5. Ор²ь¼Жкоар²ъжь ´²ь²ижьºр
кп³пЗП ապարատներում Сбл³ЭщЗ ПбЩбхп³уЗ³Э Зс³П³Э³унбхЩ ¿ ¿Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ սարքերի ы·ЭбхГЫ³Щµ, бсбЭщ ³ЯЛ³пбхЩ »Э µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ й»ЕЗЩбхЩ: ²Ыл й»ЕЗЩбхЩ ¿Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ л³сщБ П³сбХ ¿ ·пЭн»Й »сПбх нЗЧ³ПЭ»сЗу Щ»ПбхЩ. ч³П, »сµ հոսանքը կոմուտացիոն շղթայում մոտ է զրոյին, կամ բաց, »сµ Сбл³ЭщЭ бхЭЗ առավելագույն ³сЕ»щ: ¿Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ բանալին բնութագրվում է. փակ ռեժիմում` կոմուտացիոն հոսանքի առավելագույն արժեքով և լարման անկման չափով, բաց ռեժիմում` կոմուտացիոն լարման առավելագույն արժեքով և մնացորդային հոսանքի արժեքով: Մեխանիկական բանալու նմանությամբ ³Эб¹³ЫЗЭ (ПбЙ»Ппбс³ЫЗЭ) Сбл³ЭщБ Щбп ¿ ½сбЫЗЭ, П³Щ µ³у, ЗлП ³Эб¹З (ПбЙ»ПпбсЗ) нс³ЫЗ Й³сбхЩБ Щбп ¿ ½сбЫЗ: ²й³зЗЭ ¨ »сПсбс¹ нЗЧ³ПЭ»сбхЩ ³Эб¹З (ПбЙ»ПпбсЗ) нс³ усн³Н С½бсбхГЫбхЭБ чбщс ¿: ¾Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ л³сщЗ ³ЭубхЩБ ч³П нЗЧ³ПЗу µ³уЗ ¨ С³П³й³ПБ (ПбЩбхп³уЗ³), П³п³снбхЩ ¿ Я³п ³с³·, ³ЫЭе»л бс ³Эб¹З (ПбЙ»ПпбсЗ) нс³ ПбЩбхп³уЗбЭ ПбсбхлпЭ»сБ чбщс »Э: ´³Э³ЙЗ³ЫЗЭ й»ЕЗЩбн ³ЯЛ³пбХ ¿Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ л³сщ»сЗ чбщс С½бсбхГЫ³Э ПбсбхлпЭ»сБ µ»сбхЩ »Э ЗЭн»спбсЗ ы··-З µ³сУс³уЩ³Э, бсБ лбнбс³µ³с П³½ЩбхЩ ¿ 80-90% ¨ ³н»ЙЗ:
´³Э³ЙЗ³ЫЗЭ лЛ»Щ³Э»сБ Й³ЫЭбс»Э ы·п³·бсНнбхЩ »Э ³ЭПбЭп³Пп ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ й»Й»Э»сбхЩ, П»сеափոխЗгЭ»сбхЩ, П³с·³нбсЗгЭ»сбхЩ, П³й³н³сЩ³Э ³е³с³пЭ»сбхЩ ¨ ³ЫЙбхс:
6.1. Տրանզիստորային բանալիների տեսակները
ºГ» Х»П³н³сЩ³Э ³½¹³ЭЯ³ЭБ чбЛнЗ ³ЫЭеЗлЗ ЩЗз³П³ЫщбхЩ, бс ³е³СбнЗ пс³Э½ЗлпбсЗ ³ЭубхЩБ С³·»у³Н й»ЕЗЩЗу ³Эз³пн³Н й»ЕЗЩЗ ¨ С³П³й³ПБ, ³е³ ЩЗ³лпЗЧ³ЭЗ бхЕ»Х³убхуЗгБ Зс»ЭЗу ПЭ»сП³Ы³уЭЗ ³Щ»Э³е³с½ ³ЭПбЭп³Пп µ³Э³ЙЗ: Տրանզիստորային թվային և ազդանշանային տեխնիկան հիմնված է բանալիային ռեժիմով աշխատող տրանզիստորային բանալիների վրա: Р³Щ³е³п³лЛ³Э³µ³с пс³Э½ЗлпбсЗ ³ЯЛ³п³Эщ³ЫЗЭ й»ЕЗЩБ, »сµ Э³ С³·»уЩ³Э П³Щ անջատման Щ»з ·пЭнбхЩ ¿ С³Щ»Щ³п³µ³с »сП³с³п¨, ЗлП ³ПпЗн нЗЧ³ПбхЩ П³сЧ³п¨ (П³й³н³сЩ³Э ³½¹³ЭЯ³ЭБ чбЛнбхЩ ¿ у³пПбн) ПбгнбхЩ ¿ µ³Э³Й³ЫЗЭ, ЗлП бхЕ»Х³с³сБ` ЗЩебхЙл³ЫЗЭ:
ЬП. 5.1. ԸЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»сбн տс³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³Йու ելքային բնութագիրը
ºсПµ¨»й³ЫЗЭ пс³Э½ЗлпбсЭ»сЗ µ³½³ЫЗ СЗЩ³Э нс³ П³йбхунбхЩ »Э лЛ»Щ³Э»с, бсбЭщ ³ЯЛ³пбхЩ »Э µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ й»ЕЗЩбн, ³ЫлЗЭщЭ П³Щ ч³П »Э (µ»йБ ³Эз³пн³Н ¿ лЭЩ³Э ³ХµЫбхсЗу), П³Щ µ³у »Э (µ»йБ ЩЗ³ун³Н ¿ лЭЩ³Э ³ХµЫбхсЗЭ): ОЗс³йнбХ »сПµ¨»й³ЫЗЭ пс³Э½ЗлпбсЭ»сБ Блп ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ П³йбхун³НщЗ П³сбХ »Э ЙЗЭ»Й p-n-p ϳ٠n-p-n ïÇåÇ:
ос³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³ЙЗЭ»сЭ бхЭ»Э лЛ»Щ³ЫЗЭ п³сµ»с³ПЭ»с, бсбЭубхЩ VT пс³Э½ЗлпбсБ ЩЗ³унбхЩ ¿ п³сµ»с У¨»сбн:
2.1 ÝϳñáõÙ µ»ñí³Í »Ý »ñϵ¨»é³ÛÇÝ p-n-p ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ П³йбхун³Нщбн пс³Э½ЗлпбсЗ µ³½³ЫЗ нс³ лп»ХНнбХ µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ лЛ»Щ³Э»сը ¨ u1 ЩбхпщЗ бх u2 »ЙщЗ Й³сбхЩЭ»сЗ µЭбхГ³·с»сЭ Блп t Е³Щ³Э³ПЗ: ºГ» лЛ»Щ³Э»сбхЩ ПЗс³йнЗ n-p-n пЗеЗ пс³Э½Злпбс, ³е³ е»пщ ¿ чбЛ»Й лЭЩ³Э Й³сЩ³Э µ¨»й³П³ЭбхГЫбхЭБ, ЗлП Сбл³ЭщЭ»сЗ бхХХбхГЫбхЭЭ»сБ ПЙЗЭ»Э С³П³й³П:
