4.3 Сурет – Токпен басқарылатын кернеу көзі
- •18 Тема
- •4.4 Сурет- Инверттік күшейткіш – басқарылатын кернеу, ток көзі
- •4.5 Сурет – Электрометрлік күшейткіш- Басқарылатын кернеумен, ток көзі.
- •4.6 Сурет-Жерлестірілген жуктемеге арналған ток көзі, басқарылған керенумен
- •19 Тема
- •4.7 Сурет – токты айна
- •22 Тема
- •5.1 Сурет
- •23 Тема
- •4.3 Сурет – Токпен басқарылатын кернеу көзі
- •18 Тема
- •4.4 Сурет- Инверттік күшейткіш – басқарылатын кернеу, ток көзі
- •4.5 Сурет – Электрометрлік күшейткіш- Басқарылатын кернеумен, ток көзі.
- •19 Тема
- •4.7 Сурет – токты айна
- •22 Тема
- •5.1 Сурет
- •23 Тема
- •24 Тема
- •24 Тема
- •Тема36. Амплитудалық түзеткіш
- •9.9 Сурет – ок негізіндегі фазалық сезімтал демодуляторлардың сызбасы
- •9.9 Сурет – ок негізіндегі фазалық сезімтал демодуляторлардың сызбасы
- •4. Чебышев фильтрі
- •5. Бессель фильтрі
- •11.1 Сурет – Гистерезисті сипаттамалы компаратор:
- •37 Тема
- •9.9 Сурет – ок негізіндегі фазалық сезімтал демодуляторлардың сызбасы
- •41 Тема 4. Чебышев фильтрі
- •48 Тема
- •50 Тема
- •10.14 Сурет. Логарифмдық күшейткіштің функционалды схемасы
- •10.14. Сурет. Логарифмдық күшейткіштің функционалды схемасы.
11.1 Сурет – Гистерезисті сипаттамалы компаратор:
11.1, б суретінде регенеративті компаратордың толық сызбасы және ауыстыру сипаттамасы көрсетілген. Берілген сызбаның (11.1, в сурет) шығыс сигналы сандық ИС-ң кіріс сигналдарымен үйлескен. Бұл сызбадағы гистерезис кернеуі
Оң ОЖ-сы бар регенеративті компаратордың сызбасы ОК- да құрылатын триггерлы және мультидірілді сызбалардың негізі болып табылады.
Ұсынылатын әдебиеттер
1. Павлов В. Н., Ногин В. Н. Схемотехника аналоговых электронных устройств: Учебник для вузов. – М.: Горячая линия–Телеком, 2001. – 320 с.
2. Гутников В.С. Интегральная электроника в измерительных устройствах. – 2-е изд., перераб. и доп. – Л.: Энергоатомиздат, 1988. – 304 с.
3. Фолкенберри Л. Применение операционных усилителей и линейных ИС:-Пер. с англ. –М.:-Мир, 1985.
4. Гутников В.С. Интегральная электроника в измерительных устройствах. – 2-е изд., перераб. и доп. – Л.: Энергоатомиздат, 1988. – 304 с.
5. Титце У., Шенк К. Полупроводниковая схемотехника: Справочное руководство. Пер. с нем.-М.:-Мир, 1983.
6. Операционные усилители и компараторы. Справочник. – М., Издательский дом "Додэка - XXI", 2002.
СӨЖ үшін тапсырмалар
Келесі сұрақтарға жауап беру:
1. Компаратордың жұмыс істеу принципін түсіндір.
2. Қандай параметрлер компаратордың жұмысын сипаттайды?
3. Өлшеу техникасында кернеу компараторлары не үшін қолданылады?
4. Шмитт триггеры дегеніміз не?
5. Шмитт триггеры негізіндегі гистерезис кернеуі 10мВ, екі сигналдың салыстыру сызбасын сал.
Тақырып 12. Сигналдар генераторлары. Негізгі принциптері. Қосқыш генераторлар. (1 сағат)
Дәріс жоспары
1. Жалпы мағлұмат
2 Синусоидалы генераторлар
1. Жалпы мағлұматтар
Сигналдар генераторлары деп қажет етілетін формасы мен жиілігі бар айнымалы кернеуді жасайтын электронды сұлбаларды атайды.
Күнделікті практикада қолданылатын көпке белгілі сигналдарды төрт типке бөлуге болады: тікбұрышты, үшбұрышты және синусоидалы формадағы сигналдар.
Генераторлар транзисторлар, операционды күшейткіштер және компараторлар негізінде құрылады (жасалады). Тікбұрышты формадағы сигналдардың генераторлары да логикалық элементтер негізінде жасалады.
Керекті жиіліктің берілуі, егер жоғары тұрақтылық қажет болса, RC-тізбектердің немесе кварцті резонаторлар көмегімен іске асады.
2 Синусоидалы генераторлар
Синусоидалы тербелістердің құрылуының қарапайым әдісі LC – тербелмелі контурдың шығындарының күшейткіш көмегімен компенсация әдісі болып табылады.
LC – генераторлар төменгі жиілікті тербелістерді алу үшін қолданылмайды деп есептеуге болады, өйткені бұл кезде индуктивтілік және сыйымдылықтың үлкен өлшемдері талап етіледі.
Көбінесе, генерация жиілігі RC – фильтрлердің параметрлерімен анықталатын генераторлар қолданылады.
Жиі қолданылатын генератор Вин көпірі негізінде жасалған генераторлар (сурет 12.1).
