1.5.Магистралды құбырдағы мұнайды тартып алу және лақтыру.

Көптеген жағдайларда магистралды мұнай құбырларын МӨЗ маңында және мұнай өндіретін аудандарда жүргізеді. Мұндай жағдайларда мұнай ошағындағы өнімді тартып алу және МӨЗ мұнаймен қамтамасыз ету үшін магистралды құбырда тартып алу және лақтырулар жасалады. Құбырдан мұнайды лақтыру басталғанда осы қимада төменгі қысымды толқын пайда болады, ол мұнай ағыны бойынша төмен және жоғары таралады. Ағын бойынша төменде орналасқан тартып алу станциясына осындай толқын келгенде оның сору желісіндегі қысым азаяды, нәтижесінде аталған тартып алу станциясы апатты тоқтауы мүмкін. Құбырға мұнайды тартып алу басталғанда тартып алу қимасында жоғары қысымды толқын пайда болады, ол мұнай ағыны бойынша жоғары және төмен таралады. Ағын бойынша жоғары орналасқан тартып алу станциясына осындай толқын келгенде оның айдау желісіндегі қысым ұлғайып, құбырдың тасымалдаушы қасиетінен асып кетуі мүмкін, соның нәтижесінде құбыр жарылуы мүмкін. Өздік аққыш ауданды толтыру. Биіктігі айтарлықтай өзгеретін аудандарда орналастырылған магистралды мұнай құбырларында өздік аққыш аудандармен тартып алу режимі мүмкін. Құбырларда өздік аққыш ауданның пайда болу себебі аудару нүктесіндегі қысымның сұйықтың қаныққан буының серпімділігінен төмен мәнге азаюы болып табылады, нәтижесінде ол қайнайды. Мұндай жағдайларда құбырдағы сұйық толық емес қимамен жылжиды: құбырдың төменгі бөлігінен сұйықтық ағады, ал жоғарғы бөлігі осы сұйықтықтың буымен және одан бөлінген газбен толтырылған. Өздік аққыш аудандар аудару нүктесінен кейін орналасады, ал олардың магистралды құбырларда созылуы бірнеше километрге жетеді. Магистралды мұнай құбырының өздік аққыш ауданның тартып алу режимінен онсыз режимге ауысуы кезінде өздік аққыш ауданның толтырылуы жүркді, және ол ұзындығы бойынша кішірейе бастайды. Мұндай жағдайда өздік аққыш ауданға дейінгі ағын жылдамдығы одан кейінгі жылдамдықтан айтарлықтай жоғарырақ болуы мүмкін, және өздік аққыш ауданның жоғалу моментінде осы әртүрлі жылдамдықты ағындар кездеседі. Аталған ағындар кездесетін құбыр қимасындағы жылдамдықтардың әртүрлі болу себебінен қысым толқыны пайда болады. Құбыр бойымен осы толқынның таралуы кезінде ондағы қысым құбырдың тасымалдаушы қасиетінен асып кетуі мүмкін, соның нәтижесінде құбыр жарылуы мүмкін. Ағын бойынша жоғары орналасқан ТАС-қа қысым толқыны келгенде тартып алу станциясының айдау желісінде қысым артады, нәтижесінде станциялық қорғаныс жүйесінде ТАС-ның апаттық сөнуіне әкелуі мүмкін.

Толқынның шағылуы. Жоғарыда сипатталған жағдайларда магистралды мұнай құбырларында қос бағытта таралатын жоғары және төмен қысымды толқындар пайда болады. Құбырда таралу кезінде қысым толқындары түрлі бөгеттерден шағылады, осы кезде шағылған толқынның амплитудасы түсетін толқын амплитудасынан көп немесе аз болуы мүмкін, ал толқынның өзі белгісін өзгертуі мүмкін – жоғары қысымды толқын ыдырату толқыны және керісінше болады. Осылайша, мысалы, егер жоғары қысымды толқын қоймадағы сұйықтықтың бос кеңістігінен шағылса, онда ол сол амплитудалы ыдырату толқынына айналады, ал дәл осындай толқын тұйықтан шағылса, амплитудасын екі еселейді. Жоғары және төменгі қысымды шағылған толқындар тартып алу станциясының шығысындағы қысымның аса жоғарылауы немесе кірісінде төмендеуі себебінен апаттық сөнуге әкелуі мүмкін.

Осылайша, мынадай қорытындыға келуге болады – мұнай құбырының жұмысын басқаруға қажет көптеген технологиялық операциялар, сондай-ақ жүйенің гидравликалық күрделі жұмысы кезінде кенет пайда болатын штатты емес жағдайлар апаттық жағдайға, құбырдың жарылуына және тартып алынатын өнімнің сыртқа шығуына әкелуі мүмкін. Сондықтан бүкіл әлемдегі құбырларда тартып алу процессін басқару құралдары мен әдістері, жүйелердің өздерінің күрделілік дәрежесі артқан сайын қорғаныс күрделілігі артатын жүйе қарастырылған. Күрделі климаттық және табиғи жағдайларда құбыр төсемесі мен жұмыстық қысымның артуына тенденцияның болуы қорғаныс жүйесін жасау міндетін аса өзекті етеді.