5.1,³ նկարում µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ лЛ»Щ³Э ПбгнбхЩ ¿ БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»с³ЫЗЭ ¨ ³ЫЭ С³Ч³Л է ПЗс³йнбхЩ: кс³ ³й³ЭУЭ³С³пПбхГЫбхЭБ П³Ы³ЭбхЩ ¿ Эс³ЭбхЩ, бс ЩбхпщЗ ³½¹³ЭЯ³ЭЗ чбхЙБ µ³Э³Йбх »ЙщбхЩ чбЛнбхЩ ¿ С³П³¹сбхГЫ³Щµ, ³ЫлЗЭщЭª 180˚-бн: Алп µЭбхГ³·с»сЗ Щбхпщ³ЫЗЭ u1 Й³сЩ³Э µ³сУс Щ³П³с¹³ПЗ ¹»ещбхЩ »ЙщбхЩ лп³унбхЩ ¿ у³Нс` u2-EëÝ Щ³П³с¹³П, щ³ЭЗ бс пс³Э½ЗлпбсБ ·пЭнбхЩ ¿ ³Эз³пн³Н нЗЧ³ПбхЩ: Шбхпщ³ЫЗЭ u1 Й³сЩ³Э у³Нс Щ³П³с¹³ПЗ ¹»ещбхЩª »ЙщбхЩ лп³унбхЩ ¿ µ³сУс Щ³П³с¹³П` u20, щ³ЭЗ бс пс³Э½ЗлпбсБ ·пЭнбхЩ ¿ С³·»у³Н нЗЧ³ПбхЩ:
³ µ
· ¹
ЬП. 5.1. ос³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³ЙЗЭ»с
³) БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»сбн, µ) БЭ¹С³Эбхс µ³½³Ыбн, ·) БЭ¹С³Эбхс ПбЙ»Ппбсбн, ¹) ³лпХ
²Ûë ï³ñµ»ñ³ÏáõÙ µ³½³ÛÇÝ Ñáë³ÝùÇ ÷á˳ÝóÙ³Ý ·áñͳÏÇóÁ ½·³ÉÇáñ»Ý Ù»Í ¿ 1-Зу, С»п¨³µ³с п»ХЗ ¿ бхЭ»ЭбхЩ µ³½³ЫЗЭ Сбл³ЭщЗ бхЕ»Х³убхЩ: ºГ» µ³Э³Йбх Щбхпщ³ЫЗЭ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э С³с³µ»сбхГЫбхЭБ µ»йЗ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³ЭБ чбщс ¿ -Ç արժեքից, ³å³ ï»ÕÇ ¿ áõÝ»ÝáõÙ ³½¹³Ýß³ÝÇ áõŻճóáõ٠ݳ¨ Áëï ɳñÙ³Ý:
5.1,µ նկարում µ»сн³Н ¿ БЭ¹С³Эбхс µ³½³Ыбн пс³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³Йбх ЩЗ³уЩ³Э лЛ»Щ³Э, бсп»Х Х»П³н³сбхЩЭ Зс³П³Э³унбхЩ ¿ Блп ¿ЩЗп»с³ЫЗЭ Сбл³ЭщЗ: ¾ЩЗп»с³ЫЗЭ Сбл³ЭщЗ чбЛ³ЭуЩ³Э ·бсН³ПЗуБ чбщс ¿ Щ»ПЗу С»п¨³µ³с ³Ылп»Х п»ХЗ гЗ бхЭ»ЭбхЩ бхЕ»Х³убхЩ Блп Сбл³ЭщЗ, ³ЫлЗЭщЭ` Х»П³н³сЩ³Э Сбл³ЭщБ ЩЗЯп Щ»Н ¿ µ»йЗ Сбл³ЭщЗу:
ºГ» µ³Э³Йбх Щбхпщ³ЫЗЭ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э С³с³µ»сбхГЫбхЭБ µ»йЗ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³ЭБ чбщс ¿ -Зу, ³е³ п»ХЗ ¿ бхЭ»ЭбхЩ Й³сЩ³Э бхЕ»Х³убхЩ: ²Ыл лЛ»Щ³ЫбхЩ пс³Э½ЗлпбсБ ЩпЭбхЩ ¿ С³·»у³Н й»ЕЗЩ Щбхпщ³ЫЗЭ Щ»Н u1 Й³сЩ³Э ¹»ещбхЩ ¨ ³Ы¹ Е³Щ³Э³П »ЙщбхЩ ЭбхЫЭе»л бхЭ»ЭбхЩ »Эщ µ³сУс Щ³П³с¹³Пª u20: u1 Й³сЩ³Э чбщс ³сЕ»щЗ ¹»ещбхЩ пс³Э½ЗлпбсБ ч³ПнбхЩ ¿ ¨ »ЙщбхЩ бхЭ»ЭбхЩ »Эщ у³Нс Щ³П³с¹³П u2-EëÝ: вЭ³Ы³Н Щбхпщ³ЫЗЭ ¨ »Йщ³ЫЗЭ Й³сбхЩЭ»сЭ бхЭ»Э п³сµ»с µ¨»й³П³ЭбхГЫбхЭ, µ³Ыу БЭ¹С³Эбхс µ³½³Ыбн µ³Э³ЙЗЭ гЗ П³п³сбхЩ Щбхпщ³ЫЗЭ Й³сЩ³Э чбхЙ³ЯБсзбхЩ, ³ЫЙ П³п³сбхЩ ¿ª ПсПЭЩ³Э ·бсНбХбхГЫбхЭ:
5.1,·. նП³сбхЩ µ»сн³Н ¿ БЭ¹С³Эбхс ПбЙ»Ппбсбн µ³Э³Йбх лЛ»Щ³Э: к³ ЭбхЫЭе»л П³п³сбхЩ ¿ ПсПЭЩ³Э ·бсНбХбхГЫбхЭ ¨ бхЕ»Х³убхЩ Блп Сбл³ЭщЗ, ЗлП Блп Й³сЩ³Э бхЕ»Х³убхЩ гЗ П³п³сбхЩ: ²й³н»Й ¨л, µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ й»ЕЗЩбхЩ ³ЭСс³Е»Яп u1 Й³сЩ³Э ³ЭПбхЩБ П³сбХ ¿ ½·³ЙЗбс»Э ·»с³½³Эу»Й »Йщ³ЫЗЭ u2 ɳñÙ³Ý ³ÝÏÙ³ÝÁ:
²Ыл »с»щ лЛ»Щ³Э»сЗу µ³уЗ ПЗс³йнбхЩ ¿ Э³¨ гбссбс¹ лЛ»Щ³Э (ЭП. 5.1,¹), бсп»Х пс³Э½ЗлпбсЗ »с»щ ¿Й»Ппсб¹Э»сЗЭ ЩЗ³ун³Н »Э »с»щ ¹ЗЩ³¹сбхГЫбхЭЭ»с ¨ ³Ыл п³сµ»с³ПЗЭ ³Эн³ЭбхЩ »Э ³лпХ-µ³Э³ЙЗ: ԱлпХ-µ³Э³ЙЗ п³сµ»с³ПЭ Зс»ЭЗу Э»сП³Ы³уЭбхЩ ¿ Э³Лбс¹ »с»щ лЛ»Щ³Э»сЗ ПбЩµЗЭ³ун³Н п³сµ»с³ПБ: ²Ылп»Х »Йщ³ЫЗЭ u2 Й³сбхЩБ ЩЗЯп С³ЭнбхЩ ¿ ПбЙ»ПпбсЗу ¨ µ³Э³ЙЗЭ П³п³сбхЩ ¿ Щбхпщ³ЫЗЭ Й³сЩ³Э чбхЙ³ЯБсзбхЩ:
ЬЯн³НЭ»сЗу ³Щ»Э³п³с³Нн³НЭ ¿ БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»с³ЫЗЭ лЛ»Щ³Э, бсЗ ¹»ещбхЩ ³е³СбннбхЩ է. µ³Э³Йбх чбщс Н³н³Й, Щ»Н օգտակար գործողության գործակից, Блп С½бсбхГЫ³Э Щ»Н бхЕ»Х³уЩ³Э ·бсН³ПЗу, пс³Э½ЗлпбсЗ ы·п³·бсНЩ³Э ·бсН³ПуЗ Щ»Н ³сЕ»щ (³Ыл ·бсН³ПЗуБ бсбЯнбхЩ ¿ µ»йЗ С½бсбхГЫ³Э Щ»Н³·бхЫЭ ³сЕ»щЗ ¨ µ³Э³Йбх нс³ С½бсбхГЫ³Э ПбслпЗ С³с³µ»сбхГЫ³Щµ):
5.2. Տրանզիստորային բանալու արագագործության մեծացումը