12.1 -сурет. Вин көпірі негізіндегі генератор
болған
кезде құрылғыда автотербеліс пайда
болады, олардың жиілігі мына формуламен
анықталады:
Әдетте мына мәндерді қолданады R1=R2=R; C1=C2=C, ал автотербелістің жиілігін мына қатынаспен анықтайды
Автотербелістер
мына шарт орындалғанда пайда болады,
ОК
және R3
,
R4-тің
күшейту коэффициенті 3-тен артық болу
керек, яғни
шарты орындалу керек.
Тұйық
тізбектегі орнатылған тербелістер
жиіліктегі ілмектік күшейткіш коэффициенті
бірге тең болған жағдайда ғана пайда
болуы мүмкін. Бірақ автотербелістің
пайда болуы үшін, алдымен ілмектік
күшейткіш коэффициенті бірден артық
болуы тиіс.
Аз қателігі бар гармониялық тербелістерді тудыру үшін ОК-тің кері теріс инерциялы-сызықты емес тізбекті қолданады. Сызықты емес болудың негізгі сипаты, сигналдың амплитудасының өсуімен R3 кедергісі азайған немесе R4 кедергісі артқан кезде алынады. Сондықтан R3-тің орнына жартылай өткізгіштік терморезистор немесе R4 –тің орнына металл терморезисторды қолдануға болады (мысалы, шағын қыздыру шамы). Терморезистордың аз резисторлары аз қуатты сигналдарға қарағанда оның қызуын жақсы қамтамасыз ету үшін керек.
Вин генераторының басқаша құру сұлбасы 12.2-суретінде көрсетілген
12.2 –сурет. Вин генераторы
Генератор шығысындағы кернеу стабилитрон кемтігіндегі кернеуден артық болғанда, сол немесе басқа стабилитрон күшейткіштің күшейту коэффициентін азайта отырып және Uвых кернеуінің мәнін Uнас.кернеуінен асырып,(Uвыхполярлығына байланысты) ашылады және резистор R5-ті шунттайды. R3 резисторы Uвых амплитудасын 1,5 Uст -дан Uнас.-қа дейінгі шекте реттей алады. Нәтижесінде пайда болған синусоида өте аз сызықты емес қателіктерге ие болады. Генераторды жүктемеден оқшаулау үшін оны кернеуді қайталағыш шығысына қосу керек.
Күшейткіш коэффициентін реттеу сұлбаларының басқа да түрлері бар, синусоидалы тербеліс генераторларының сұлбалары да бар, мысалы: Г – түрдегі RC – тізбектердің негізіндегі.
Тақырып 13. Арнаулы үлгілі сигналдар генераторлары. Мультивибраторлар (1 сағат)
Түзусызықты формадағы генераторлар
Түзусызықты формадағы генераторлар немесе автотербелістік мультивибратор.
ОК негізінде ТКБ және ПОС алынған қарапайым сұлбалар. ПОС уақыт бойынша өзінің қимылы бойынша ТКБ-тен асып отыруы тиіс. Онда ПОС сигналдар бір жағадайдан екіншісіне тасқынды өтпе жасайды, ТКБ тізбегі (ПОС-пен бірге) әрбір жағдайдағы құрылғының келу уақытын шектейді.
13.1-сурет
ПОС R3, R4 резиствиі бөлуші негізінде жасалған ТКБ R1, С1 пассивті интеграторды құрайды.
Автотербелісті мультипликатордың жұмысы қысқаша келесі түрде сипатталады:
1)
Uвых
= +Uнас
болғанда
конденсатор
С UПН
–нен
зарядталып алынады (төменгі кіріс
кернеу)
,
до
Uпв
(жоғарға
кіріс кернеу)
және
сұлбаны
Uвых
= -Uнас.жағдайына
келтіреді.
2) Uвых = -Uнас болғанда конденсатор UПВ -нен UПН –ге дейін зарядталады және сұлбаны Uвых = +Uнас.жағдайына келтіреді. С1 зарядталу немесе разрядталуға керекті уақыт мультивибратордың жұмыс жиілігін анықтайды.
Тербеліс периоды
(сек);
R
– Ом, C
– Фарады;
немесе егер R3= 0,86 R4, онда
,
ал
жиілік
(Гц).
2. Үшбұрышты формалы сигналдар генераторы
Сызықты-өспелі үшбұрышты немесе аратәрізді формалы сигналды генерациялаушы сұлбалар өзгермейтін тоқпен зарядалатын конденсатор формасына ие болады.
13.2 – сурет. Сызықты-өзгеретін кернеуі бар генератор сұлбасы
ЕВХ
кернеуі
және
резистор R1
тоғын береді,
,
Мұндағы Uвых; Евх – В;
R1 – Ом;
С1 – фарады;
t – сек.
Белгілі формасы бар сигнады алу үщін ЕВХ.кіріс кенеуінің полярлығын перидты түрде ауыстырып отыру керек.
Генератордың шығысын копмаратордың кірісіңдегі сызықты өзгеретін кернеуіне ,( Шмит триггері), ал компаратор шығысын – генератор кірісіне қоссақ үшбұрышты формадағы кернеу генераторын аламыз 13.3-сурет.
13.3 –сурет. Үшбұрышты формадағы кепнеу генераторы
13.4-сурет.
R3 = 2 R2
Сигналдың
өсу уақыты
Түсу
уақыты
Онда тербеліс периоды
Жиілік
Период
(сек)
Жиілік
(Гц)
