48.Заряд контроллерін түсіндіріңіз

3.Зарядтың контроллері.Зарядтың контроллерлері автономды күн энергaосистемасында аккумуляторлық батареяның терең дәрежеден немесе көп зарядтан қорғау үшін пайдаланылады. Зарядтың контроллерлері жиі терістеуіш немесе тоқтаусыз нәрдің блоктарынасалына алады.Зарядтың контроллерінің негізгі атқаратын қызметтері болып табылады:

1. Реттеу және күн модульының заряд және разряд процесінің индикасиясы

2. АКБ көпзарядын алдын алу

3. АКБ терең дәрежесін алдын алу

4. Жүктеменің контроллер арқылы қосылған жүктемені қосып/өшіру

Зарядтың контроллерінің игерушілігі барлық жағдайда ұсынылады. Оның игерушілігі АКБүшінзаряд/разряд қауіпсіз режимдерін қамсыздандырады. Көрінген дұрыс жинақы автономиялы күн энергосистемада заряд контроллерінің өзінің құрамында бар. АКБ заряд/разряд тексеру процесі едәуір жай.Базардаұсынылатын контроллердің көпшілігінде сақтау дәрежесінің жетерлік саны:

- күн модульының дұрыс емес полярлық қосуынан,АКБ және жүктемелерінен қорғау;

- қысқа тұйықталудан(КЗ) күн модульдың кірісінде қорғау;

- көпысудан қорғау;

- КЗ жүктемеден қорғау;

- АКБ қатарындажарқабақтан қорғау;

- варистор найзағайлардан қорғау;

- жүктемені көпкернеудін кірісінен қорғау;

- электрондық сақтандырғыш;

- АКБ дәрежесінің күн батареямен түн уақытында алдын алу.

АКБ зарядының контроллерінің бірнеше типтері:

- ON/OFF контроллерлері

- PWM(ШИМ) контроллерлері

- MPPT(Maximum Power Point Tracking) контроллерлері

Ал енді контроллердің түрлі типтерінің принциптеріментолығырақ танысып, оның қолданысын қараймыз.

ON/OFF контроллерлері

ON/OFF типінің контроллерлерінде АКБ толық зарядындакүн модульдың арытуы тұйықтандыружолымен болады. Қысқа тұйықталудың осындай контроллердің қолданысының облысында ғана күн модульдармен шектейді. Айтылмыш үлгінің контроллерлері күн модульы табыс кернеудің аккумуляторлық батареясында 14,4 арада(АКБ номиналды кернеуімен12В үшін) жайдан-жай өшіреді. Кернеудің төмендетілуі АКБ санын 12,5-13 дейінкүн модульдың қосуы және қайта зарядталу болып табылады. Бұл ретте АКБ оқталғандығының ең көп деңгейі 60-70% келеді. Үздіксіз зарядталмағанда сульфатация пластиналары болады және АКБ қызметінің мерзімі қысқартылады. Контроллердің осы үлгісі іс жүзінде қазіргі күн электростанцияларында пайдаланылмайды, өйткені базарда PWM және MPPTтехнологиялық контроллерлері пайдаболған.

PWM(ШИМ) контроллерлері

Контроллерлер PWM(Pulse Width Modulation) технологиясымен зарядтың бітіру кезеңінде кеңдік-импульстық модульін (ШИМ)ток зарядын қолданады. Осы технологияны пайдаланғанда АКБ заряды 100% жетеді.

1 кезеңде АКБ максималды токпен зарядталады, яғни күн батареясымен алмасады.

2 кезеңде АКБ ШИМ заряд алады, яғниАКБдағыкернеу белгілі бір дәрежеге көтеріледі, контроллер ШИМ ток зарядында бірқалыпты кернеу бақылауын қолдайды.Бұл АКБда қызуды және газға айналдыруды болдырмайды. Ток күші АКБ зарядының арқасында азаяды.

3 кезеңде кернеудің бірқалыпты болады. АКБ көпшілігі сұйық электролитпен өзінің мінездемелерін мерзімді зарядтағандагазға айналғанға дейін күшейтеді, сондықтан электролиттін тазалануы мен аралысуы болады . Бұл АКБның әр түрлі банкілерінде кернеуге теңесуге әсер етеді

4 кезеңде зарядтың сүйеуі болады. АКБ толық зарядталған соң, кернеу күн модульінің әсерінен АКБда қызуды және газға айналуды азайтады.

MPPT(Maximum Power Point Tracking) контроллерлері

MPPT(Maximum Power Point Tracking) технологиясыбұл зарядтың қазіргі контроллерінің ең озық технологиясы. Зарядтың тиімділігінің максималдық нүктесінің есептелімі ON/OFF PWM бақылауына қарағандакүн энергиясының күшін 25-30% дейін арттырады. MPPT бақылау технологиясының орнатылуы көп жағдайларда қосымша санның қондырғысына тиімді. МРРТ зарядының кезеңі ШИМ зарядының кезеңімен пара-пар.