¾Й»ПпсбЭ³ЫЗЭ µ³Э³Йбх ³с³·³·бсНбхГЫ³Э Щ»Н³уЩ³Э С³Щ³с ³ЭСс³Е»Яп ¿ чбщс³уЭ»Й пс³Э½ЗлпбсЗ µ³уЩ³Э ¨ ч³ПЩ³Э ³ЭубХЗП »с¨бхЫГЭ»сЗ Е³Щ³Э³ПЭ»сБ: ¸с³ С³Щ³с µ³Э³ЙЗЭ е»пщ ¿ П³й³н³с»Й ЭП. 5.2–бхЩ µ»сн³Н ЗЩебхЙлбн, Блп бсЗ пс³Э½ЗлпбсЗ կառավարման iկ µ³½³ЫЗЭ бхХЗХ Сбл³ЭщБ` µ³у»ЙЗл ¨ С³П³й³П Сбл³ЭщБ` ч³П»ЙЗл е»пщ ¿ бхЭ»Э³ П³сЧ³п¨ ГйЗгщЭ»с:
ЬП. 5.2. Արագագործ տс³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³Йбх կառավարման հոսանքի բնութագիրը
t1 е³СЗЭ пс³Э½ЗлпбсЗ µ³ун»ЙБ ³с³·³уЭ»Йбх С³Щ³с այն П³й³н³снбхЩ ¿ Щ»Н Сбл³Эщбн, бсЗ ³сЕ»щБ ·»с³½³ЭубхЩ ¿ µ³½³ЫЗ Сбл³ЭщЗ С³·»уЩ³Э ³сЕ»щЗЭ, ЗлП t2 е³СЗу Сбл³ЭщЗ ³сЕ»щБ Эн³½бхЩ ¿ µ»с»Йбн пс³Э½ЗлпбсЗЭ С³·»уЩ³Э л³СЩ³ЭЗЭ: t3 е³СЗЭ пс³Э½ЗлпбсЗ ч³Пн»ЙЭ ³с³·³уЭ»Йбх С³Щ³с П³й³н³снбхЩ ¿ Щ»Н С³П³й³П Сбл³Эщбн: кп³уЗбЭ³с й»ЕЗЩбхЩ µ³½³ЫЗЭ Сбл³ЭщБ е»пщ ¿ ЙЗЭЗ ³ЫЭеЗлЗЭ, бс ³е³СбнЗ пс³Э½ЗлпбсЗ нЗЧ³ПБ С³·»уЩ³Э П³Щ ³Эз³пЩ³Э л³СЩ³ЭбхЩ` г·пЭн»Йбн ³ПпЗн й»ЕЗЩбхЩ:
Վերը նշված կ³й³н³сման հոսանքի ստացման е³с½ սխեմային п³сµ»с³П ¿ µ»сн³Н ЭП. 5.3-бхЩ, бсп»Х БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»с³ЫЗЭ µ³Э³Йու µ³½³ЫЗЭ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³ЭБ ½бх·³С»й ЩЗ³ун³Н ¿ ПбЭ¹»Эл³пбс: 5.4 նկարбхЩ µ»сн³Н »Э пс³Э½ЗлпбсЗ µ³½³ЫЗЭ ЯХГ³ЫЗ Сбл³ЭщЭ»сЗ чбчбЛЩ³Э µЭбхЫГБ ըստ ժամանակի:
ա բ
ЬП. 5.4. ²с³·³·бсН пс³Э½Злпбс³ЫЗЭ µ³Э³ЙЗն և µ³½³ЫЗЭ ЯХГ³ЫЗ Сбл³ЭщЭ»сЗ µЭбхГ³·с»сБ
Կառավարման ³½¹³Ýß³ÝÇ Ñ³ÛïÝí»Éáõ t1 е³СЗЭ µ³½³ЫЗЭ Сбл³ЭщБ ч³ПнбхЩ ¿ ПбЭ¹»Эл³пбсбн, щ³ЭЗ бс ³ЭубХЗП е³СЗЭ ПбЭ¹»Эл³пбсի ¹ЗЩ³¹сбхГЫбхЭБ Я³п чбщс ¿, ЗЭгЗ С»п¨³Эщбн µ³½³ЫЗЭ Сбл³ЭщЭ бхЭ»ЭбхЩ ¿ Щ»Н ³сЕ»щ е³ЫЩ³Э³нбсн³Н П³ռաн³сЩ³Э ³ХµЫбхсЗ Й³сЩ³Э uկ ³ñÅ»ùáí ¨ Ý»ñùÇÝ Rկ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Щµ` iµuկ/Rկ: ЮЭбсСЗн Щ»Н Сбл³ЭщЗ ³с³·³ЭбхЩ ¿ пс³Э½ЗлпбсЗ µ³убхЩБ: ОбЭ¹»Эл³пбсЗ ЙЗущ³нбсн»Йбху С»пб µ³½³ЫЗЭ Сбл³ЭщБ чбщс³ЭбхЩ ¿ և ³сЕ»щБ е³ЫЩ³Э³нбснում է Rµ բազային ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Щµ` iµuկ/Rµ:
Կ³ռաí³ñÙ³Ý ³½¹³Ýß³ÝÇ ³í³ñïÇÝ` t3 е³СЗЭ С³збс¹бхЩ ¿ ПбЭ¹»Эл³пбсЗ ЙЗущ³Г³чбхЩБ пс³Э½ЗлпбсЗ µ³½³ЫЗЭ ЯХГ³Ыбн лп»ХН»Йбн Щ»Н ч³ПЩ³Э Сбл³Эщ` е³ЫЩ³Э³нбсн³Н ПбЭ¹»Эл³пбсЗ uC ɳñٳٵ ¨ Rկ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Щµ` iµuC/Rկ: ²Ы¹ Сбл³ЭщЭ ³с³·³уЭбхЩ ¿ пс³Э½ЗлпбсЗ ч³Пн»ЙБ:
6. àôĺԲð²ðՆԵՐ
ՈՒժեղարարները սարքեր են, որոնք նախատեսված են մեծացնելու մուտքային ազդանշանի էլեկտրական պարամետրերը, օրինակ, լարումը, հոսանքը, հզորությունը:
6.1. Øիաստիճան ուժեղարար
Որպես ամենատարածված կիրառություն ստացած ուժեղարար դիտարկենք նÏ. 1.2 -áõÙ µ»ñí³Í ¿ ըݹѳÝáõñ ¿ÙÇï»ñáí å³ñ½³·áõÛÝ Ùdzëտիճանի áõŻճñ³ñÇ ë˻ٳÝ:
ЬП. 6.1. ԸЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»сбн տс³Э½Злпбс³ЫЗЭ ուժեղարարի սխեման և մուտք-ելք բնութագիրը
VT տс³Э½Злпбсը ¨ µ»йБ С³збс¹³µ³с ЩЗ³ун³Н »Э Eսն ëÝÙ³Ý աղբյուրին: Մուտքային փոփոխական ազդանշանը, ձևավորում է Rմ մուտքային դիմադրությամբ uմ աղբյուրը բաժանիչ Cբ կոնդենսատորի միջոցով տրվում է VT տրանզիստորի բազային: Տրանզիստորի կոլեկտորի վրա ստացվող տրանզիստորի կողմից ուժեղացված ազդանշանը, որը Cկ բաժանիչ կոնդենսատորով տրվում է Rբեռ բեռին:
Բաժանիչ Cբ կոնդենսատորը արգելում է սնման աղբյուրի հաստատուն հոսանքի մուտքը մուտքային աղբյուր: Եթե բացակայի Cբ կոնդենսատորը, ապա հաստատուն հոսանքը կառաջացնի տրանզիստորի աշխատանքային ռեժիմի փոփոխմանը և մուտքային աղբյուրի տաքացմանը:
Բաժանիչ Cկ կոնդենսատորը նախատեսված է տրանզիստորի ելքային շղթայի և բեռի շղթայի բաժանման ըստ կոլեկտորային հաստատուն հոսանքի, որի շնորհիվ բեռի շղթա է անցնում միայն ուժեղացված փոփոխական լարումը:
Բաժանիչ Cկ կոնդենսատորների արժեքը ընտրվում է այնպես, որ դրանց դիմադրությունը մուտքային ազդանշանի հաճախության դեպքում լինի շատ փոքր համապատասխանաբար ուժեղացուցիչի մուտքային դիմադրությունից և բեռի դիմադրությունից:
Բաժանիչ R1 և R2 դիմադրություններով սահմանվում է տրանզիստորի աշխատանքային կետի դիրքը հանգստի ռեժիմում` մինչ մուտքային փոփոխական ազդանշանի հայտնվելը: Միաաստիճանի փոփոխական լարման ուժեղացուցիչի աշաատանքային կետը պետք է գտնվի բնութագրի ակտիվ տիրույթում (տես նկ. դիրք 3):
Էմիտորային Rէ դիմադրությունը ապահովում է բացասական հետադարձ կապ, ինչն անհրաժեշտ է ուժեղացուցիչի հանգստի ռեժիմի կայունացման համար շրջապատի ջերմաստիճանի փոփոխման դեպքում: Cէ կոնդենսատորը շունտում է դիմադրությունը ըստ փոփոխական հոսանքի բացառելով դրանով ըստ փոփոխական բաղադրիչի հետադարձ կապ: Cէ կոնդենսատորի բացակայությունը առաջ կբերի ուժեղացուցիչի ուժեղացման գործակցի փոքրացմանը:
ՈՒժեղացուցիչի հիմնական պարամետրերի որոշումը.
-մուտքային դիմադրությունը` Rմ=Uմ/Iմ=Uբ/Iբ,
-ուժեղացման գործակիցը ըստ լարման` KU=Uբեռ/Uմ=Uբեռ/Uբ,
-ուժեղացման գործակիցը ըստ հոսանքի` KI=Iբեռ/Iմ=Iբեռ/Iբ,
-ուժեղացման գործակիցը ըստ հզորության` KP=Pբեռ/Pմ=(UբեռIբեռ)/(UմIմ):
Միաստիճանի ուժեղացուցիչներ կառուցվում են նաև տրանզիստորի մյուս տեսակի միացումների հիման վրա:
Մուտքային ազդանշանի ուժեղացման գործակցի մեծացման համար կարելի է միաստիճանի ուժեղացուցիչները միացնել հաջորդաբար, որն անվանվում է բազմաստիճան ուժեղացուցիչ: Այդ դեպքում բազմաստիճան ուժեղացուցիչի ուժեղացման գործակիցը դառնում է հավասար առանձին ուժեղացուցիչների ուժեղացման գործակիցների արտադրյալին:
6.2. Հզորության ուժեղացուցիչներ
Հզորության ուժեղացուցիչները հանդիսանում են էլեկտրոնային ապարատի ելքային կասկադը և սրանց միջոցով է ապահովվում անհրաժեշտ հզորությունը բեռի վրա: Սրանց հանդեպ ներկայացվում են հետևյալ պահանջնեը. հնարավորին չափով մեծ օգգ, թույլատրելիից ոչ ավել գծային աղավաղումների մակարդակ:
Հզորության ուժեղացուցիչները բնութագրվում են հիմնականում հետևյալ պարամետրերով. ելքային հզորությամբ, օգգով, ոչ գծային աղավաղումների գործակցով:
Հզորության ուժեղացուցիչները առանձնանում են սխեմային տեսականիով, քանի որ սրանք կառուցվում են երկբևեռև և դաշտային տրանզիստորների վրա:
Փոքր աղավաղումներ ստանալու համար կիրառվում են A դասի հզորության ուժեղացուցիչներ, սակայն սրանք ունեն փոքր օգգ, քանի որ սնման աղբյուրից օդտագործում են մեծ հզորություն: Մեծ օգգ ստանալու համար կիրառվում են B դասի հզորության ուժեղացուցիչներ, սակայն այս դեպքում աճում է ոչ գծային աղավաղումները: Երբեմն կիրառվում են AB դասի հզորության ուժեղացուցիչներ, որոնք գրավում են միջանկյալ դիրք A և B դասի հզորության ուժեղացուցիչների միջև: Սրանց մոտ զգալիորեն նվազում է ոչ գծային աղավաղումների մակարդակը:
6.2.1. Միատակտ հզորության ուժեղացուցիչ տրանսֆորմատորային կապով
Այս կառուցվածքով հզորության ուժեղացուցիչի էլեկտրական սխեման, տրանզիստորի ընդհանուր էմիտորով միացված, բերված է նկ. 6.1-ում և սա պատկանում է A դասին:
ÜÏ. 6.1. Հզորության ուժեղացուցիչ տրանսֆորմատորային կապով բեռի միացմամբ
Տրանզիստորի կոլեկտորը տրանսֆորմատորի առաջնային փաթույթի միջոցով անմիջապես միացված է սնման աղբյուրին, իսկ բեռը` տրանսֆորմատորի երկրորդային փաթույթին: Այս սխեմայում գործող Cբ, Cկ, Cէ, Rէ, R1 և R2 էլեմենտների նշանակությունը նույն է ինչ նկ-թմ բերված սխեմայում:
Հզորության ուժեղացուցիչում Rէ դիմադրության մեծությունը պետք է լինի հնարավորին փոքր նվազեցնելու հզորության կորուստը: Rէ դիմադրության փոքր արժեքի դեպքում խնդիր է առաջանում Cէ կոնդենսատորի կիրառման տեսակետից, քանի որ այն պետք է լինի բավականին մեծ: Այդ պատճառով երբեմն Rէ դիմադրությունը հանվում է սխեմայից, կամ կիրառման դեպքում սխեմայից հանվում է շունտող Cէ կոնդենսատորը:
ՈՒժեղացվող սինուսոիդալ ազդանշանի դեպքում ուժեղացուցիչի կոլեկտորի վրա հզորությունը որոշվում է այսպես
Pելք=UկmIկm/2,
օգտակար հզորությունը բեռում`
Pբեռ= Pելքηտ,
իսկ ուժեղարարի օգգ-ն`
ηուժ=Pելք/Pսն
որտեղ Uկm –ը և Iկm –ը համապատասխանաբար կոլեկտորային փոփոխական լարման և հոսանքի ամպլիտուդային արժեքներն են, ηտ –ն տրանսֆորմատորի օգգ-ն, իսկ Pսն –ն սնման աղբյուրից սպառած հզորությունը:
6.2.2. Երկտակտ հզորության ուժեղացուցիչներ
Այս կառուցվածքով հզորության ուժեղացուցիչները լինում են տրանսֆորմատորային կապով, առանց տրանսֆորմատորի կիրառմամբ, երկու սնման աղբյուրի կիրառմամբ, տարբեր կառուցվածքի տրանզիստորների կիրառմամբ:
Տրանսֆորմատորի կիրառմամբ հզորության ուժեղացուցիչներն ունենում են մեծ եզրաչափեր և քաշ, վատացնում են ամպլիտուդա-հաճաաականային բնութագրերը, պահանջում են ստեղծում են դժվարություններ
Երկտակտ հզորության ուժեղացուցիչի էլեկտրական սխեման առանց տրանսֆորմատորի, երկու սնման աղբյուրով և տրանզիստորների տարբեր կիսահաղորդչային կառուցվածքով, որը աշխատում է B դասի ռեժիմում, բերված է նկ. 6,2 –ում:
ÜÏ. 6,2. Երկտակտ հզորության ուժեղացուցիչ
Սխեմայի ելքային մասը բաղկացած է երկու մեկտակտանի կասկադներից` հիմնված VT2 և VT3 տրանզիստորների վրա և սնվում է երկու աղբյուրից, որոնք ունեն ընդհանուր կետ` ընդ որուն Eսն1=Eսն2, իսկ բեռը միացվում է տրանզիստորների էմիտերի և կոլեկտորի միացման կետին և սնման աղբյուրի ընդհանուր կետին: Տրանզիստորները հաջորդաբար աշխատում են մուտքի ազդանշանի երկու կիսապարբերությունների ընթացքում, երբ դրանց բազաներին տրվում է միմյանցից 180° շեղված երկու հավասար ամպլիտուդով լարում, որոնց անվանում են հակափուլային: Հակափուլային լարումը ստացվում է VT1 տրանզիստորի էմիտորից և կոլեկտորից, իսկ դրանց ամպլիտուդաների հավասարությունն ապահովում է Rէ=Rկ պայմանը:
Մուտքային ազդանշանի դրական կիսապարբերության ընթացքում բաց է VT1 տրանզիստորը, իսկ VT2 -ը` փակ և բեռը միանում է Eսն1 աղբյուրին, իսկ բացասական կիսապարբերության ընթացքում` հակառակը. բաց է VT2-ը, իսկ VT1-ը` փակ և բեռը միանում է Eսն2 աղբյուրին: Այսպիսով, մուտքային ազդանշանի յուրաքանչյուր կիսապարբերություն ուժեղացվում է հաջորդաբար աշխատող տրանզիստորների միջոցով և ամբողջական մուտքային ուժեղացված ազդանշանը տրվում է բեռին:
7. ՏՐԱՆԶԻՍՏՈՐԱՅԻՆ ՌԵԼԵՆԵՐ
7. Անկոնտակտ ռելեների ÏÇñ³éÙ³Ý բնագավառները
²ЭПбЭп³Пп ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ й»Й» (²Ои) ¿ ПбгнбхЩ ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ пс³Э½ЗлпбсЭ»сЗ ¿Й»Щ»ЭпЭ»сЗ СЗЩ³Э нс³ П³йбхун³Н »сПП³лП³¹³Эбу бхЕ»Х³убхуЗгБ, бсп»Х ПЗс³йн»Йбн ¹с³П³Э С»п³¹³сУ П³е (¸РО) Зс³П³Э³унбхЩ ¿ »Йщ³ЫЗЭ Y ³½¹³ЭЯ³ЭЗ ГйЗгщ³ЫЗЭ чбчбЛбхГЫбхЭ Щбхпщ³ЫЗЭ X ³½¹³ЭЯ³ЭЗ л³СбхЭ чбчбЛЩ³Э ¹»ещбхЩ, ³ЫлЗЭщЭ Щбхпщ-»Йщ µЭбхГ³·ЗсЭ бхЭ»ЭбхЩ ¿ й»Й»³П³Э µЭбхЫГ:
²Ыл ³е³с³пЭ»сБ Й³ЫЭ п³с³НбхЩ »Э ·п»Й п³сµ»с ¿Й»Ппс³П³Э л³сщ³нбсбхЩЭ»сбхЩ, бсбЭу µ³½³ЫЗ СЗЩ³Э нс³ лп»ХНнбхЩ »Э ³й³зЭ³ЫЗЭ, Е³Щ³Э³ПЗ, ջերմային, »Йщ³ЫЗЭ, Й³сЩ³Э, Сбл³ЭщЗ, эбпб ¨ ³ЫЙ п»л³ПЗ й»Й»Э»с: РЗЩЭ³П³ЭбхЩ ²Ои-»сЗ µ³½³ЫЗЭ ¿Й»Щ»Эп ¿ С³Э¹Зл³ЭбхЩ пс³Э½ЗлпбсБ, бсБ П³сбХ ¿ ЙЗЭ»Й ЗЭге»л p-n-p ïÇåÇ, ³ÛÝå»ë ¿É n-p-n пЗеЗ С³Хбс¹³П³ЭбхГЫ³Щµ: ²Ы¹ л³сщ»сбхЩ пс³Э½ЗлпбсЭ»сЭ ³ЯЛ³пбхЩ »Э СЗЩЭ³П³ЭбхЩ µ³Э³ЙЗ³ЫЗЭ й»ЕЗЩбхЩ և П³сбХ »Э ³ЯЛ³п»Й чбЛ³նջատումների µ³сУс ³с³·бхГЫ³Щµ бх С³Ч³ЛбхГЫ³Щµ: АЭ¹ бсбхЩ чбЛ³նջատումների µ³сУс С³Ч³ЛбхГЫбхЭБ ·бсНЭ³П³Эбс»Э բացասաբար гЗ ³զդում й»Й»³կան л³сщ³нбсЩ³Э Н³й³ЫбхГЫ³Э Е³ЩП»пЗ бх Сбхл³ЙЗбхГЫ³Э нс³, ЗЭгБ հանդիսանում հիմնական առավելություններից մեկը կոնտակտային й»Й»³կան л³сщ³нбсбхЩЗ համեմատ:
Մուտքային X ³½¹³Ýß³Ýի (լարում, հոսանք, ջերմաստիճան, լույսի հոսք և այլն) մեծությունը 0-ից մինչև Xբան մեծություն փոփոխվելու դեպքում »Éù³ÛÇÝ Y մեծությունը (լարում, հոսանք, հզորություն և այլն) հավասար է լինում Yնվ արժեքին: Երբ մուտքային մեծությունը հավասարվում է ռելեի Xբան բանեցման մեծությանը ելքային մեծությունը փոխվում է թռիչքաձև և հասնում է իր առավելագույն Yառ արժեքին, որից հետո X-ի հետագա մեծացման դեպքում Y-ի արժեքը մնում է անփոփոխ՝ Yառ:
ÜÏ. 7,1, Կիսահաղորդչային ռելեի մուտք-ելք ռ»É»ական բնութագիրը
Մուտքային X մեծության նվազման դեպքում ելքային Y մեծությունը փոփոխության չի ենթարկվում: Երբ մուտքային մեծությունը հավասարվում է ռելեի Xանջ անջատման մեծությանը ելքային մեծությունը փոքրանում է թռիչքաձև և հասնում է իր նվազագույն Yնվ արժեքին, որից հետո X-ի հետագա փոքրացման դեպքում Y-ի արժեքը մնում է անփոփոխ՝ Yնվ: Ելգային պարամետրի նվազագույն Yնվ արժեքը պայմանավորված է ելքային կիսահաղորդչային էլեմենտի փակ ռեժիմում ջերմային հոսանքով:
Ռելեական բնութագրի ձևավորման ուղղությունը նկ-ում ցույց է տրված սլաքներով:
ш³ЭЗ бс пс³Э½ЗлпбсЗ ЩЗ³уЩ³Э БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»сбн лЛ»Щ³Э ыЕпн³Н ¿ С½бсбхГЫ³Э ³й³н»Й бхЕ»Х³уЩ³Щµ, бхлпЗ ³Ы¹еЗлЗ ЩЗ³убхЩЭ бхЭЗ ³й³н»Й³·бхЫЭ ПЗс³йбхЩ ³ЭПбЭп³Пп ¿Й»Ппс³П³Э ³е³с³пЭ»сбхЩ, Щ³лЭ³нбс³е»л й»Й»Э»сбхЩ:
7.1. Տրանզիստորային é»É» ÏáÉ»Ïïáñ³ÛÇÝ Ñ»ï³¹³ñÓ Ï³åáí
ЬП. 7.2. ³-бхЩ µ»сн³Н ¿ ²Ои ¿Й»Ппс³П³Э лЛ»Щ³Э, бсп»Х пс³Э½ЗлпбсЭ»сБ ЩЗ³ун³Н »Э БЭ¹С³Эбхс ¿ЩЗп»сбн ¨ ¹с³П³Э С»п³¹³сУ П³еБ Блп Й³сЩ³Э ¿` ПбЙ»Ппбс³ЫЗЭ: Р»п³¹³сУ П³еБ С³ЭнбхЩ ¿ VT2 пс³Э½ЗлпбсЗ ПбЙ»ПпбсЗу ¨ С»п³¹³сУ П³еЗ RÑ.Ï ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э ЩЗзбубн пснбхЩ ¿ бхЕ»Х³убхуЗгЗ ЩбхпщЗЭ` VT1 пс³Э½ЗлпбсЗ µ³½³ЫЗЭ, ½бх·³С»й Щбхпщ³ЫЗЭ П³ռավարման eÏ ³½¹³Ýß³ÝÇÝ: è»É»Ç »Éù³ÛÇÝ å³ñ³Ù»ïñ ¿ ѳݹÇë³ÝáõÙ VT2 пс³Э½ЗлпбсЗ ПбЙ»Ппбсбн ³ЭуЭбХ µ»йЗ Сбл³ЭщБ: и»Й»Э лЭнбхЩ ¿ С³лп³пбхЭ Eսն լարման ³ХµЫбхсЗу:
ЬП.7.2. ос³Э½Злпбс³ЫЗЭ й»Й» ПбЙ»Ппбс³ЫЗЭ С»п³¹³сУ П³ебн
Դիտարկենք սխեմայի աշխատանքը հ»ï³¹³ñÓ Ï³åի Rհկ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э բացակայության դեպքում: Այդ դեպքում սխեման հանդիսանում է երկկասկադ ուժեղացուցիչ, և Щбхпщ-»Йщ µЭбхГ³·ЗсБ гЗ бхЭ»ЭбхЩ ГйЗгщ³ЫЗЭ чбчбЛбхГЫбхЭ որի բնութագիրը պատկերված է նկ. 7,3-ա, ում:
ա բ
ЬП.7,3, ос³Э½Злпбс³ЫЗЭ ապարատի Щбхпщ-»Йщ µЭбхГ³·րերը
Կառ³í³ñÙ³Ý eÏ ³½¹³Ýß³ÝÇ նվազման դեպքում աճում է բազային հոսանքը և որոշակի արժեքի դեպքում VT1 пс³Э½ЗлпбсБ մտնում է С³·»у³Н ռեժիմ (ներքին դիմադրությունը շատ փոքր է): Կոլեկտորի 1 կետի պոտենցիալն աճում է և էմիտեր-կոլեկտոր uէկ լարումը ձդտում է զրոյի` uէկ≈0: 1 կետի պոտենցիալի աճն առաջ է բերում VT2 пс³Э½Злпбсի բազային պոտենցիալի մեծացմանը ինչի հետևանքով VT2-Б մտնում է անջատված` ч³П ռեճիմ (ներքին դիմադրությունը շատ մեծ է), կոլեկտորի վրա պոտենցիալը նվազում է ¨ ³с¹ЫбхЭщбхЩ Rµ»é µ»éի վրայի լարումը ձգտում է զրոյի` uբեռ≈0: Բեռով անցնող հոսանքը նվազագույն է` iբ.նվ≈0, որի մնացորդային մասը պայմանավորված է անջատված տրանզիստորի մնացորդային ջերմային հոսանքով: Կառ³í³ñÙ³Ý eÏ ³½¹³ЭЯ³ЭЗ հետագա նվազումը гЗ ³й³з³уЭбхЩ пс³Э½Злпбсների нЗЧ³ПЗ чбчбЛбхГЫбхЭ: Տրանզիստորների ռեժիմների փոփոխությունը կատարվում է սահուն` որոշակի ժամանակահատվածում:
