52.Тұлғаның дамуында адамдармен қарым-қатынас жасаудың түрлерін тұрмыстық психология тқрғысынан жазу.

Қарым-қатынас адам психикасының және оның мінез-құлқының мәдени, саналы түрде қалыптасуы мен дамуында үлкен роль атқарады. Қарым-қатынас арқылы адам жоғары қабілеттері мен қасиеттерін аша алады. Дамыған адамдармен белсенді қарым-қатынасқа түсе отырып, ол өзі тұлға болып қалыптаса алады. Егер туғаннан бастап, адам басқа адамдармен қарым-қатынасқа түсу мүмкіндігінен айрылса,ол ешқашан мәдениетті, адамгершілігі бар адам болмас еді, тек ғана аяғына дейін жартылай жануар болып яғни сыртқы жағынан адамға ұқсас болар еді. Оған әдебиеттерде көптеген мысалдар, зерттеулер дәлел бола алады. Әсіресе баланың психикалық дамуына үлкен әсер ететін, оның онтогенездің алғашқы этабындағы үлкендермен қарым-қатынасы. Ол осы уақытта өзінін барлық адамгершілік, психикалық мінез-кұлық қасиеттерін қарым-қатынас арқылы қалыптастырады. Баланың дамуы қарым-қатынастан басталады. Бұл әлеуметтік белсенділіктің бірінші түрі және бұл онтогенезде пайда болады. Бала бұл кезде, өзінің жеке даралық дамуына керекті ақпарат алады. Адам өмірге дайын қабілет, мінез және қызығуларымен келмейді, бұлардың бәрі белгілі табиғи негізде адамның өмір барысында қалыптасады. Адам тәнінің негізгі, яғни генотипті оның анатомиялық – физиологиялық ерекшеліктерін, жүйке жүйесінің қозғалысын белгілейді. Биологиялық құрылым иесі – адам өткен әулеттердің білім, салт, заттай және рухани мәдениеті күйінде топталған өмір тәжірибесін игерумен ғана жеке адам дәрежесіне көтеріледі. Жеке адам дамуы - өз мүмкіндіктерін үздіксіз кеңітіп, қажеттіліктерін арттырып – барумен байланысты. Осы даму деңгейі нақты адамға тән болған қарым- қатынастар аймағымен өлшенеді.  Даму дәрежесі мардымсыз тұлғаның адам аралық қатынастары да өте жай, күнделікті тіршілік күйбеңінен аспайды. Ал даму деңгейі жоғары болған адам өзінің рухани мәртебелілігімен, қоғамдық мәнді құндылықтарымен ерекшеленеді. Әрбір дара адам өзінің қлғамдағы өмірлік әдептерін ретттеумен күнделікті тіршілік проблемаларын шешіп береді. Бірдей қиыншылық, кедергілердің шешімін әр адам өз әдіс, тәсілдерімен табуы мүмкін. Осыдан, жеке адамды танып, білу үшін сол адамның алдында тұрған өмірлік міндеттерін, оларды іске асыру жолдары мен өмір барысында ұстанған принциптерін жете білу қажет. Тұлға адам ұғымынан гөрі нақты мағынаға ие. Өйткені адам тұлғалық сипатты иелену үшін өз “менің” өзге “меннен” ажыратып, есейіп, өз бетінше дербес әрекет ету мүмкіндігін ашуы керек. Яғни, белгілі бір мәнді іспен айналысатын, азды-көпті білімі, өмірлік тәжірибесі, дүниетанымы мен сенімі бар адамды тұлға деп атайды. Қазақ ұғымында бала мұндай азаматтық атқа бозбалалық шақта ие бола бастайтынын “Он үште отау иесі” деген мақалдан көруге болады. Халықта өзінің өнегелі істерімен, имандылығымен ерекшеленген адамды ерекше қастерлеп, кісілігі бар тұлға дейді. Тұлға бойындағы адамгершіліктің көрінісі ар-ұятқа кір келтірмеуінен, намысын жоғары ұстауынан байқалады

53.Ғылыми психология қалыптасу тарихы жеке көзқарасыңыз.

Психология 200 мың жылдан бері дами бастаиды. Аристотель, Сократ, Гераклит, және т.б осы ғылымның дамуына оз улестерін қосты. Ол кезде адамга тусініксіз құбылыстың барлығында жан бар деп тусінді. Бул кезеңді жан туралы кезең деп атады. Сонымен катар ежелгі грекиянын философтары психиканы тусіндіру амалын отпен немесе бумен салыстырудан іздеді. Шығыс әлемінде жан туралы ғылыми пікірлерді ұлы ғұламалар әл-фараби, ибн-сина, баласагуни, әл-газали т.б колдаған. 17 ғ. Психологияның екінші кезеңі басталды бул кезеңді сана туралы кезең деп атады. Сана дегенимиз-психиканың ең жоғарғы формасы. Психологияны зерттеу обьектісі сана деп карастырылып мұнда ұзақ уакыт интроспекция әдістемесі негізгі гана емес жалгыз психологиялык адіс болды. 1879 жылы неміс психологы Вильгельм Вунд Германияда Лейпциг каласында ең алғаш рет психологиялық лоборатория ашады. Осы кезден бастап психология ғылым ретінде жеке дамып қалыптасады. Бұл 3 кезең болып табылады. Мінез-құдық кезең деп аталады. Бул кезенде психологиянын зерттеу обьектісі мінез-кулык деп карастырылып, сонымен бирге американ психологы Дж. Уотсон негизин салган бихевиоризм багыты еді. 1920жылдан бастап психологияның 4 кезеңі іс-әрекет кезені калыптасады. Бул кезенде психикалык кубылыстардын механизмдеримен зандылыктары зерттеледи. Казіргі психология гылымынын негизин калаган атакты галымдар : С.Л. Рубинштейн, Л.С. Выготский, жане т.б зерттеулері ааирыкша аитылады.