4,11,19,25,51,55) Электр жетектің типтік статикалық жүктемелері.

Активті күш пен момент деп электржетек қозғалысынан тәуелсіз қозғалтқыштың механикалық энергияларына қатысы бар сыртын құрайтын күш пен моментті айтады. Мысал, жүкті жіберетін немесе көтеретін салмақпен құралған момент (1 суретті қара). Қозғалтқыш білігінің айналу бағытынан тәуелсіз және төмен қарай бағытталған кезде момент кедергісі тең болады

,

                                   

М_С  шамасы жылдамдыққа тәуелді емес. Жүктің орын ауыстыруы 2.1 сурет.

Реактивті күш пен момент деп қозғалтқыш арқылы активті қозғалатын моментте реакция сияқты пайда болатын қозғалысқа кедергі болатын момент пен күшті  айтады.  Реактивті күш пен момент жылдамдыққа тәуелді және құрғақ үйкеліс күші мен моменті, үйкеліс тұтқырлығы және желдеткіш типтегі  күш мен момент болып бөлінеді.

     Құрғақ үйкеліс күші мен моменті (2.2 суретті қара) модуль бойынша өзгермейді, бірақ өзінің белгісін жылдамдық белгісі  өзгергенде секіріп отырады.

     Олар станоктық жетектің берілуілеріне, желдеткіштерге, дросселдерге және т.б. үшін сипатталған. 2.3 суретте  жылдамдық шамасынан сызықтығын  сипаттайтын тәуелділіктегі  жүктемелі үйкеліс тұтқырлығының моментті келтірілген.

Желдеткіштің бұрыштық жылдамдығы, ортадан тепкіш сорғыштың жүктемелі моменттің тәуелділігі 2.4 суреттігідей болады және желдеткішті деп аталады және , мұндағы  n = 1,5…2.5 өрнегімен жазылады.

5,7,14,26,64) Автоматтандырылған электржетек жүйесінің белгілеулері мен құрамы. Электржетек қозғалысының теңдеуі. Электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіру үшін және түрлендірілген электр энергиясымен басқарудағы электрмеханикалық құрылғы электржетек деп аталады. 1.1 суретте өндірістік механизмдегі автоматтандырылған электржетектің толық функционалды сұлбасы көрсетілген. Жетектің басқару ЖБ жүйесі, күштік КЖБ және ақпараттық  құраушыларымен бірге, қоректі U_c,I_c,f_c параметрлерімен және оларды ЭД қозғалтқыштың қоректенуі үшін соңғы жұмыс режіміне сәйкес түрлендіреді. Беру механизмі БМ, ЭД білігіндегі механикалық п араметрлер мен моменттің  М_В  және айналу жиілігінің ω_В  түрлендірілуі үшін және олардың орындаушы механизмге ОМ жіберу қызметін атқарады.

Тұйық жүйелерде АЭЖ сигнал басқаруының қою құрылғысының (ҚҚ) және кері байланыс датчигі КБД сигналдарымен салыстыру кезінде болады. Нақты агрегаттарда сүлбенің бөлек элементтері болмауы мүмкін.

БМ мысалына, жіберу санына i= ω_ВЫХ/ω_ВХ   сәйкес айналудың бұрыштық жиілігін (1.2 а суретті қара) түрлендіру үшін қолданылатын редукторды айтса болады. Сонымен қатар БМ – ω жиілікті қозғалтқыш білігінің айналу және де керісінше - сызықты жылдамдықты V (1.2 б, с суретті қара) түзетін қозғалысын түрлендіру үшін қолданылады. 

 

Электржетек қозғалысының теңдеуі. Механикалық жүйенің қозғалтқыштың айналатын бөлігінен (ротор немесе статор РД) және механизмнің айналып қозғалатын жұмысшы бөлігін, қозғалтқыштың білігіне жалғастырылған жай түрін қарастырайық. Жүйеде екі момент іс-әрекет жасайды – қозғалтқыш дамытқан М_Д және оған механизмнің жұмысшы бөлігімен жасалған және үйкеліс моменті арқылы жасалған статикалық жүктеме моменті М_С. Бұл моменттер іс-әрекет бағыты мен өлшеміне байланысты сипатталады. Егер М_Д және М_С қозғалыс бағытымен іс-әрекет жасаса, оларды қозғалатын, егер де олардың белгілері жылдамдық белгісіне қарама-қарсы болса, моменттерді тежелгіш деп атайды. Деламбер принципіне сәйкес М_Д және М_С арасындағы іс-әрекет, жүйе үдеуін анықтайтын динамикалық моменттің  белгісін және өлшемін анықтайды. Сонымен, жүйе қозғалысының теңдеуі жалпы жағдайда мына түрде болады

 (1.1)

ЭЖ жұмысының қозғалтқыштық режімі үшін (1) теңдеуге жай талдау келтіреміз, онда

(1.2)

М_Д >М_С  dω/dt > 0 болғанда жетектің үдеу режімі орын алады,  М_Д < М_С  dω/dt < 0  болғанда  жетектің  баяулау  режімі  орын  алады, ал     М_Д = М_С   болғанда динамикалық момент пен үдеу нөлге тең болады. Алғашқы екі режімдер өтпелі, ал соңғысын орнықты (стационар) деп атайды.