Կառ³í³ñÙ³Ý eÏ ³½¹³Ýß³ÝÇ ¹ñ³Ï³Ý աճը ³é³ç ¿ µ»ñáõÙ VT1 пс³Э½Злпбсի uբէ բազա-էմիտեր լարման նվազմանը հետևաբար նաև µ³½³ÛÇÝ Ñáë³ÝùÇ փոքրացմանը, áñÇ հետևանքով VT1 пс³Э½Злпбсը սկսում է փակվել: Կառ³н³сЩ³Э eÏ ³½¹³Ýß³ÝÇ որոշակի արժեքի դեպքում VT1 пс³Э½Злпбсը մտնում է անջատված ռեժիմ, որի հետևանքով փոքրանում է ПбЙ»Ппбс³ЫЗЭ Сбл³Эщը, 1 կետի պոտենցիալը Эн³½ում է, այսինքն մեծանում է էմիտեր-կոլեկտոր uէկ լարումը: Դրա ѻ勉Ýùáí փոքրանում է VT2 пс³Э½ЗлпбсЗ µ³½³ЫЗ ебп»ЭуЗ³ЙБ ինչն առաջ է բերում բազային հոսանքի աճին ¨ н»сзЗЭБ ³ЭуЭбхЩ ¿ С³·»у³Н й»ЕЗЩ, ինչը բնորոշվում է կոլեկտորի պոտենցիալի աճով և ³с¹ЫбхЭщбхЩ Rµ»é µ»éի վրայի լարումը ձգտում է սնման լարման արժեքին` uբեռ≈Eսն:
Սխեմային այսպիսի տարբերակով տրանզիստորների փոխանջատումը կատարվում է սահուն որոշակի ժամանակահատվածում:
Հ»ï³¹³ñÓ Ï³åի Rհկ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э առկայության դեպքում փոխվում է սարքի մուտք-ելք բնութագիրը այն դառնալով ռելեական (նկ.7,3 բ ), քանի որ այդ դիմադրության միջոցով ելքային пс³Э½ЗлпбсЗ կոլեկտորային պոտենցիալը տրվում է մուտքային пс³Э½ЗлпбсЗ բազային: Այսպիսի հետադարձ կապն անվանվում է նաև ըստ լարման և այն դրական է քանի որ մուտքային пс³Э½ЗлпбсЗ բազային պոտենցիալի փոփոխման բնույթը համընկնում է ելքային տրանզիստորի կոլեկտորային պոտենցիալի փոփոխմանը: Այսինքն, մուտքային լարման նվազմանը գումարվում է ելքային լարման նվազումը և հակառակը` մուտքային լարման աճին գումարվում է ելքային լարման աճը և այդպիսով ավելի է մեծացվում մուտքային пс³Э½ЗлпбсЗ բազային պոտենցիալի նվազման և աճման արագությունները, ինչն ավելի է արագացնում տրանզիստորների փոխանջատումը:
Տс³Э½Злпбсների нЗЧ³ПЗ чбчбЛбхГЫбхЭБ П³п³снбхЩ ¿ ³ПЭГ³сГбс»Э:
²ЫлеЗлбн ¹с³П³Э С»п³¹³сУ П³еЗ ³½¹»убхГЫ³Щµ ³е³СбннбхЩ ¿ й»Й»З Щбхпщի և »Йщի е³с³Щ»пс»сЗ й»Й»³П³Э П³еը:
´»йЗ ³ПпЗн-ЗЭ¹бхПпЗн µЭбхЫГЗ ¹»ещбхЩ »Йщ³ЫЗЭ VT2 пс³Э½ЗлпбсЗ е³Япе³ЭбхГЫбхЭБ ·»с Й³сбхЩЗу կատարում է µ»йЗЭ ½бх·³С»й ЩЗ³ун³Н VD ¹Çá¹Á: VT2 пс³Э½ЗлпбсЗ ч³Пн»Йбху ·»с Й³сЩ³Э ³й³з³убхЩБ µ³убхЩ ¿ ¹Зб¹Б ¨ µ»йЗ Сбл³ЭщБ Эн³½бхЩ ¿ ³лпЗЧ³Э³µ³с ч³Пн»Йбн VD-Rµ»é ЯХГ³Ыбн, ¹с³Эбн бхЯ³уЭ»Йбн µ»йЗ Сбл³Эщ³½сПбхЩБ, ինչի պատճառով Щ»Н³Эում է բեռի ³Эз³пЩ³Э Е³Щ³Э³ПБ:
Р»п³¹³сУ П³еЗ ¹»ещбхЩ Щбхпщ-»Йщ µЭбхГ³·ЗсЭ бхЭ»ЭбхЩ ¿ й»Й»³П³Э µЭбхЫГ, ³ЫлЗЭщЭ Щбхпщ³ЫЗЭ կառավարման լարման бсбЯ³ПЗ ³сЕ»щЗ ¹»ещбхЩ »Йщ³ЫЗЭ Сбл³ЭщЗ ³сЕ»щБ чбЛнбхЩ ¿ ГйЗгщ³У¨: RÑ.Ï-З Щ»Н ³сЕ»щЗ ¹»ещбхЩ, ³ЫлЗЭщЭ ГбхЫЙ С»п³¹³сУ П³еЗ ¹»ещбхЩ, Щбхпщ-»Йщ µЭбхГ³·ЗсЭ бхЭ»ЭбхЩ ¿ Э»Х ыХ³П, ЗлП RÑ.Ï-З чбщс ³сЕ»щЗ ¹»ещбхЩ հետադարձ կապը խորանում է, և ռելեական բնութագիրը Й³ЫЭանում է:
ос³Э½Злпбс³ЫЗЭ й»Й»ի հիմնական բնութագրիչ лп³пЗП е³с³Щ»пс»сЭ »Э.
µ»éÇ Ñáë³ÝùÁ µ³Ý»óí³Í Iµ.µ³Ý ¨ ³Ýç³ïí³Í Iµ.³Ýç é»ÅÇÙÝ»ñáõÙ,
й»Й»З е³пЗПбхГЫ³Э ·бсН³ПЗуЭ Блп Сбл³ЭщЗ` Kå=Iµ.µ³Ý/Iµ.³Ýç,
С½бсбхГЫ³Э ПбсбхлпБ й»Й»бхЩ µ³Э»ун³Н PÏ.µ³Ý ¨ ³Ýç³ïí³Í PÏ.³Ýç é»ÅÇÙÝ»ñáõÙ,
é»É»Ç ûգտակար ·ործողության ·ործակիցը` =Pµ»é/(Pµ»é + PÏ.µ³Ý), որտեղ PÏ.µ³Ý –ը ռելեի փոխանջատման ժամանակ հզորության կորուտն է,
ѻﳹ³ñÓÇ ·áñͳÏÇóÁ` KÑ»ï=eկ.³Ýç/eկ.µ³Ý,
ռ»É»Ç áõŻճóÙ³Ý ·áñͳÏÇóÁ KáõÅ=Pµ»é/Pկ.փոխ, որտեղ Pկ.փոխ-ը կառավարման փոխանջատման հզորությունն է,
²ои СЗЩЭ³П³Э µЭбхГ³·իրն է` Щбхпщ-»Йщ Iµ»é=f(eÏ) é»É»³Ï³Ý µÝáõó·ÇñÁ:
8. ՏԻՐԻՍՏՈՐԱՅԻՆ ԿՈՄՈՒՏԱՏՈՐՆԵՐ
Տիրիստորները կառավարվող կիսահաղորդչային էլեմենտներ են, որոնց կիրառմամբ իրականացվում են տարբեր էլեկտրոնային ապարատներ. կбЭп³ПпбсЭ»с, П³й³н³сЩ³Э ПбЧ³ПЭ»с, ³е³СбнЗгЭ»с, Е³Щ³Э³ПЗ й»Й»Э»с, էներգիայի փոխակերպիչներ, ¿Э»с·З³ЫЗ µ³ЕЛЩ³Э ³е³с³пЭ»с և այլն:
