2. Автоматты басқару жүйесінің жіктелуі

АБЖ басқару әдісі және қызмет белгісі бойынша жіктеуге болады. Басқару әдісіне қарай жүйелер: кәдімгі бұл өздігінен бапталмайтын және адаптивті бұл өздігінен бапталатын болып екі класқа жіктеледі. Кәдімгі жүйелер қарапайым категориясына жатады, басқару процесінде өз құрылымын өзгертпейді, олар тұйықталмаған, тұйықталған және аралас басқару жүйелері болып үш классқа ажыратылады. Тұйықталмаған АБЖ автоматты нық басқару жүйесіне және қозу бойынша басқару жүйесіне бөлінеді. Ауытқы принципі бойынша жұмыс істейтін автоматты басқарудың тұйықталған жүйечсін автоматты реттеу жүйесі деп атайды. АРЖ реттелетін шаманы тұрақтандыру, реттелетін шаманы белгілі, не белгісіз программалар бойынша өзгерту секілді мәселелерді шешеді. Аралық жүйе ауытқу және қосзу бойынша басқару жүйелерінің артықщылықтарын бірдей қамтуы арқасында басқару дәлдігін едәуір арттырады. Өздігінен бапталатын жүйелерді үшке бөледі: экстремалды жүйелер параметрлері өзі бапталатын және құрылымы өзі бапталатын жүйелер. Экстремалды реттеу жүйесі деп,баптауы, программасы, не жаңғырту заңы, басқару объектісінің жұмыс режимін барынша ыңғайды жасау мақсатында жүйенің ішкі күйін не сыртқы жағдайдың өзгерісіне сәйкес автоматты түрде өзгеретін тұрақтандырғыш, қадағалаушы немесе программалы басқару жүйелерін айтады. Параметрлері өздігінен бапталатын жүйелерде сыртқы жағдайлар немесе реттеу объектісінің сипаттамалары өзгергенде басөқару құрылғысының өзгермелі параметрлері автоматты түрде өз мәндерін ауыстырады. Құрылым өздігнен бапталатын жүйелерде сырқты жағдайлар немесе реттеу объектісінің сипаттамалары өзгергенде, жүйе элементтері бір бірімен басқадай схема бойынша жалғастырылады немесе жүйе схемасына жаңа элементтер енгізіледі.

3. Тензометрлің түрлендіргіштер

Тензометрлік түрлендіргіштер. ТТ-дің жұмысы серпімді созылу не сығылу деформациясы кезіндегі сымдардығ электр кедергісін өзгеруіне негізделген. Сол себепті оларды деформацияны күшті және маханикалық кернеуді электр сигналына түрлендіруге негізелген. Құрылысы мен сезімтал элементінің материалына қарай тензорезисторлар сымды қаңылтырлы, жартылай және тензолиттік түрлерге ажыратылады. Қарапайым сымды тензорезисторлы ретінде жіңішке сымның кесіндісін пайдалануға болады. Қарастырылып отырған бөлшек деформацияланғанда оған жабсырылған сымда деформацияланғанда тензометрлік тұрлендіргіш бірнеше сым тұзақтарына жасалған спираль түрінде дайындалады. Сымды тензорезисторладығ артықшылығы мынада олардығ құрылысы қарапайым. Салмағы жеңіл арзан статикалық сипаттамасы сызықты және реверсивті, кемшілігі ретінде сезімталдығының төмендігін және бірәрекеттілігін айтуға болады. Қазіргі кезде кремнийден германийден мышьяктан, галийден жартылай өткізгіштерден жасалған тензорезисторлар кеңінен пайдаланады.

№ 27 билет

1. Автоматты басқару жүйесінің шығысы деген не?

Бір-бірімен байланысты және басқару алгоритміне сәйкес өзара әрекеттесе жұмыс жасайтын автоматты басқару құрылғысы мен басқару объектісінің жиынтығы автоматты басқару жүйесі (АБЖ) деп аталады.

Басқару тізбегінде кері байланыс болмайды, басқарушы сигналдар жүйеде тек бір бағытта ағады.

Берушітің міндеті- басқарылатын шаманы Y(t) алдын ала берілген мәнде ұстап немесе өзгертетін ықпалдарды Х(t) (ақпараттың) туғызу нәтижесінде, АБҚ басқару әсерін туғызады .

Басқару әсері U(t) (БО) ықпал тигізіп, басқарылатын шаманың Y(t) мәнін басқару алгоритміне сәйкес өзгертіп отырады.

Сыртқы ортаның БО тигізетін әсері- технологиялық процесстердің қалыпты өзгеруіне кедергі жасайды. Қозу әсері технологиялық процесстердің қалыпты өзгеруіне кедергі жасайды. Қозу әсері күшейтілген сайын, басқарылатын шама Y(t) мен оның алдын ала берілген мәнінің Х(t) арасындағы сәйкессіздік ұлғая түседі.