4.Тарату жолы және типтік физикалық тізбек дегеніміз не?

Тарату жолдары-тарату жүйелерінің желілік трактілерінің және ортақ желілік құрылыстарға ие типтік физикалық тізбектердің, оларға қызмет көрсетуші құрылғылардың жиынтығы.

Типтік физикалық тізбек-параметрлері талаптарға сәйкес келетін электр байланыс сигналдарын тарату үшін бағыттаушы жүйені құрайтын физикалық тізбектер немесе оптикалық талшықтар.

Тарату жолдарының өткізу қабілеттілігі

әуе жолдары

бір жұп сымдары арқылы ТЧ 16 телефон арнасына дейін

симметрлік кабельдер

әр кабельдерде орналасқан екі жұп сымдары арқылы ТЧ 480 арнаға дейін

коаксиалды кабельдер

бір кабельдегі екі коаксиалды жұп арқылы ТЧ 10 800 арнаға дейін

оптикалық кабельдер

бір кабельдегі екі оптикалық талшық арқылы ТЧ 100 000 аса арна

5.Бағыттаушы жүйелердің негізгі қолданылу аймақтарын атап өтіңіз.

Бағыттаушы жүйе (БЖ) – бұл берілген бағытқа электромагнитті энергияларды тасымалдауға арналған құрылғы, олардың белгілі бір түрін байланыс жолы деп атайды

Өткен ғасырдың 50-жылдарына дейін Қазақстанда негізінен әуе байланыс жолы пайдаланылды. Өткен ғасырдың 60-жылдарынан бастап, алдымен симметриялы кабельмен радиорелелі байланыс жолдары іске қосылып, кейін қалааралық, оның ішінде , магистральдік байланыс жолдарында радиорелелік байланыс жолымен қатар коаксиалдық кабель жолдары пайдаланылды.

6.Әр түрлі ортада энергияны тарату кезінде,өткізу тогы мен ығыстыру тогы калай пайда болады,түсіндіріңіз.Ығыстырутогы немесе симметриялы немесе коаксиал жұптарымен берілетін токтың негізгі өткізгіштік тогы пайда болғанда пайдаланады.Ығыстыру тогы өткізгіш тогы ж/е қосындысында пайда болады.

7.Электромагниттік толқындардың қандай класстары бар?БЖ жалпы жағдайда әр түрлі сипаттамасы болатын электромагниттік толқындар қоздырылуы мүмкін. БЖ- де электромагниттік толқындар таралу сипаттамасы, өрістер құрылымы және жүйенің диапазондық қасиеттері біріншіден энергияны каналдау үшін қолданылатын толқын класына тәуелді болып келеді. Келесі толқындар класы болады 1 суретте көрсетілген

1 сурет – Толқындар класы: Т – көлденең - электромагниттік;Е – электрлік немесе көлденең -магниттік ТМ-толқын; Н – магниттік немесе көлденең – электрлік ТЕ-толқын; ЕН және НЕ – гибридтік, араласқан толқын.

8.Электродинамиканың негізгі теңдеулерін түсіндіріңіз.Электр магниттік өрістің басты теңдеуі Максвелла теңдеуі деп аталады, бұл теңдеу электродинамиканың басты екі заңын қосарлайды: толық тоқ заңы және электромагниттік индукция заңы. Толық тоқ заңы магниттік өрістің кернеулілігімен Нм I тоғы арасындағы мөлшерлік қатынастарды орнатады:

Аталған заңға сәйкес магниттік өріс линиялық кернеулік интегралы, үстімен тесіп өтетін, бұл контурмен шектелетін кез келген тұйық контурдағы толық тоққа тең болады I тоғына өткізгіш және ауытқу тоғы кіреді. Бұл теңдеуді бірінші Максвелла теңдеуі деп атайды.Электромагниттік индукция заңы Е электр өрісі кернеулілігі мен Ф=Нμs магниттік ағыстың қатынасын орнатады. Электромагниттік индукция заңында айтылады, электр қозғалтқыш күштері, Ф магниттік ағыстар өзгерген жағдайда контурда туындайтын, үстімен тікелей тесіп өтетін, контурмен шектелетін, осы ағыстың кері белгімен өзгеру жылдамдығы:

Бұл теңдеу екінші Максвелла теңдеуі деп аталады.Алдыңғы екі теңдеу Максвелл теңдеуінің интегралдық жазбасы болып табылады, көбіне дифференциальдық формадағы теңдеулер күйінде қолданылады:

мұнда σ, ε_а, μ_а – өткізгіштік, диэлектрикалық және магниттік өткізгіштік ортасы.Сонымен қатар бұл формулаларда σЕ – өткізгіштік тоғы I_пр (яғни тоқ металдық маскада), ал iωε_аЕ – ауытқу тоғы I_см (яғни диэлектриктегі тоқ). Бірінші теңдеу көрсетеді, электр өрісі өзінің айналасына магниттік өріс құрайды, ал екінші теңдеу – магниттік өрістің кез келген өзгерісі электр өрісін тудырумен қатар жүреді.

9.Әуе байланыс жолдары тізбектерінің біріншілік параметріне не жатады?Әуе байланыс жолдары тізбектерінің 1-лік параметрлері:-Кедергі (R) (Ом/км)ρ₀ - меншікті кедергі, l – линия ұзындығы км-да, S - қиынды мм².

Сонда 1 км екі өткізгішті сымдар тізбегі.

,мұндағы d – сым диаметрі мм.

Кедергі металдық сымдар үшін температураға тәуелді:

R'₀=R₀[1 + α'(t⁰-20⁰)],

Торап кедергісі жақындық эффект есебімен мынадай формуламен шешіледі ,функция F(x) – график түрінде көрсетіледі, x = |ka|= |k| , .-Индуктивтілік (L) , Гн/км мұндағы а – өткізгіш сысдардың өз ара қашықтығы, d – өткізгіш сымдары диаметрі, Q(x) - үстіңгі эффект есепке алынатын функция, оның графигі [1] көрсетілді, x = |k|d . Бірінші қосылғыш – бұл сыртқы индук­тивтік, екіншісі - ішкі.

-Сыйымдылық (С) ,Ф/км Мұндағы ε_r– ортаның салыстырмалы диэлектрикалық өткізгіштігі.1,05 коэффициенті – ауа тізбектері үшін енгізіледі және изоляторды есепке алады. Бұдан көрінгендей сиымдылық жиелікке тәуелді емес.

-Өткізгіштік (G)

G = G₀+kf, См/км

Мұндағы G₀ – тұрақты тоққа өткізгіштік, k – оқшаулық күиің есепке алатын кейбір коэффициенттер, ƒ – ауыспалы тоқ жиелілігі, Гц.

G₀≈ 0,01·10^-6 См/км, k ≈ 0,05·10^-9 – құрғақ ауа райында.

G₀≈ 0,05·10^-6См/км, k ≈ 0,25·10^-9 – ылғал ауа райында.