Ինչպես հայտնի է, տիրիստորները կարող են գտնվել հաղորդականության երկու խիստ տարբեր վիճակներում` ամբողջությամբ բաց կամ փակ: Երբ տիրիստորը բաց է նրա հաղորդականությունն առավելագույն է, և անցկացնում է հոսանք ամբողջությամբ: Փակ վիճակում նրա հաղորդականությունը նվազագույն է և հոսանք համարյա չի անցկացնում
Տիրիստորների կառավարումն իրականացվում է կառավարման էլեկտրոդի միջոցով: Փոփոխական հոսանքի շղթայում տիրիստորի կիրառումը կոմուտացման տեսակետից խնդիրներ չի առաջացնում, քանի որ տիրիստորի փակումը կարող է իրականացվել բնական եղանակով, այսինքն, երբ նրանով անցնող հոսանքը դառնում է զրո կամ նրա վրա կիրառված ուղիղ լարումը դառնում է զրո: Հաստատուն հոսանքի շղթաներում տիրիստորի փակվելը առաջացնում է լրացուցիչ խնդիր, որն իրականացվում է հարկադրաբար` լրացուցիչ էլեկտրական շղթաների կիրառմամբ:
8.2. öոփոխական լարման տիրիստորային կոմուտատոր
цбчбЛ³П³Э Сбл³ЭщЗ бхЕ³ЫЗЭ ЯХГ³Э»сБ ПбЩбхп³уЭ»Йбх С³Щ³с С³Ч³Л ПЗс³йнбхЩ »Э пЗсЗлпбсЭ»с: ²Ыл ПЗл³С³Хбс¹г³ЫЗЭ ¿Й»Щ»ЭпЭ»сБ Ыбхс³С³пбхП »Э Эс³Эбн, бс П³сбХ »Э ³ЭуП³уЭ»Й Щ»Н Сбл³Эщª ³е³Сбн»Йбн чбщс Й³сЩ³Э ³ЭПбхЩ: ¸с³Эщ С»ЯпбхГЫ³Щµ µ³унбхЩ »Э, »сµ пснбхЩ ¿ Х»П³н³сЩ³Э чбщс С½бсбхГЫ³Э ³½¹³ЭЯ³Э, ³с³·³·бсН »Э, бхЕ³ЫЗЭ ЯХГ³ЫЗ ПбЩбхп³уЗ³Э Зс³П³Э³уЭбхЩ »Э ³й³Эу ³Х»ХЭ»сЗ ¨ П³ЫН»сЗ: оЗсЗлпбсЭ»сЗ ч³Пн»ЙБ чбчбЛ³П³Э Сбл³ЭщЗ ЯХГ³ЫбхЩ ¹Ен³сбхГЫбхЭ гЗ лп»ХНбхЩ, щ³ЭЗ бс чбчбЛ³П³Э Сбл³ЭщЗ 0-ЗЭ С³н³л³сн»ЙБ ³е³СбнбхЩ ¿ Эс³ ч³ПбхЩБ:
ШЗ³э³½ чбчбЛ³П³Э Й³сЩ³Э пЗсЗлпбс³ЫЗЭ ПбЩбхп³пбсЗ ¿Й»Ппс³П³Э лЛ»Щ³Э µ»сн³Н ¿ ЭП. 8.1-бхЩ, бсп»Х пЗсЗлпбсЭ»сЗ Х»П³н³сЩ³Э ³½¹³ЭЯ³ЭЭ»сБ У¨³нбснбхЩ »Э Эс³Эу ³Эб¹³ЫЗЭ Й³сбхЩЭ»сЗу: пЗсЗлпбсЭ»сБ П³й³н³снбхЩ »Э ПбЩбхп³унбХ ЯХГ³ЫЗ Й³сбхЩЗу ыЕ³Э¹³П K ПбЭп³ПпЗ ЩЗзбубн:
ºЭГ³¹с»Эщ, бс чбчбЛ³П³Э Й³сЩ³Э Щ»П ПЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э БЭГ³ущбхЩ, »сµ 1 П»пЗ ебп»ЭуЗ³ЙБ ¹с³П³Э ¿, ЗлП 2-ЗЭБª µ³у³л³П³Э, ч³ПнбхЩ ¿ S µ³Э³ЙЗЭ: ²Ы¹ ¹»ещбхЩ Х»П³н³сЩ³Э ³½¹³ЭЯ³ЭБ VD1-S-R ЯХГ³ЫЗ ЩЗзбубн пснбхЩ ¿ VS1 пЗсЗлпбсЗ Х»П³н³сЩ³Э ¿Й»Ппсб¹ЗЭ, ³ЫЭ µ³унбхЩ ¿ ¨ ЩЭбхЩ ³Ы¹ нЗЧ³ПбхЩ ЩЗЭг¨ пнЫ³Й ПЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э н»сзБ, щ³ЭЗ ¹»й ³Эб¹³ЫЗЭ Сбл³ЭщБ гЗ С³н³л³сн»Й 0-З:
Р³збс¹ ПЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э БЭГ³ущбхЩ, »сµ 1 Ï»ïÇ åáï»ÝódzÉÁ µ³ó³ë³Ï³Ý ¿, ÇëÏ 2-ÇÝÁª ¹ñ³Ï³Ý, ջϳí³ñÙ³Ý ³½¹³Ýß³ÝÁ VD2-R-S ЯХГ³ЫЗ ЩЗзбубн пснбхЩ ¿ VS2 пЗсЗлпбсЗ Х»П³н³сЩ³Э ¿Й»Ппсб¹ЗЭ, µ³унбхЩ ¿ ³ЫЭ ¨ ЩЭбхЩ ³Ы¹ нЗЧ³ПбхЩ ЩЗЭг¨ пнЫ³Й ПЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э н»сзБ, щ³ЭЗ ¹»й ³Эб¹³ЫЗЭ Сбл³ЭщБ гЗ С³н³л³сн»Й 0-З:
ø³ÝÇ ¹»é S µ³Э³ЙЗЭ ч³П ¿, пЗсЗлпбсЭ»сБ µ³унбхЩ ¨ ч³ПнбхЩ »Э С»сГ³П³ЭбхГЫ³Щµª ³е³Сбн»Йбн µ»йЗ Сбл³ЭщЗ ³ЭубхЩБ, бсЗ Щ»НбхГЫбхЭБ е³ЫЩ³Э³нбсн³Н ¿ СЗЩЭ³П³ЭбхЩ лЭЩ³Э Й³сЩ³Э ¨ µ»йЗ ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э ³сЕ»щЭ»сбн:
ЬО. 8.1. цбчбЛ³П³Э Й³сЩ³Э пЗсЗлпбс³ЫЗЭ ПбЩбхп³пбс
ЬО. 8.2. цбчбЛ³П³Э Й³сЩ³Э пЗсЗлпбс³ЫЗЭ ПбЩбхп³пбс
S µ³Э³Йбх µ³уЩ³Э ¹»ещбхЩ Л½нбхЩ ¿ пЗсЗлпбсЭ»сЗ Х»П³н³сЩ³Э ЯХГ³Э, л³П³ЫЭ пнЫ³Й е³СЗЭ µ³у нЗЧ³ПбхЩ ·пЭнбХ пЗсЗлпбсБ ч³ПнбхЩ ¿ бг Г» ³ЭЩЗз³е»л, ³ЫЙ ПЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э н»сзбхЩ: ОЗл³е³сµ»сбхГЫ³Э н»сзбхЩ µ»йЭ ³Эз³пнбхЩ ¿ лЭЩ³Э ³ХµЫбхсЗу:
R ¹ЗЩ³¹сбхГЫ³Э ЩЗзбубн л³СЩ³ЭнбхЩ ¿ пЗсЗлпбсЭ»сЗ П³й³н³сЩ³Э Сбл³ЭщЗ ³сЕ»щБ ¨ ЩЫбхл ПбХЩЗу ¹с³ ³сЕ»щБ е»пщ ¿ ЙЗЭЗ СЭ³с³нбсЗЭ чбщс бсе»лЗ чбщс³унЗ пЗсЗлпбсЭ»сЗ µ³уЩ³Э Е³Щ³Э³ПБ:
²Ыл лЛ»Щ³ЫЗ лП½µбхЭщбн П³с»ЙЗ ¿ лп»ХН»Й »й³э³½ ЯХГ³Э»сЗ пЗсЗлпбс³ЫЗЭ ПбЩбхп³пбсЭ»с: