29. Валюталық опциондар мен своптар: мәні, түрлері және ерекшеліктері

Опциондар мерзімдік келісім-шарттардың біріне саналады. Опцион – сатып алушыға белгілі төлем арқасында құқық беретін, бірақ белгіленген күні белгіленген бағамен валютаны сату немес сатып алуға міндеттемейтін келісім.

Валюталық опцион дегеніміз мәмілеге қатысушылардың біреуіне белгіленген баға бойынша біраз уақыт ішінде щетелдік валютаның белгілі санын сатуға немесе алуға құқық (міндеттеме емес) беретін келісім шарт. Екінші жақ келісілген уақыт ішінде әріпсінің құқығын ақшалай сыйақы ала отырып, қамтамасыз етуге міндеттеме алады. Опцион белгіленген уақытқа дейін өз күшін сақтайды, одан кейін ол пайдаланудан қалады. Неғұрлым жиі жасалатын опциондарға – сатып алуға опцион (опцион колл) және сатуға опцион (опцион пут ) жатады .Опцион коллды сатушы, егер сатып алушы өз құқығынан бас тартпаса белгіленген баға бойынша валютаның келісілген санын сатуға міндетті.Опцион путты сатып алушы инвеститциялық қаражатты біраз уақыт ішінде белгіленген баға бойынша сатуға құқылы. Опцион путты сатушы оның ережелерін сақталған жағдайда валютаның келісілген санын сатуға міндетті. Опциондық мәміле бойынша міндеттеме алған жақ уәдесін орындауы үшін құқығы бар жақ оған сыйақы төлейді.

Опционның екі стилі белгілі: еуропалық және американдық. Еуропалық стиль бойынша опцион тек қана белгіленген күнде пайдаланылады. Американдық стиль бойынша опцион белгіленген мерзім ішіндегі уақыт шеңберінде жүзеге аса береді.

Своп - өте кең тараған қаржылық тетіктердің бірі. Ол банктер мен корпорациялар өздерінің активтері мен пассивтерін тиімді басқару үшін пайдаланылып,пайыздық тәуелділікті қамтамасыздандырады, яғни экономикалық ортадаңы жағымсыз өзгерістер әсерімен мүмкін болатын шығындар көлемін кемітіп, азайтуға көмектеседі және екіншіден қосымша табыс табу көзі болып есептеледі. Своп келісімдері – екі валютаның белгілі санымен айырбасталатын және сондай мөлшерде кері айырбасталатын болашақта келісілген бір мерзімде жүргізілетін құрылымдық жағынан спот келісімдеріне жақын келісім түрі. Түрлі валюталандыру күні бар екі қарама қарсы айырбасталым операциясының қиылысуы, бір мерзім спот мерзіммен сәйкес келеді. Банктер арасында не көп ұлтты корпорациялар арасында жасалады. Валюталық своп шетелдік инвестицияларды сырттан несие алатын экономикалық агенттіктерге тиімді. Своптың кең тараған үш түрі бар:

Спот – форвард - бірінші айырбас спот мерзімге, ал кері айырбас форвард мерзіміне сәйкес болады. Мысалы, үш айдан соң.

Форвард-форвард- бірінші айырбас форвард мерзіміне, ал кері айырбас кейінгі форвардық мерзімге сәйкес келеді. Келісім орнатылған соң үш айдан соң іске асып, алты айдан соң аяқталуы.

Қысқа своптар – бір айдан аз мерзімді своп. Бірінші спот күні, ал екінші мерзім бір апта.

30. Валюталық тәуекелдердің мәні, пайда болу себептері және түрлері

Валюталық тәуекел – валютаны жоғалту қаупі яғни сыртқы саудалық, кредиттік валюталық операцияларға байланысты болатын ұлттық валюта бағамының шетелдік валютаға қатысты өзгеруі. Коммерциялық тәуекелдің бір бөлігі, ол тәуекелге халықаралық экономикалық қатынастарға қатысушыларға қатысты болады. Шетел валютасын әртүрлі бағамдар бойынша сату немесе сатып алу кезіндегі шығындалу тәуекелі.

Валюта тәуекелі 2 топтан тұрады: болашақта валюта курсының өзгерсісімен байланысты және есептеумен байланысты тәуекел. Мұндай жағдайда хеджерлеу қолданылады. Хеджерлеу- валюта нарығындағы болашақтағы валюта курсынын сақтану үшін сатушы мен сатып алушы тарапынан жасалатын компенсациялық әрекет.

Есептеуден туатын тәуелділік- валюталық операциялар бойынша халықаралық есеп айырылысуда ақау пайда болғанда қалыптасатын тәуекелдер.

Алтын стандарт жүйесі кезіндегі Валюталық тәуекел:

• Алтын стандарт жүйесі кезінде валюталық тәуекелдер минималды болды және халықаралық экономикалық қатынастарға аса ықпалын тигізбеді.

• Алтын стандарт жүйесі кезінде валюта бағамдары тұрақты болды және көп өзгерістерге ұшырамаған.

Бреттон Вудс жүйесі кезіндегі валюталық тәуекелдер:

• бекітілген паритеттер мен бағамдар кезінде валюталық тәуекелдер кезеңдік ресми девальвация және ревальвациямен сипатталды.

Қалқымалы валюта бағамы кезіндегі валюталық тәуекелдер:

• Валюталық тәуекел деңгейі өсті;

• Валюталық тәуеклдердің жоғары деңгейде борлуы халықаралық тауарлық және кредиттік қатынастарға байланысты болды.

Валюталық тәуекелдердің пайда болуы:

1-тауарды валютамен сату және сатып алу процесінде пайда болады;

2-заем немесе валютамен несие беру кезінде пайда болады;

3-ақша аударымы кезінде пайда болады;

Экономикалық тәуекел-

Келісім жасауға байланысты тәуекел- Шетел валютасы бойынша жүргізілетін нақты валюталық операцияларға байланысты валюталық шығындар.

Келісім тәуекелі көбінесе болашақта шетел валюталық келсімнің ұлттық валютадағы құнының белгісіз болуына байланысты.

Экспорттаушылар мен импорттаушыларға қатысты валюталық тәуекелдер